Кіріспе

Синин – Қытайдың батысындағы Цинхай провинциясының астанасы және Тибет таулы аймағындағы ең ірі қала. Қала 2000 жылдан астам бойы Солтүстік Жібек жолының Хэси дәлізіндегі маңызды сауда орталығы болды және Хан, Суй, Тан және Сун әулеттерінің батыстан келген көшпелі шабуылдарға қарсы тұру бекінісі қызметін атқарды. Бұрын ұзақ жылдар бойы Ганьсу провинциясының құрамында болған Синин 1928 жылы Цинхай провинциясына қосылды. Сининде мұсылмандар мен буддистер үшін қасиетті саналатын Донггуан мешіті және Таэр монастыры сияқты діни орындар бар. Қала Хуаншуй өзенінің аңғарында орналасқан. Биік орналасқандықтан, салқын жартылай шөлейтті және құрғақ қыста ылғалды континенттік климатқа ие. Қала Циньхай-Тибет темір жолы арқылы Тибеттің Лхаса қаласына, ал жоғары жылдамдықты темір жол арқылы Ганьсу провинциясының Ланьчжоу және Синьцзян Ұйғыр автономдық аймағының Үрімші қалаларына қосылған. Синин қаласында Цинхай университеті орналасқан, ол – жан-жақты университет және Сининдегі жалғыз «Қос бірінші класс» деңгейіндегі университет.

Тарих

Синингтің 2100 жылдан астам тарихы бар және ежелгі дәуірде, әсіресе ағаш, жүн және тұз саудасымен айналысқан Хекси дәлізінің Тибетке қарайтын керуен жолындағы маңызды сауда орталығы болды. Хекси дәлізіндегі сауда Солтүстік Жібек жолының бір бөлігі болды, ал оның қолданылуы б.з.д. I ғасырда Хан әулетінің осы маршрульді бақылауға алу әрекеттерінен кейін күшейді. Хан әулеті (б.з.д. 206 – 220 жж.) жергілікті Цян тайпаларын бақылау үшін Линцян деген округ құрды. Суй (581–618) және Тан (618–907) династиялары тұсында да шекаралық округ ретінде сақталды; VII және VIII ғасырлардың басында Туйухун және Тибетпен үздірілмейтін соғыстардың орталығы болды. 763 жылы тибеттіктер шапқындап алды және тибеттік билік астында қытайлар оны Цинтанг-ченг (青唐城) деп атады. 1104 жылы Сун әулеті оны қайта басып алып, Сининг (мағынасы "батыстағы тыныштық") деген ат берді және содан бері осы атпен префектураның немесе жоғары деңгейдегі префектураның орталығы болып табылады. 16-ғасырдың соңында оңтүстік-шығысында Кумбум монастыры салынды, бұл Синингті буддистердің Гелуг мектебінің маңызды діни орталығына айналдырды. 1927 жылдың 22 мамырында 7,6 балдық жер сілкінісі болды. Бұл Қытайдағы ең қасіретті жер сілкіністерінің бірі болды, оның салдарынан 40 000-нан астам адам қаза тапты. Сондай-ақ, үлкен жер бетіндегі жарықтар пайда болды. Сининг Коко Нор аймағының экстерриториалды астанасы болды және 1928 жылға дейін Ганьсуда қалды, содан кейін ол жаңадан құрылған тәуелсіз Цинхай провинциясының провинциялық астанасы болды. 1941 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Сининг япондық әскери ұшақтарының бомбалауына ұшырады. Бұл бомбалау Цинхайдың барлық этностық топтарын, оның ішінде жергілікті Цинхай моңғолдарын және Цинхай тибеттерін жапондарға қарсы күреске жетеледі. Салар мұсылман генералы Хан Ювен жапондық ұшақтардың шабуылы кезінде Сининг қаласын қорғауды ұйымдастырды. 1945 жылы Синингке қалалық мәртебе берілді. Губернатор Ма Буфан басшылығымен Сининг, Цинхайдың қалған бөлігі сияқты, индустрияландыру мен жаңғыру процесін бастан кешірді. 1947 жылы АҚШ Ма Буфанға Синингке орнатылған су құбыры (канализация) жүйесін сатты. Ма Буфан білім беруді де қолдады. Ол кәсіпкерлерді қаланың санитарлық тазалығын сақтауға, зиянды жәндіктерді жоюға жүйелі түрде шақырды. 1950 жылдардың соңынан бастап, көршілес Ганьсу провинциясындағы Лиучзясия тоғаны мен гидроэлектр станциясы іске қосылғаннан бері Сининг Лиучзя және Ланчжоу қалаларымен жоғары кернеулі электр желісі арқылы байланысты. Сондай-ақ, солтүстікке қарайғы Датонгсян кеніштерінен жергілікті көмірді пайдаланады. 1957 жылға дейін Синингте заманауи жүн тоқыма фабрикасы салынды. Қала тері өнеркәсібіне де ие және Қайдам аймағынан тұз сататын сауда орталығы болып табылады. 1950 жылдардың соңында орташа көлемді темір және болат зауыттары салынды, олар Ланчжоу қаласын металлмен қамтамасыз етті. Минералға бай Қайдам бассейніне автомобиль жолының салынуы және 1959 жылы Ганьсу провинциясындағы Ланчжоу арқылы Қытай теміржол желісіне қосылуы өнеркәсіптік дамуға серпін берді. Бұл күш-жігер 1950 жылдары басталған Сининг аймағындағы мұнай және жайылымдарды қарқынды игеру жоспарының бір бөлігі болды.

