Кіріспе

Фарсала (Φάρσαλα), ежелгі заманда Фарсалос (Φάρσαλος, Pharsalus) деп аталған, Грекияның оңтүстік Тесалиядағы қала. Фарсала Лариса облыстық бірлігінің оңтүстік бөлігінде орналасқан және оның ірі қалаларының бірі болып табылады. Фарсала – аймақтың экономикалық және ауыл шаруашылығы орталығы. Мақта және мал өнімдері негізгі ауыл шаруашылығы тауарындары, ал көптеген тұрғындар тоқыма өндірісімен айналысады. Аймақ ең алдымен мифтік ежелгі грек батыры Ахиллестің туған жері және б.з.д. 48 жылы римдік генералдар Гай Юлий Цезарь мен Гней Помпей Магнус арасындағы маңызды шайқас болған орын ретінде танымал.

География

Фарсала Тессалия жазығының оңтүстік шетінде, Энипеас өзенінен оңтүстікке қарай 4 шақырым жерде орналасқан. Қаладан 3 (Лариса – Ламия) және 30 (Кардица – Волос) ұлттық автожолдары өтеді. Палаиофарсалос теміржол станциясы (әдеби мағынасында "Ежелгі Фарсалус"), Афинадан Салоникиге дейінгі бағыттағы және Каламбакаға дейінгі тармақ бағыттарының бастапқы нүктесі, Ставрос ауылында, батысқа қарай 12 шақырым жерде орналасқан. Фарсала Ларисадан оңтүстікке қарай 38 шақырым, Кардицадан шығысқа қарай 41 шақырым, Ламиядан солтүстікке қарай 44 шақырым және Волостан батысқа қарай 49 шақырым жерде жатыр. Фарсала муниципалитетінің ауданы 739,74 шаршы шақырым, Фарсала муниципалдық бөлімінің ауданы 121,433 шаршы шақырым, ал Фарсала ауылдық округінің ауданы 57,928 шаршы шақырымды құрайды.

Тарихи дәуір

Микен дәуіріндегі Гомердің Фитиясы, Мирмидон патшалығының және Ахиллдің әкесі Пелейдің астанасы, кейде кейінірек пайда болған Фарсалос (грекше Φάρσαλος) қаласымен теңестірілді, қазіргі Фарсала қаласы. Қазіргі Фарсаланың жанында қаланы қорғаған Циклоп қабырғасы және сол дәуірге жататын күмбезді мазар әлі де сақталған. Палефарсалус аталатын жерде бұрынғы Фарсалос болған деген теория бар. Бұл пікірді Фарсалия аймағының ең шығыс бөлігінде, Энипеус өзенінің жанында орналасқан Ксиладес бекінісінің қазба жұмыстарынан табылған қалдықтары растайды. Бұл ежелгі орынды ежелгі авторлар Тетиске арналған қасиетті орын – Тетидиуммен байланыстырған.

Классикалық дәуір

Парсы соғыстарында афиналықтардың жағында болды. Қаланың ерекше руы – Ехекратидон тайпасы. 455 ж.б.д. Фарсалос қаласы афиналық қолбасшы Миронидтің Беотиядағы жеңісінен кейін қоршауға алынды, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Пелопоннес соғысының басында Фарсалус афиналықтарға көмек жіберген тесалиялық қалалардың бірі еді. Шамамен 395 ж.б.д. Ларисалық Медий Фарсалусты күшпен басып алды. Фарсалус Полидамас басшылығымен біраз уақыт бойы Фера қаласының Ясонына қарсы тұрды, бірақ кейін олар одақ құрды. Б.з.д. 4 ғасырының басында қала Тессалия ортақтарының құрамына кірді. Кейіннен ол Филип II билеген Македония патшалығына қосылды. Аймақ соғыс алаңына айналды, онда этолиялықтар мен тессалиялықтар македониялықтармен, әсіресе Екінші және Үшінші Македония соғыстары кезінде қақтығысты. Классикалық дәуірде қаланың ықпалы зор болды, бұл Фарсалостан билік жүргізген тетрарх Даохостың беделімен дәлелденеді. Ол Амфиктиондық одақтың кеңесіне мүше болып кірді, Дельфидегі Аполлон ғибадатханасын басқарды және Пифия ойындарын өткізді. Даохос Фарсалоста өзінің отбасы мүшелеріне арналған бірнеше ескерткіштер тұрғызды. Сақталған сегіз портреттің бөліктері классикалық стильде жасалған, олардағы кейіпкерлер жастық шақтарындағы күш-қуатымен бейнеленген.

Рим дәуірі

Македония патшалығы жеңілгеннен кейін Фарсалос және оның төңірегіндегі барлық аймақ Рим Республикасының құрамына кірді. Бүкіл аймақ Рим азаматтық соғысы кезінде зор қиратуға ұшырады. Фарсалус шайқасы, онда Юлий Цезарь Помпейді жеңіп, Рим Республикасының бағытын мәңгілікке өзгертті, б.з.д. 48 жылы Фарсалия жазығында өтті. Географ Страбон тарихи дәуірде болған екі қала – Ескі Фарсалос, Παλαιοφάρσαλος (Палеофарсалос) және Фарсалос туралы айтады. Оның (9.5.6) Скотуссаның оңтүстігіндегі Тетисқа арналған Тетидеон ғибадатханасының «Ескі және Жаңа Фарсалосқа жақын» болғаны туралы айғағы, Палеофарсалос Фарсалосқа тым жақын болмағанын көрсетеді. Фарсалос атымен аталатын б.з.д. 48 жылғы шайқасты төрт ежелгі автор – Bellum Alexandrinum (48.1) авторы, Фронтин (Strategemata 2.3.22), Эвтропий (20) және Орозий (6.15.27) нақты Палеофарсалос деп сипаттайды. б.з.д. 198 жылы Филипп V Палеофарсалосты тонады (Ливий 32.13.9). Егер бұл қала Фарсалосқа жақын болғанда, ол екеуін де тонаған болар еді, ал Ливий «Палеофарсалос» орнына «Фарсалос» деп жазар еді. Британдық ғалым Ф. Л. Лукас (Афинадағы Британ мектебінің жылнамасы, № XXIV, 1919–21) б.з.д. 48 жылғы шайқас Енипей өзенінің солтүстігінде, қазіргі Крини маңында болғанын дәлелдеді. Крини Палеофарсалос орнында салынған, онда Ларисадан оңтүстікке қарай таулардан Фарсалия жазығына шығатын ежелгі жол орналасқан. Плиний Ескінің заманында Фарсалус еркін мемлекет болды. Ол VI ғасырда Иероклдің еңбектерінде де кездеседі.

Қазіргі Фарсала

Осман империясы кезінде Фарсала Чаталджа деп аталды. Берлин шартынан кейін қала 1881 жылы Фессалияның қалған бөлігімен бірге Грек Корольдығының құрамына кірді. Бірінші грек-түрік соғысы (1897) кезінде Фарсала төңірегінде маңызды шайқас болды. Қазіргі қалада Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалау салдарынан және 1954 жылы аймақты қампқан қатаң жер сілкінісінен тарихи немесе ортағасырлық құрылыстар жойылды. 80-90 жылдары шағын қала құрылысы процестері айналасындағы ауылдардан халықты тартты, нәтижесінде грек қалаларына тән, жақын жерлердегі кішкентай жер учаскелеріндегі шағын пәтер үйлерімен қалалық пейзаж қалыптасты.

Облыс

Фарсала провинциясы (Επαρχία Φαρσάλων) – Лариса префектурасының провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі муниципалитет аумағымен бірдей болды. 2006 жылы таратылды.