Кіріспе

Британдық "Иә, министр" және "Иә, премьер-министр" комедиялық телесериалының ойдан шығарылған кейіпкері – Сэр Хамфри Эпплби. Ол бастапқыда сэр Найджел Хоторнмен сомдалған, ал кейін Генри Гудман "Иә, премьер-министр" сериалының сахналық қойылымының телеверсиясында осы рөлді ойнады. "Иә, министр" сериалында ол Әкімшілік істер департаментінің (Британ үкіметінің ойдан шығарылған департаменті) тұрақты хатшысы болып жұмыс істейді. "Иә, министр" сериалының соңғы эпизодында, "Партиялық ойындарда", ол министрлер кабинетінің хатшысы болады – бұл мемлекеттік қызметтегі ең жоғары лауазым, және ол "Иә, премьер-министр" сериалында да осы қызметін сақтайды. Хоторнның ойнаған рөлі үшін Британ академиясының телеарнасының сыйлығын төрт рет жеңіп алды: 1981, 1982, 1986 және 1987 жылдары.

Шығармалық өмірбаян

Сэр Хамфри Винчестер және Бейли колледждерінде білім алған. (Бейли колледжі Оксфордтағы Баллиол колледжіне негізделген; Хамфри көбінесе Баллиол галстугын тағады.) Армияның білім корпусындағы ұлттық қызметтен кейін мемлекеттік қызметке кірді. 1950 жылдан 1956 жылға дейін ол соғыс кеңсесінен (онда, "Керезедегі қаңқа" кітабында көрсетілгендей, шотланд заңдарын түсінбегендіктен 40 миллион фунт стерлингтік әскери нысандардан бас тартуға жауапты болды) шотланд кеңсесінің директордың көмекшісі қызметін атқарды. 1964 жылы ол жаңадан құрылған Әкімшілік істер департаментіне қабылданды, онда Кабинет хатшысы болып тағайындалғанға дейін жұмыс істеді. Ол "Ресми сапар" сериясының басында KBE орденіне ұсынылды. Бейли колледжінің деканы, ақсақал Кристофер Смит оны "өте ақылды, бірақ артық" және "өзіне сенімді" деп сипаттады ("Епископтың ойыны"). Анық айтқанда, сол эпизодта Хамфри Деканды Бейли колледжіндегі лауазымынан алуға және Премьер-министр мен Сарайдың шешімімен оны Бьюри Сент-Эдмундс епископы етіп тағайындауға құпия түрде көмектеседі. Хамфриге қазіргі шебер мен Бюрсар екеуі де Хамфридің Бейли колледжінің келесі шебері болғанын қалайды деп хабарлайды (Хамфридің төрт-бес жылдан кейін мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шыққаннан кейін). Хамфридің жеке өмірі туралы "Иә, министр" және "Иә, премьер-министр" сериалдарын жасағандардың бірі Джонатан Линн былай деді: "Біз Сэр Хамфри Хаслемерде тұрады, Винчестерде ұлы, Бедальсте қызы бар және оның әйелі шіркеудегі шараларға торт пісіріп, отбасылық бульдогымен серуендейтін ақылды әйел деп есептедік. Менің ойымша, Хамфридің хоббилері – кітап оқу (әсіресе өмірбаяндар), классикалық музыка тыңдау және кейде RSC, Ұлттық театрға немесе Корольдік опера театрына бару, ол ондағы кеңес мүшесі болды. Ол демалысын көлдер аймағында серуендеп немесе Лаймингтонда қайықпен жүзумен өткізді. Жалпы, ол отбасынан гөрі итімен жақсы қарым-қатынаста болды". Бірінші серияның кітапқа бейімделуі 1981 жылы жарық көрді, бірақ кітапта 2017 жылғы басылым деп көрсетілген. Алдын ала сөздерінде Линн мен Джей "редакторлар" Сэр Хамфримен "өте қартайған шағында, оның сөздік қабілетін ешқандай түрде шектеместен, оның санасы сөйлеу мазмұнынан ажыратылғанда" бірнеше әңгімелер өткізгенін айтады, бұл оның сөйлеуінің тек тым көп сөзділікке ұқсамай, шын мәнінде сондай болғанын көрсетеді. Үшінші томда (1983 жылы жарық көрген, бірақ 2019 жылдың қыркүйегінде басылған) редакторлар Сент-Димфнаның психикалық аурулар ауруханасындағы Сэр Хамфри Эпплбидің соңғы шатасуының "кейбір ақылды сәттерінен" үйренгендерін атап өтеді. Бесінші және соңғы томда (1987 жылы жарық көрген, 2024 жылдың мамыр айына арналған) Сэр Хамфридің қайтыс болғаны нақты айтылады және оның жесіріне оның ынтымақтастығы үшін алғыс білдіріледі. Politico's Book of the Dead кітабында Сэр Хамфри (Найджл Хоторн сияқты) 2001 жылы қайтыс болғаны көрсетілген.