География және климат

Сининг Цинхай провинциясының шығыс бөлігінде орналасқан және Хуаншуй өзенінің бойында жатыр. Қалалық төрт ауданның жалпы аумағы Сининг Цинхай-Тибет таулы аймағының шығыс шетінде және Хуаншуй өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. Бұл Цинхай провинциясының саяси, экономикалық және мәдени орталығы, орташа биіктігі шамамен 2200 метрді құрайды. Аймақтағы адам қызметі 2100 жыл бұрынға дейін жетеді. Батыс және Шығыс Хан әулеттері кезінде, дамыған ауыл шаруашылығының арқасында, Сининг өзінің экономикалық және әскери маңыздылығымен назар аударды. Ежелгі уақыттарда Орталық жазықтар мен Қытайдың батыс бөлігі арасындағы маңызды тірек болғаннан бөлек, Сининг Жібек жолындағы да маңызды буын болды. Қазір де Цинхай-Тибет таулы аймағының ішкі аймақтарына маңызды теміржол және автомобиль жолдары арқылы байланыс қамтамасыз етіп келеді. Сининг сондай-ақ, салқын жазының арқасында Қытайдың жазғы курорттық астанасы деп аталды, климаты жартылай құрғақ (Köppen BSk) / құрғақ қысы ылғалды континенттік (Dwb) климатқа жатады. Ауа райының құрғақтығы мен биіктігіне байланысты жағдайлар қалыптасады. Түндер жыл бойы суық немесе салқын болады, тәуліктік температураның өзгеруі көбінесе немесе одан да асып түседі. Айлық тәуліктік орташа температура қаңтарда -ден шілдеде -ге дейін өзгереді; жылдық орташа температурасы -ды құрайды, бұл провинциялық стандарттар бойынша төменгі биіктікте орналасқандықтан, Цинхайдың ең жылы жерлерінің біріне айналдырады. Жаңбыр көбінесе мамырдан қыркүйекке дейін жауады, аймақ көбінесе құрғақ және ашық болады: қыркүйекте 49 пайыздан қарашада 67 пайызға дейін ай сайынғы мүмкін күн сәулесінің мөлшері, қала жылына 2540 сағат күн сәулесін алады. Қыстың құрғақ болуына байланысты қар жамылғысы өте аз.

Өзендерді басқару

2007 жылы Дүниежүзілік банк Синин қаласында өзендерді тазартуға, оның ішінде Сансян округінің су тасқынына қарсы жобасына көмек көрсету үшін 1 миллиард АҚШ доллары несие берді, сондай-ақ инфрақұрылымды қолдау үшін тағы 1 миллиард АҚШ доллары бөлді. Цинхай провинциясы Хуаншуй және Наньчуань өзендерін тазартуға үлкен қаржы жұмсады. Дегенмен, өзен арнасын тазарту және 10 кенеттен су тасқынынан сақтану арнасы жабдықтардың жетіспеуіне байланысты аяқталмай тұр. Сансян округінде өзен арнасының ұзын бөлігі мен 80 су тасқынынан сақтану арнасын тазарту қажет.

Ауа сапасы

2011 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (қытай статистикасына сүйенген) мәліметтері бойынша, Синин қаласының ауа сапасы Батыс Қытайдың он бір қаласының арасында екінші нашар көрсеткішті (жылдық орташа PM10 концентрациясы 141 мкг/м³) тіркелді, бұл Пекиннен (121 мкг/м³) нашар.

