Кіріспе

Конгресс актісі

1979 жылғы Райт түзетуі – АҚШ-тың федералды заңы, ол Техас штатындағы Даллас Лав Филд әуежайындағы трафикке басшылық етіп, Даллас Форт-Уэрт Халықаралық әуежайын (DFW) бәсекелестіктен қорғауға арналған. Бұл түзету «Саут-Уэст Эйрлайнз» әуекомпаниясы Лав Филдтен көшіп, DFW-ға оралудан бас тартқаннан кейін қабылданды. Түзету Лав Филд пен Техас және оның төрт көршілес штаттарының арасында толық көлемді авиалайнерлерді пайдалануға тыйым салды. 1997 және 2005 жылдарығы қосымша түзетулер жаңа штаттарды қосты және ұзақ қашықтыққа қызмет көрсету үшін әуе кемелеріне қатысты ережелерді жеңілдетті. Заң 2006 жылы жартылай, ал 2014 жылы толығымен күшін жойды.

Райт түзетуінің қабылдануы

1978 жылы әуе тасымалын либерализациялау туралы заң қабылданғаннан кейін, Southwest Airlines 1979 жылы Нью-Орлеанға рейстермен қатар штаттар аралық қызметті бастау жоспарларын жариялады, бұл ұсынысты CAB жылдам мақұлдады. Алайда, Техас штатының билігі, әсіресе Форт-Уорт қаласының өкілдері, Лав-Филд әуежайындағы қозғалыстың артуы DFW әуежайынан рейстерді тартып алып, оның қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіретінін мәлімдеді. Жаңа әуежайды қорғау мақсатында, АҚШ Өкілдер палатасының Техас штатындағы Форт-Уорт округінен сайланған мүшесі Джим Райт, 1979 жылғы Халықаралық әуе тасымалы туралы заңға түзету енгізуге көмектесті. Бұл түзету Лав-Филд әуежайындағы жолаушылар тасымалын келесідей шектеді: Ірі магистральдық ұшақтармен жасалатын жолаушылар тасымалы тек Техас штаты мен оның төрт көршілес штаттарындағы – Арканзас, Луизиана, Нью-Мексико және Оклахома штаттарындағы әуежайларға ғана жүзеге асырылуы мүмкін еді. Осы кезде Southwest Airlines-тің барлық қолданыстағы және жоспарланған бағыттары осы аймақта болғандықтан, заң Southwest Airlines-ке тікелей әсер етпеді. Басқа штаттарға рейстерді жасауға тек 56 орыннан кем ұшақтармен ғана рұқсат берілді, бұл бес штаттық аймақтан тыс магистральдық жолаушылар тасымалын шектеу мақсатын көздеді. Әуе компаниялары басқа әуе компаниясы арқылы қосылыс рейстерді ұсынуға немесе бес штаттық аймақтан тыс билеттерді сатуға құқығы болмады. Бұл заң ірі әуе компанияларын Лав-Филдтен қызмет бастаудан (немесе қайта бастаудан) тартып, ал Southwest Airlines бес штат аймағындағы кішкентай, нашар қамтылған әуежайларға ұшу бағасын төмендету арқылы Лав-Филдтегі қызметін жылдам кеңейтті. 1990 жылға қарай Southwest Airlines бұл шешімді қолдады, бірақ ол жергілікті жер иелерінің қарсылығын тудырды, ал DFW әуежайының қолдаушылары American Airlines компаниясының ондағы жоспарланған терминал жобасын тоқтатып, көптеген рейстерді Лав-Филдке көшіру мүмкіндігі туралы мәлімдемесінен алаңдады. Шілде айының басында АҚШ Өкілдер палатасының Ережелер комитетінің Техас штатынан сайланған мүшелері Гликманның заң жобасын тоқтатты, Штраус қолдауын кері алды, ал қалалық кеңес 1989 жылғы дауыс беруін қайтарып алды.