Құрметтер

Сэр Хамфри Бат орденінің Ұлы крестінің (GCB) иегері, Британ империясы орденінің командирі (KBE) және Корольдік Виктория орденінің мүшесі (MVO) болып тағайындалды.

Кейіпкер

Сэр Хамфри – жасыру мен манипуляция шебері, тыңдаушыны шатастыру және шаршату үшін ұзақ, созылған мәлімдемелер жасайды. Мысалы, "Өлім тізімі" эпизодындағы келесі монолог: "Сіздің тапсырмаңыздың біршама тұманды және нақты емес сипаты, және саяси процестегі орталық талқылаулар мен шешімдердегі сіздің ықпалыңыздың маргиналды және шеткі болуы ескеріле отырып, олардың іс-қимылдарына басымдық беруді қайта құруға мүмкіндік тууы мүмкін, осылайша сіздің жоюыңызды олардың тікелей күн тәртібінен алып тастауға болады." Министріне арнап, ол бұрын министрді өлтіруді жоспарлаған террористік топ енді оны жоспарламайтынын білдіреді, себебі олар министрдің саяси маңыздылығы жеткіліксіз деп санайды. Сырттан консервативті көрінгенімен, Сэр Хамфри өзінің бөлімінде тіпті оң өзгерістерге де кедергі келтірмейді. Өзінің мансабында және әсіресе мемлекеттік қызметте қалыптасқан жағдайды сақтау үшін тіпті солшылдармен де одақ құруға тырысады, тіпті оларға жанашырлық танытады. Бір рет ол "Біз қозғалмаймыз" деп ән салып жатқаны естіледі, ол министрдің министрлік қызметкерлерін алмастыру жоспарларына қарсы шыққан солшыл профсоюз басшысын қолдайды. Онжылдықтар бойы бюрократияда жұмыс істегеннен кейін Сэр Хамфри қарсыластарын заңгерлік тілмен қалай шатастыратынын біледі және бұрынғы министрінің "жаратқыштық инерция" деп атаған нәрсесін (социопатиялық тоқтату және кешіктіру тактикасының кең ауқымын білдіреді) жүйелі түрде қолданады. Ол маңызды құжаттарды қағаздар мен есептердің үлкен қабаттарының астына жасырады, стратегиялық түрде одақтастарын бейтарап деп есептелетін кеңестерге тағайындайды немесе министрдің ұсыныстарын шексіз тоқтату үшін ведомствоаралық комитет құруды ұсынады, кейде тіпті өтірік айтады. Сериал бойы ол Әкімшілік істер департаментінің тұрақты хатшысы болып қызмет етеді, Джим Хакер министр болып тағайындалады; Хакердің премьер-министр лауазымына көтерілуінен аз уақыт бұрын ол министрлер кабинетінің хатшысы болып тағайындалады. Сэр Хамфри өзінің ағылшын тіліндегі шеберлігін, тіпті латын және классикалық грек грамматикасын жақсы білуін жиі қолданады. Алайда, оның тілді шатастыру және кедергі жасау құралы ретінде қолдану әдеті соншалықты терең тамырланған, ол кейде тіпті шын жүректен түсінікті болғысы келсе де, анық және тікелей сөйлей алмайды. Ол мемлекеттік қызметкерлер орташа адамның не қажет екенін біледі және елді басқаруға ең лайықты орган деп сенеді. Бірақ күлкілісі, Сэр Хамфри, Оксфорд университетінде білім алған, кәсіби мансапты қызметкер ретінде, орташа британдықтан мүлдем алыс. Оның министрі Джим Хакер болса, Британия үшін ең жақсысы – бұл оның саяси партиясы үшін немесе өзінің қайта сайлану мүмкіндігі үшін ең жақсы нәрсе деп санайды. Нәтижесінде Сэр Хамфри мен Хакер жиі қақтығысады. Сэр Хамфри әлі де әйелдерді әдемі жынысқа жатқызады және сондықтан тым сыпайы, оларға жиі "құрметті ханым" деп тіл қатады, ал әйел мемлекеттік қызметкерлерге арттарынан қарамай, олардың жоғарылау мүмкіндіктерін тоқтатады. Хакер сияқты Сэр Хамфридің де жоғары талғамдары бар, ол дәмді шарап ішуді және дәмді тағамдарды жеуді ұнатады, көбінесе әріптес мемлекеттік қызметкері Сэр Арнольд Робинсонмен бірге, ол "Иә, министр" сериалының барлық кезеңдерінде Кабинет хатшысы болды. Сэр Хамфри сондай-ақ Ұлттық театрдың басқарушы кеңесінде және Корольдік опера үйінің көптеген гала кештеріне қатысады. Оның қызығушылығы крикет, театр, классикалық музыка және өнерге де қатысты. Хамфри әдетте сымбатты, тыныш және бюрократия мен рәсімдерді басқаруда жиналған, бірақ үкімет жүйесінде жұмыс істеу мен оны ұстап тұруда соншалықты шебер болды, ол оған кез-келген күтпеген нәрсе пайда болған кезде, мейлі ол Хакер патшалықты құлатуға ниеттенген кеңесшімен келіссөз жүргізуге бұйрық берсін, немесе оның бөліміндегі құрметтер меритократияға тәуелді болсын, Хамфри бірден құлады, бірнеше жағдайда "бұрыштың жұқа ұшы", "соңының басы" немесе "оның тамырынан кесіледі" сияқты бұрмаланған сөздерді айтады, бірақ ол әдетте тез арада сабырлылығын қалпына келтіріп, өз қарсылығын жоспарларға қайтаруға тырысады. Радио Таймс-ке берген сұхбатында "Иә, премьер-министр" сериасының бірінші сериясын насихаттау үшін Найджел Хоторн: "Әрине, ол ақылдан безген. Жұмысына деген құмарлық. Ол бақылау үшін бәрін жасайды. Бір эпизодта ол шынымен де ақылдан безген."