Экономика

2015 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ 49 200 юань (7897 АҚШ доллары) құрады. Басты салалары – жүн иіру және тоқыма, түк, ет, сүт, тұз және жеңіл өңдеу өнеркәсіптері.

Демография

2020 жылғы Қытай санағына сәйкес, Синин қаласы, префектуралық деңгейде, 2,467,965 тұрғынға (2010 жылғы Қытай санағы бойынша 2 208 708 адам) ие, олардың 1,954,795-і 5 қалалық ауданнан тұратын дамыған (немесе метрополитен) аймақта тұрады. Қазіргі таңда, төрт аудан, үш ауылдық округ және ұлттық экономикалық және технологиялық даму аймағы жергілікті билік өкілдігінде. Екі миллионнан астам халқы бар Синин – Сары өзеннің жоғарғы ағысында миллион тұрғынға жеткен алғашқы қала.

Этникалық әртүрлілік

Мұнда шамамен 37 ұлт өкілі тұрады, алайда сандық тұрғыдан тек хань, хуй, монгуор/ту және тибеттіктер ғана маңызды. Жергілікті дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар тибеттіктер, монгуорлар, мұсылмандар және хань этностарының ықпалында. 2010 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, хань қытайлары Синин қаласының жалпы халқының 74,04 пайызын құрайды, ал хуй (16,26 пайыз), тибет (5,51 пайыз) және ту (2,6 пайыз) қаладағы басты аз ұлт өкілдері болып табылады.

Дін

Синин қаласының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Кумбум немесе Таэр монастыры – Тибет буддизмінің Гелуг (Сары бас киімділер сектасы деп те аталады) мектебінің алты атақты монастырының бірі және онда жүздеген монахтар бар. 600 жылдан астам тарихы бар Дунгуан мешіті Синин қалалық аймағында орналасқан. Ол Қытайдың солтүстік-батыс аймағындағы ең танымал мешіттердің бірі. Мешітте әсем әрі алуан түрлі мұнаралар, қабырғалар мен залдар бар. Тағы бір ерекше діни құрылым – Бейшан Си (Солтүстік тау ғибадатханасы), даосизм орталығы. Сининде 300-ден астам христиандардың жиналатын жерлері бар. Католик азшылығына Синин апостольдық префектурасы (епархияға дейінгі) рухани қызмет көрсетеді.

Жеке мектептер

Синин халықаралық академиясы – ағылшын тіліндегі халықаралық мектеп.

Көлік

Сининг Хуаншуй (өзенінің) аңғарындағы, Сары өзеннің саласы болып табылатын, құнарлы таулық алқапта орналасқан, және өзен порты қызметін атқарады. Қала Гансу провинциясының астанасы Ланчжоудың батысында, дәстүрлі түрде Солтүстік Қытайдан Тибетке және Қайдам ойпатына бағытталған негізгі сауда жолы бойында жатыр. Бүгінде осы маршруттармен қазіргі тас жолдар өтеді.

Теміржол

1959 жылдан бері Синин станциясы Ланчжоу-Қыңхай темір жолы арқылы Қытайдың теміржол желісіне қосылған. Кейіннен бұл темір жол Қыңхай көлінің жанындағы Хайян арқылы Қайдам аймағына Голмудқа дейін, ал 2006 жылдан бастап Тибеттің Лхаса қаласына дейін ұзартылды. (Қыңхай-Тибет темір жолына қараңыз). Сининге қызмет ететін екінші маңызды темір жол – Ланчжоу-Сіньцзян жоғары жылдамдықты темір жолы, ол 2014 жылдың желтоқсанында ашылды. Алғашқыда ол Ланчжоу мен Үрімчиге (және арадағы қалаларға) жоғары жылдамдықты пойызбен қызмет көрсетті. 2017 жылдың 9 шілдесінде Баоджи-Ланчжоу жоғары жылдамдықты темір жолының ашылуымен ол елдің қалған жоғары жылдамдықты теміржол желісіне қосылды. Көптеген басқа қытай қалаларынан өзгеше, онда әдеттегі және жоғары жылдамдықты пойыздар әртүрлі станцияларда тоқтайды, Синин теміржол станциясын екі типтегі пойыздар да пайдаланады. Осылайша, ол мысалы, Сіньцзяннан Тибетке саяхаттайтын жолаушы үшін көшіру пункты ретінде қолданылуы мүмкін.

Ауа

Сининг Каоцзяпу халықаралық әуежайы аймаққа Пекин, Шанхай, Гонконг, Чэнду, Куньмин, Сиань және Ухань қалаларына рейспен тұрақты түрде жолаушы тасымалдау қызметін ұсынады.