Legend Airlines және Shelby түзетуі

1996 жылы Даллас авиациялық компаниясы Dalfort Aviation Legend Airlines жаңа әуе тасымалдаушысының іске қосылуын жариялады. Бұл компания Love Field әуежайынан алыс қашықтыққа рейстер жасау үшін 56 орындық реактивтік ұшақтарды пайдаланатын болады – Wright ережесі бойынша алыс рейстерге рұқсат етілген ең көп орын саны. Жаңа әуе компаниясын Т. Аллан МакАртор басқарады және ол 90 немесе одан да көп жолаушы тасымалдауға арналған, бірақ бірінші сынып конфигурациясымен және артық кеңістікті жүк тасымалына пайдаланатын қайта жаңартылған McDonnell Douglas DC 9 немесе Boeing 727 ұшақтарын қолданатын болады. McArtor және Dalfort компаниясының бас директоры Брюс Лидбеттер 56 немесе одан аз орындықты жаңа аймақтық ұшақтарды сатып алудың тым қымбат екенін және бұл Dalfort компаниясына қажетті күрделі жөндеу жұмыстарын қамтамасыз етпейтінін мәлімдеді. Алайда, 1996 жылдың қыркүйегінде USDOT бас кеңесшісі 56 орындық шектеудің әуе кемесінің «жобаланған сыйымдылығына» емес, орнатылған орындықтардың санына қатысты екенін мәлімдеді, бұл Legend компаниясын заңға өзгеріс енгізуге итермеледі. Техас штатының өкілі Джо Бартон АҚШ Палатасының 56 орындық талапты қарауын сұрады. 1997 жылдың шілдесінде МакАртор Алабама штатының сенаторы Ричард Шелбидің көмегін алды, ол Legend компаниясының жаңартылған ұшақтарды пайдалануды бастауына мүмкіндік беру үшін Wright ережелеріне өзгеріс енгізуді ұсынды. Бірақ Техас штатының сенаторы Кей Бейли Хатчисон бұған қарсы болды. 1997 жылдың 7 қазанында Хатчисон мен Форт-Уорттан Кэй Гренджердің қарсылығына қарамастан, Шелбидің күш-жігері Сенаттың қаржыландыру туралы заң жобасын қабылдауға әкелді. Бұл заң жобасында Алабама, Канзас және Миссисипи штаттарына шектеусіз рейстер жасауға және 56 орындық ұшақтарды пайдалана отырып, бүкіл ел бойынша рейстер жасауға рұқсат беру туралы түзетулер енгізілді. 1997 жылдың 9 қазанында АҚШ Палатасы Шелби түзетуін қамтитын көлік қаржыландыру заң жобасын көпшілік дауыспен мақұлдады, ал президент Билл Клинтонның оны дереу заңға қол қоятыны күтілуде.

