Кіріспе

1978 жылғы АҚШ федералды заңы, авиация индустриясын либералдау туралы

Авиация индустриясын либералдау туралы заң – 1978 жылғы АҚШ федералды заңы, ол тарифтер, бағыттар және жаңа авиакомпаниялардың нарыққа кіруі сияқты мәселелердегі федералдық бақылауды жойды. Заң Азаматтық авиация кеңесін (CAB) кезең-кезеңімен таратып, оның қызметін тоқтатты, бірақ Федералдық авиация басқармасының (FAA) авиация қауіпсіздігінің барлық салаларын реттеуге қатысты өкілеттіктері кемітілмеді.

Тарих

1938 жылдан бері федералдық ААҚ (Авиациялық әкімшілік комиссиясы) барлық ішкі мемлекетаралық әуе тасымалын мемлекеттік қызмет ретінде реттеді, бағаларды, бағыттарды және кестелерді белгіледі. Дегенмен, тек штат ішіндегі бағыттармен ұшатын әуе компаниялары ААҚ-тың реттеуіне бағынбады, олар сол штаттардың үкіметтерімен реттелді. ААҚ әуе тасымалын дамытудың бір жолы – жақын қашықтықтағы бағаларды төмен ұстауға тырысу болды, бұл алыс қашықтықтағы бағалардың есебінен субсидияланды. Сонымен қатар, ААҚ әуе компанияларының қызметтерінен тиімді пайда табуын қамтамасыз етуге міндетті болды. ААҚ бюрократиялық жайбажайлыққа беделді болды; әуе компаниялары жаңа бағыттарға немесе баға өзгертулеріне өтініш бергенде ұзақ кешігулерге тап болды және көбінесе олар мақұлданбады. Мысалы, 1967 жылы World Airways Нью-Йорк қаласынан Лос-Анджелес қаласына арзан бағамен рейстер ашуға өтініш білдірді; ААҚ бұл өтінішті алты жылдан астам зерттеді, бірақ оны «ескірген» деп қабылдамады. Көптеген көрнекті экономистер ондаған жылдар бойы реттеудің тиімсіздікке және жоғары шығындарға әкелетінін айтып келді. Картер әкімшілігі индустрия мен оның тұтынушыларына жаңа қатысушылардың пайда болуынан, баға реттеуін жоюдан және бағыттар мен хаб қалаларына бақылауды азайтудан пайда көретінін мәлімдеді. 1970 және 1971 жылдары Никсон әкімшілігінің Экономикалық кеңесшілер кеңесі, АҚШ Әділет министрлігінің монополияға қарсы бөлімі және басқа да агенттіктер теміржол және жүк тасымалында бағалар бойынша сөз байласуды және кіруге кедергілерді азайтуға бағытталған заң жобасын ұсынды. Форд әкімшілігінде бұл бастама жүзеге асырылып жатқанда, монополияға қарсы заңнамаға қатысты құзыреті бар Сенаттың сот комитеті 1975 жылы әуе тасымалын либералдау туралы тыңдаулар өткізді. Сенатор Эдвард «Тед» Кеннеди тыңдауларға жетекшілік етті. Комитет, коммерция комитетінің авиация жөніндегі кіші комитетіне қарағанда, одан гөрі ыңғайлы форум деп есептелді. Форд әкімшілігі сот комитетінің бастамасын қолдады. 1977 жылы президент Джимми Картер Корнелл университетінің экономика профессоры Альфред Э. Каннды ААҚ төрағасы етіп тағайындады. Заңнаманы қабылдауға бағытталған күшті күш көрнекті экономистер, Вашингтондағы жетекші сарапшылар орталықтары, реформаны жақтаған азаматтық қоғам коалициясы (желіжол және жүк тасымалын реформалау үшін бұрын құрылған коалицияның үлгісінде), реттеуші агенттіктің басшысы, Сенат басшылығы, Картер әкімшілігі және тіпті әуе тасымалы саласының кейбір өкілдері тарапынан туды. Коалиция 1978 жылы заңнамалық нәтижелерге жедел жетті. Дэн Маккиннон ААҚ төрағасының соңғы лауазымын атқарып, 1985 жылдың 1 қаңтарында оның толық жабылуын қадағалады.

Әсерлер

1996 жылы Үкіметтік есеп беру кеңсесінің баяндамасында 1994 жылы жолаушы бір шақырымына тариф 1979 жылғы тарифтен шамамен тоғыз пайызға төмен болғаны анықталды. 1976 мен 1990 жылдар аралығында инфляцияға түзетілген тариф шамамен отыз пайызға төмендеді. Жолаушылар санының артуына себеп, әуе компанияларының ұзын, қымбат бағыттарға үлкен ұшақтарды, ал қысқа, аз қозғалысты бағыттарға кішкентай ұшақтарды жөнелте білуі болды. Дегенмен, бұл тенденциялар ұлттық әуе тасымалы желісінде тең бөлінбеді. Жоғары қозғалысты, ұзақ қашықтықты бағыттардағы шығындар қысқа қашықтықты бағыттарға қарағанда күртірек төмендеді. Бәсекеге ұшырау нәтижесінде бірқатар тасымалдаушылар ауыр зиянға ұшырады және кәсіби одақтармен келіспеушіліктер туды. 1978 мен 2001 жылдың ортасы аралығында сегіз ірі тасымалдаушы (Eastern, Midway, Braniff, Pan Am, Continental, Northwest Airlines және TWA сияқты) және 100-ден астам кіші авиакомпаниялар банкротқа ұшырады немесе таратылды, соның ішінде дерегуляциядан кейін құрылған ондаған жаңа авиакомпаниялардың көп бөлігі. Көбінесе кіші нарықтардағы қызмет көрсету деңгейі дерегуляцияға қарсы болғандардың болжағандай төмендемеді. Алайда, төмен бағалы тасымалдаушылар пайда болғанға дейін, тікелей әуе тасымалы хаб-спика жүйесінің пайдасына азайды. Хаб емес әуежайдан (спикадан) ұшып келген жолаушы алдымен хабқа ұшады, содан кейін хабтан басқа әуежайға, соңғы бағытына ұшады. Бұл жүйе кіші нарықтарға қызмет көрсету үшін тиімді болғанымен, кейбір әуе компанияларына өздерінің "көлемді хабтарынан" бәсекелестікті ығыстыруға мүмкіндік берді. Southwest Airlines сияқты төмен бағалы тасымалдаушылардың өсуі АҚШ-тың әуе тасымалы жүйесіне тікелей рейстерді қайта әкелді және әртүрлі өлшемдегі нарықтарға жақсы бейімделетін ұшақ түрлерінің дамуына үлес қосты. 2011 жылы Жоғарғы Сот судьясы Стивен Брейер, ол 1970 жылдары АҚШ Сенатының Әділет комитетінде арнайы кеңесші болып жұмыс істеген және сенатор Кеннедимен бірге заң жобасының жасалуына қатысқан: