Кіріспе
Гималайдағы ойдан шығарылған жер, аңызға толы орын – Шангри-Ла. Бұл Тибеттің Куньлун тауларында орналасқан, ағылшын жазушысы Джеймс Хилтонның 1933 жылғы "Жоғалған көкжиек" романында сипатталған ойдан шығарылған жер. Хилтон Шангри-Ланы Куньлун тауларының батыс жағындағы лама сарайынан иілген басшылықпен басқарылатын, мистикалық, үйлесімді аңғар ретінде бейнелейді. Хембалунг – Тибет буддистерінің Падмасамбхава 9-шы ғасырда буддистер үшін бейбіт, қасиетті пана ретінде құрған бірнеше утопиялық бейлдердің (Шангри-Лаға ұқсас жасырын жерлердің) бірі.
the legendary location
Shangri La is a fictional place in Tibet's Kunlun Mountains, described in the 1933 novel Lost Horizon by English author James Hilton. Hilton portrays Shangri La as a mystical, harmonious valley, gently guided from a lamasery, enclosed in the western end of the Kunlun Mountains. Khembalung is one of several Utopia beyuls (hidden lands similar to Shangri La) which Tibetan Buddhists believe that Padmasambhava established in the 9th century CE as idyllic, sacred places of refuge for Buddhists during times of strife.
Хилтонның ықтимал көздері
1936 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетіне берген сұхбатында Хилтон Британ мұражайынан алған "тибет материалдарын", әсіресе екі француз миссионері Эварист Режис Хук пен Жозеф Габеттің саяхатнамасын, Шангри-Лаға тибет мәдени және буддалық рухани шабыт беру үшін пайдаланғанын айтады. Хук пен Габет 1844-1846 жылдары Пекин мен Лхаса арасында Юньнаньнан солтүстікке қарай саяхат жасады. Олардың 1850 жылы француз тілінде алғаш жарық көрген танымал саяхатнамасы көптеген тілдерде қайта басылды. 1928 жылы Ұлыбританияда оның танымал "қысқартылған аудармасы" жарық көрді.
Қазіргі талапкерлер
Хилтон «Жоғалған тірек» (Lost Horizon) жарыққа шықпай тұрып бірнеше жыл бұрын Қытай-Пәкістан шекарасына жақын, Гилгит-Балтистан аймағындағы Хунза аңғарына сапар шеккен; осы себепті, Хилтонның Шангри-Ланың физикалық бейнесіне осы сапар шабыт берген деп есептеледі. Гималайдың батыс жағындағы таулармен қоршалған, оқшауланған жасыл аңғар, романдағы сипаттамаға өте ұқсас; алайда, оқиғаның керісінше, ультракүлгін сәулеленуге ұшыраудың артуына байланысты, аңғардың жоғары биіктіктегі тұрғындары қартаю жылдамдығы жоғары. Бүгінде Юньнань провинциясының оңтүстік-батысындағы Кам аймағының бір бөлігі, соның ішінде Чжундиан округіндегі туристік орындар осы атаққа таласады. 2001 жылы Юньнань провинциясының солтүстік-батысындағы Дицинг Тибет автономиялық облысындағы Чжундиан округі ресми түрде Шангри-Ла деп өзгертілді. Ол қытай тілінде "香格里拉" (Xiānggélǐlā), тибет тілінде "སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ།" және Үндістанда "ज्ञानगंज" [gyanganj] деп аталады.
Соңғы іздеулер мен деректі фильмдер
Американдық зерттеушілер Тед Вейл мен Питер Клика 1999 жылы Сычуань провинциясының оңтүстігіндегі Мули аймағына сапар жасады. Олар бұл шалғай аймақтағы Мули монастырының Джеймс Хилтонның «Шангри-Ла» романының прототипі болғанын мәлімдеді, сондай-ақ Хилтонның 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында «National Geographic» журналында жарияланған осы аймаққа қатысты мақалалардан шабыттанғанын айтты. Бұл мақалалар австриялық-американдық зерттеуші Джозеф Рок жазған еді. Вейл олардың зерттеулеріне негізделген «Шангри-Ланы табу» атты фильмді аяқтады, ол 2007 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Бірақ Майкл МакРэй «New York Times» газетінің әлеуметтік бағанасынан Джеймс Хилтонмен жасалған сирек сұхбатты тауып алды. Сұхбатта Хилтон «Шангри-Ла» романының мәдени шабыты, егер ол бар болса, Мулиден 250 шақырымнан астам солтүстікке қарай, Хак пен Габеттің саяхат жолында жатқанын айтады. 2010 жылдың 2 желтоқсанында OPB Мартин Янның «Жасырын Қытай» телешоуының «Шангри-Ладағы өмір» атты эпизодын көрсетті. Онда Ян «Шангри-Ла» – Юньнань провинциясының оңтүстік-батысындағы таулы аймақтағы, хань және тибет тұрғындарының жиі баратын нақты қала екенін мәлімдеді. Мартин Ян қолөнер дүкендеріне, жергілікті шаруаларға барып, олардың өнімдерін татып көрді және егін жинауға қатысты. Алайда, бұл қала бастапқыда «Шангри-Ла» деп аталмаған, ол 2001 жылы туризмді көбейту мақсатында қайта аталды. BBC деректік фильмінің «Шангри-Ла» эпизодында, «Мифтер мен батырларды іздеу» бағдарламасының жүргізушісі және тарихшы Майкл Вуд аңызға айналған «Шангри-Ла» – бұл Тасапарангтың қираған қаласы болуы мүмкін екенін, ал оның екі алып ғибадатханасы бір кезде қазіргі Тибеттегі Гуге патшалығының резиденциясы болғанын болжады. 2016 жылы Travel Channel «Экспедиция белгісіз» телешоуының екі эпизодын көрсетті, онда жүргізуші Джош Гейтс Непалдың Ло Мантанг және оның айналасындағы аймақтарға, соның ішінде ондағы аспан үңгірлеріне «Шангри-Ланы» іздеу үшін барды. Оның зерттеулері «Шангри-Ланың» бар болғандығына немесе болғандығына ешқандай дәлел таба алмады.