Құқықтық іс-қимылдар

Шелбидің түзетуінің қабылдануы көптеген сот процестеріне әкеп соқты. Бір ай ішінде Форт-Уорт пен Даллас бір-бірін сотқа берді, Форт-Уорт 1968 жылғы облигациялық келісімді сақтауды талап етті, ал Даллас оны енді күшіне енгізуге болмайды деп мәлімдеді. Бірнеше айдан кейін American Airlines компаниясы Форт-Уортқа қосылып Далласқа қарсы сотқа шағымданып, ал МакАртор American компаниясын Легендті тоқтату мақсатымен Форт-Уорттың алғашқы сот процесін ұйымдастырды деп айыптады. 1998 жылдың ақпанына қарай, 1997 жылдың мамырында Мечэм-Филдтен ішкі рейстерді бастаған Mesa Airlines Форт-Уортқа қосылды, ал Southwest Airlines Легендтің өтінішімен Далласқа қарсы сотқа қатысты. 1998 жылдың 19 мамырында 1968 жылғы облигациялық келісімге қатысқан Continental Airlines және оның аймақтық бөлімшесі Continental Express екі қаланы Love Field әуежайында 50 орындық Embraer ERJ 145 ұшақтарын пайдалануға рұқсат бермегені үшін сотқа берді, бұл ұшақтар 56 орындық шектеуге сәйкес келеді. Сотта қалалардың федералды заңға сәйкес ұзақ қашықтыққа рейстерді тоқтатуға құқығы жоқ екені айтылды. Бұдан кейін DFW әуежайы American Airlines компаниясына қарсы алдын ала сотқа берді, олардың да Love Field-тен ұшуына кедергі келтіру мақсатында болды, бірақ әуе компаниясы мұндай жоспарлары жоқ екенін мәлімдеді. МакАртор Форт-Уорт Меша және FedEx Express компанияларына Мечэм және жаңа салынған Форт-Уорт Альянс әуежайларынан жұмыс істеуге рұқсат бергенімен облигациялық келісімді бұзады деп мәлімдеді. Алайда, штаттық округтік судья Боб Маккой сол айдың соңында Легенд 1968 жылғы DFW облигациялық келісіміне қатысушы емес және сотқа шағымдануға құқығы жоқ деген негіздемемен талапты қабылдамады.

Жаңа қызмет басталады

Далас пен Форт-Уорттың Continental Express компаниясын тоқтату әрекеттері сәтсіз аяқталды. Тасымалдаушы 1998 жылғы 11 маусымда Хьюстон қаласындағы Лав-Филд және Джордж Буш Халықаралық әуежайлары арасындағы ішкі рейстерді бастады. Бұл 1968 жылғы облигациялық келісімнен кейін Лавта жаңа қызмет көрсетуді бастаған үшінші әуе компаниясы болды – Southwest және жұмысын тоқтатқан Muse Air компанияларынан кейін. 2000 жылғы 10 ақпанда федералды судья әуе компаниясының Кливлендке бағытталған мемлекетаралық рейсіне қатысты бұрынғы шектеуді алып тастады, және компания қызметті 1 маусымда бастайтынын хабарлады. 2000 жылғы 5 сәуірде Форт-Уорт және American Airlines компанияларымен болған келесі сот дауларынан және FAA-дан соңғы мақұлдауды алудағы кешігулерден кейін, Legend 1974 жылдан бері Лав-Филдтен алғашқы ұзақ қашықтыққа бағытталған рейсін – 56 орындық жаңартылған McDonnell Douglas DC 9 ұшағымен Вашингтон Даллес Халықаралық әуежайына (Washington Dulles International Airport) іске қосты. Көп ұзамай Legend Лав-Филдтен Лос-Анджелес (LAX), Нью-Йорк ЛаГуардия (LGA), Лас-Вегас (LAS) және Даллес (IAD) қалаларына тікелей жолаушылар рейсін жүргізді. 2000 жылғы 1 мамырда American Airlines компаниясы 1974 жылдан бері Лав-Филдтен жасаған алғашқы рейстері арқылы Legend компаниясына тікелей қарсылық көрсетті, арнайы 56 бірінші сыныпты орындықтармен жабдықталған Fokker 100 ұшақтарымен Чикаго және Лос-Анджелес қалаларына рейстер ұсынды. 2000 жылғы 29 маусымда АҚШ Жоғарғы Соты Лавтан ұзақ қашықтыққа рейстерге рұқсат берген федералды апелляциялық соттың шешімін қараудан бас тартты, бұл Форт-Уорт, D/FW әуежайы және American Airlines компаниясының мұндай рейстерді тоқтатуға жасаған соңғы әрекетіне нүкте қойды. Әкімшілік қызметкерлері бұдан әрі сотқа жүгінбейтінін мәлімдеді. Shelby түзетуіне қарамастан, Southwest жаңа штаттарға рейстер қоспады, себебі сұраныс жеткіліксіз болды.