Қарым-қатынастар

"Иә министр" сериалында сэр Хамфри өзінің жаңа министрі Джим Хакермен сыпайы және сырттай құрметті, бірақ түбінде қарсыластық қарым-қатынас ұстайды. Хакерді жұмыспен ұстап тұру оның жаңа саясат ұсынуына тосқауыл болмаса, сэр Хамфри оны алдаудан немесе тіпті шантаждаудан тартынбайды. Ол жиі Хакерді өзі қарсы тұратын жаңа ұсыныстарды "өте батыл" немесе "өте қайсар" деп сипаттап, Хакердің саясаткер ретінде басым қоғамдық пікірге қарсы келетін нәрседен сескенуін пайдаланады. Оның өзінен төмен тұрған, министрдің жеке хатшысы Бернард Вуллимен қарым-қатынасы біршама жақсы. Ол жиі наив Вуллиге саяси мәселелердің шындығын түсіндіреді. Вуллидің министрге адалдығы сэр Хамфридің жоспарларына кедергі келтіргенде, ол Вуллиге қарсы шықса, оның жұмысының болашағына қатысты ишаралар жасайды. Бірақ ол Вуллиді сырттан келетін адамдардан да қорғайды. Оның экрандағы ең жақын достары – Сэр Арнольд Робинсон, "Иә министр" кезеңінде кабинет хатшысы; Сэр Фредерик "Джамбо" Стюарт, Сыртқы істер министрлігінің тұрақты хатшысы; және банкир Сэр Десмонд Глэзбрук. Ол үйленген, бірақ оның әйелі екі серияның ешқайсысында да маңызды рөл ойнамайды және тек бір рет көрінеді: бірінші серияның "Үлкен бауыр" эпизодында оның жанында төсекте.