Миссури қосылды

2005 жылы Миссури штатының сенаторы Кит Бонд көлік шығындарына қатысты заңға түзету енгізіп, өз штатын Райт шектеулерінен босатуға қол жеткізді. Заң қабылданғаннан кейін көп ұзамай, 2005 жылдың 13 желтоқсанында Southwest әуе компаниясы Love Field әуежайынан Сент-Луис және Канзас-Сити қалаларына тікелей рейстерді бастады.

Қатысуды жою

2004 жылдың соңында Southwest Airlines компаниясы Райт түзетуіне қарсы екенін мәлімдеді. Ұзақ өтпей компания Райт түзетуін жою үшін жария қолдау жинауға кірісті. Баспа, интернет, жарнама тақталары және телеарналар арқылы көрермендер мен оқырмандар Southwest Airlines компаниясы құрған Set Love Free веб-сайтына бағытталды. Жауап ретінде түзетуді жоюға қарсы шыққан DFW әуежайы мен American Airlines басшылығы өз медиа кампаниясын іске қосты, келушілерді DFW Strong сайтына бағыттап. Түзетуді сынағандар Даллас Лав Филдтен ұзақ қашықтыққа сапарларға қойылған шектеулердің бәсекеге қатысты екенін айтты. Олар Лав Филдтен кез келген бағытқа "ұшу еркіндігін" сұрады. Сондай-ақ, Лав Филдты толыққанды пайдалануға қойылған шектеулер DFW әуежайындағы бағаларды жасанды түрде көтеріп тастады деп мәлімдеді. Олар түзетуді жою арқылы кез келген әуе компаниясына Лав Филдтен ұзақ қашықтыққа ұшуға мүмкіндік берудің, "Оңтүстік-батыс әсері" деп аталатын құбылысты тудыратынын айтты. Бұл жаңа, арзан сыйымдылық екі әуежайда да трафикті арттырады (Лав Филдке және одан тысқары ұшулардың төмен бағасы DFW-дегі ұқсас бағыттардағы бағаларды төмендетуге әсер етеді деп күтілуде). Бұл болжамдар төмен бағалы тасымалдаушылардың, көбінесе Southwest Airlines-тің, қызметін бастаған басқа әуе қатынасы нарықтарындағы тарихи нәтижелерге негізделген. Райт түзетуіне қарсылар DFW-дің негізгі арендаторы American Airlines DFW-ден жоғары бағалар тағайындауға мүмкіндік алатынын, себебі AA DFW-дегі әуе тасымалдаушылары трафигінің 80% астамын бақылайтындықтан көптеген бағыттарда бәсекелестік аз болды. Бұл мәселе жақында Delta Air Lines DFW-ді хаб ретінде пайдалануын тоқтатуына байланысты туындады. Түзетуді қолдаушылар DFW әуежайының аймақтың экономикалық локомотиві екенін айтты және бәсекелес әуежайдың DFW-ден трафикті тартып алуына немесе бағаларды төмендетуіне қарсы болды. Бірақ олар American Airlines-тің бағалары басқа әуежайларға қарағанда көбінесе жоғары екенін мойындады. DFW әуежайы сондай-ақ терминалдар арасында жолаушыларды тасымалдау үшін 2,5 миллиард долларлық адам тасымалдау жүйесін салуды аяқтады. DFW әуежайы басқармасы адам тасымалдау жобасы сияқты ірі инфрақұрылымдық жобалар мен Delta Air Lines-тің хаб мәртебесін жою салдарынан туындайтын қаржылық жүктемелер, егер DFW-ге тікелей бәсекелес Dallas Fort Worth аймағына енгізілсе, әуежайдың кірістілігі мен тұрақтылығына нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдады. DFW аймағындағы көптеген адамдардың басты уайымы American Airlines Солтүстік Техас аймағындағы ең ірі жұмыс беруші екендігі және DFW мен American Airlines қызметкерлері кез келген жұмыс орындарына қауіп тудыруға асықпайтындығы, әсіресе Southwest Airlines-тен басқа заманауи әуе компанияларының қаржылық қиындықтарын ескере отырып. Әуежайдың жанындағы адамдардың тағы бір уайымы шу мен көлік мәселелері болды. Лав Филдке жақын аймақ, әсіресе "Парк Сити" (Университет Паркі мен Хайленд Паркі) және Даллас қаласының "Аптаулы" бөлігінде жылжымайтын мүліктің құны жоғары. Сондықтан, әзірлеушілер мен тұрғындар әуежайға көлік ағынының артуынан, сондай-ақ алыс рейстерге қажетті отын мөлшерінің көбеюінен туындайтын шудың күшеюінен қорқады, бұл аймақтың тартымдылығын және жылжымайтын мүліктің құнын төмендетуі мүмкін.

Компромисті жою

2006 жылдың 15 маусымында American, Southwest, DFW әуежайы және Даллас және Форт-Уорт қалалары бірнеше шарттармен Wright түзетуін толық жоюға келіскені туралы хабарланды. Wright аймағынан тыс жерлерге тоқтамай ұшуға тыйым салу 2014 жылға дейін күшінде болады; ішкі және халықаралық әуежайларға билет беру (бұрынғыдай жеке билеттерді сатып алудың орнына, бір билетпен ұзақ қашықтыққа байланыс рейстерін жасау мүмкіндігі) дереу рұқсат етілді; Love Field әуежайының ең көп қақпа саны 32-ден 20-ға дейін төмендетілді; және Love Field әуежайы тек ішкі рейстерді тоқтамай орындайды. Ұсынылған келісімге JetBlue Airways және басқа да төмен бағалы тасымалдаушылар қарсы шықты, олар Love Field әуежайындағы қақпа санын азайтудың олардың сол жерде қызмет көрсету мүмкіндігіне зиян келтіретінін айтты, сондай-ақ, DFW және Love Field әуежайларының 80 мильдік (129 км) радиусындағы басқа әуежайлардағы жолаушылар тасымалындағы бәсекелестікті шектеуі мүмкін екендігіне сенген конгрессмендер де қарсы болды, оның ішінде жақын орналасқан МакКинни қаласындағы Коллин округінің өңірлік әуежайы да бар. Бұрынғы Legend Airlines терминалының иелері Love Field Terminal Partners да келісімге қарсы болды. Олар келісім туралы хабарландырудың нәтижесінде алты қақпалы терминалды Pinnacle Airlines компаниясына сату мүмкіндігінен айырылғанын мәлімдеді, себебі ол компания қақпаларды сатып алу немесе жалға алуға қызығушылық танытқан және келісімді күшіне енгізуге кедергі келтіретін бірнеше сот процесін бастады. 2006 жылдың 25 шілдесінде АҚШ Әділет министрлігінің монополияға қарсы бөлімінің қызметкерінен құпия хат жолданды, онда Солтүстік Техастағы әуе тасымалдау компаниялары арасындағы бәсекелестікке қатысты алаңдаушылық білдіріліп, заң шығарушылардан келісімді қайта қарауды талап етті. Сондай-ақ, қақпаларды алып тастау және әуежайдағы қақпа санын 20-ға дейін шектеу федералды монополияға қарсы заңнаманы бұзады деп айтылды. Бұл қақпа санын шектеу Dallas Love Field әуежайына қақпа алуға ниеттенген басқа әуе компанияларына да әсер етеді. Сенатор Кей Бейли Хатчисон хатқа жауап беріп: "Олар [Әділет министрлігі] заңнама бойынша ешқандай позиция қабылдамайды. Бұл хат ресми жолмен жіберілмеген. Бұл, мүмкін, бір адамның пікірі, бірақ Әділет министрлігінің ресми пікірі емес" деді. Палатаның сот комитетінің төрағасы Джеймс Сенсенбреннер де ұсынылып отырған заңнамадан туындайтын монополияға қарсы мәселелерге қатысты шағымдарын білдірді, себебі Southwest 16 қақпадан, American 2 қақпадан және Continental 2 қақпадан жұмыс істей алады, ал басқа тасымалдаушылар үшін қосымша қақпалар қарастырылмаған. Палата мен Сенаттың сот комитеттерімен жүргізілген кең ауқымды келіссөздерден кейін, келісім-шарт жобасы Конгрестің екі палатасынан 2006 жылдың 29 қыркүйегінде қабылданды, ал 109-шы Конгресс қарашадағы сайлауға дейін жұмысын аяқтады. Хатчисон Сенатта заң жобасын қабылдауға жетекшілік етті, ал Кей Грейнджер Техас палатасының екі партиялық коалициясын басқарып, заң жобасын Палатада сәтті аяқтауға көмектесті. Президент Джордж Буш 2006 жылдың 13 қазанында заңға қол қойды, соның ішінде 20 қақпаны шектеу де кірді. Southwest және American әуекомпаниялары Love Field әуежайынан Wright шекарасынан тыс бағыттарға бір аялдамалы рейстерді бастау үшін Федералды авиация басқармасынан рұқсат алуға тиіс болды. Тоқтамайтын рейстер 2014 жылдың 16 қазанына дейін шектелген болса да, Southwest Airlines 2006 жылдың 17 қазанында тікелей рейстерді (бір аялдамамен бір ұшақта) және Love Field пен Wright аймағынан тыс 25 бағытқа байланыс рейстерін 2006 жылдың 19 қазанынан бастайтынын жариялады. American Airlines сондай-ақ 2006 жылдың 18 қазанына дейін Love Field пен Wright аймағынан тыс жерлерге жанама байланыс рейстерін ұсынуды бастады.

Күту мерзімі

2014 жылдың 13 қазанында Райт түзетуі ішкі рейстерге қатысты шектеулерді жойды, бұл әуе компанияларына Лев-Филдтен АҚШ-тың кез келген жеріне ұшуға мүмкіндік берді. Ішкі рейстерге қатысты негізгі шектеулер алынып тасталса да, Лев-Филд 2006 жылы Даллас және Форт-Уорт қалалары, DFW әуежайы, Southwest Airlines және American Airlines арасында жасалған күрделі Бес тарап келісімімен басқарыла береді. Бұл келісім түзетуді қолдау үшін олардың өзара шарттарының алды шарты болды. Лев-Филдтегі қақпалардың жалпы саны 20-ға дейін шектелген, ал Даллас қаласы жаңа әуежайдың бас жоспарын жасауға және осы сандан артық барлық қақпаларды «қаншалықты мүмкін болса» бұзуға келісті; Southwest және American әуе компанияларына қалған қақпаларға басымдықпен жалға беру құқығы берілді. Даллас қаласы жергілікті уақыт бойынша сағат 23:00-ден таңғы 6:00-ға дейін Лев-Филдте әуе компанияларының рейстерін тыйым салатын шуылдық комендант сағатын енгізуге келісті. 2025 жылға дейін әуе компаниялары халықаралық рейстерді тек DFW әуежайынан Dallas–Fort Worth метрополиясына ғана жүргізе алады. Егер Southwest Airlines немесе оның код-шеринг келісіміндегі серіктері Лев-Филдтен 80 миль (129 км) радиустағы кез келген әуежайдан рейстер ұсынса, Southwest Лев-Филдтегі қақпаларды қайтаруға міндетті болады (DFW әуежайы осы радиусқа кіреді). Тараптар метрополиядағы басқа әуежайлардан жолаушылар тасымалын бастауға қарсылық көрсетуге келісті. Түзетуді жою Лев-Филдтегі трафикке бірден және айтарлықтай әсер етті; әуежайдағы жолаушылар саны 2013 жылы 8,4 миллионнан 2015 жылы 14,5 миллионға дейін күрт өсті.