Кіріспе

Жапон самурайлар кланы Мацудайра кланы (松平氏) – Минамото кланынан тараған жапон самурайлар кланы. Ол Микава провинциясындағы (қазіргі Айчи префектурасы) Мацудайра ауылында пайда болды және осы ауылдың атын алды. Сенгоку дәуірінде Мацудайра кланының бас әулетінің басшысы Мацудайра Мотойасу Ода Нобунага мен Тоётоми Хидеёшидің қол астында қуатты аймақтық даймёға айналып, өзін Токугава Иэясу деп атады. Одан кейін ол Токугава сёгунатының бірінші сёгуны болып, билікті басып алып, Эдо дәуірінде Жапонияны 1868 жылғы Мейдзи реставрациясына дейін басқарды. Токугава сёгунаты тұсында кланның көптеген тармақтары Мацудайра тегін сақтап, Иэясудан кейінгі онжылдықтарда көптеген жаңа тармақтар құрылды. Олардың кейбіреулері де даймё мәртебесіне ие болды. Мейдзи реставрациясынан және хан жүйесінің жойылуынан кейін Токугава мен Мацудайра кландары жаңа казоку дворяндығының құрамына кірді.

Шығу тегі

Мацудайра кланы Микава провинциясынан тегін шығарған. Оның бастауы нақты емес, бірақ Сенгоку дәуірінде клан Минамото кланының ортағасырлық Сеива Генджи тармағынан таратылғанын мәлімдеді. Осы мәлімдемеге сәйкес, Мацудайра әулетінің негізін қалаушы 14 ғасырда өмір сүрген Мацудайра Чикауджи болды, ол Микава провинциясында, Мацудайра ауылында бекінді.

Үлкен көршілес мемлекеттер арасындағы кішігірім күш

Микава провинциясындағы Мацудайра әулеті, өз территориясында, өте күшті көршілермен қоршалған еді. Батысында Овари провинциясының Ода әулетінің жері, ал шығысында Суруганың Имагава әулетінің жері орналасқан. Мацудайра әулетінің әрбір басшысы осы көршілерімен қарым-қатынасын сақтықпен жүргізуге мәжбүр болды.

Мацудайра кланының тармақтары

Эдо дәуірінен бұрын Мацудайра кланының 19 негізгі тармағы болды: Такеноя (竹谷), Катанохара (形原), Огуса (大草), Нагасава (長沢), Номи (能見), Гой (五井), Фукозу (深溝), Огю (大給), Такиваки (滝脇), Фукама (福釜), Сакурай (桜井), Тоджо (東条), Фуджии (藤井), Мицуги (三木), Ивацу (岩津), Ниши Фукама (西福釜), Ята (矢田), Удоно (鵜殿), және Кага (加賀). Бұл тармақтардың әрқайсысы (Кага провинциясына көшірілген Кага Мацудайраны қоспағанда) Микава аймағындағы мекенжайы бойынша аталған. Сондай-ақ, көптеген тармақтар жиі бір-бірімен қақтығыстарға түсетін.

Оказакидің Мацудайрасы

Бұл Сенгоку кезеңінде ең үлкен өркендеуге жеткен Оказаки қамалында тұратын Мацудайра әулетінің басты тармағы еді. Мацудайра Хиротада басшылық еткен кезде Ода және Имагава кландарынан қауіп-қатер туды, және ол бір кезде Имагава қызметіне күштеп алынды. Имагава Йошимотоның қазасынан және Имагава кланының құлауынан кейін Хиротаданың ұлы Мацудайра Мотоясу Овари провинциясының гегемоны Ода Нобунагамен одақ құрып, сәтті аяқтады. Мотоясу 1603 жылы Токугава Иэясу ретінде танылды, ол Токугава сёгунатының алғашқы сёгуны болды.

Эдоға дейінгі тармақтар

Эдо кезеңіне дейінгі бірнеше тармақ отбасылар Эдо кезеңінде де сақталды; олардың кейбіреулері даймо болды. Такиваки Мацудайра әулеті Одзима доменін биледі, ал 1868 жылдан 1871 жылға дейін Сакурай доменін басқарды. Нагасава Мацудайра, сондай-ақ Окочи Мацудайра деп те белгілі, бірнеше тармаққа бөлінді, олардың бірі Микава провинциясының Йошида доменін басқарды. Нагасава Мацудайраның көрнекті өкілі – ерте Эдо кезеңінің саясаткері Мацудайра Нобуцуна. Фукодзу Мацудайра Шимабара доменін биледі. Сакурай Мацудайра Амагасаки доменін биледі. Огю Мацудайраның көптеген тармақтары болды, олардың бірі Окутоно доменін басқарды. Нагай Наоюки – Бакумацу кезеңінде Окутононың Огю Мацудайра әулетінен тараған белгілі тұлға. Эдо кезеңіне дейінгі отбасының басқа тармақтары хатмото болды.

Токугава тармақтары мен Мацудайра тегі

Токугава тегі шогунның барлық ұлдарына немесе Токугаваның алты негізгі тармағының басшыларына берілмеді. Тек мұрагер ғана Токугава есімін алды, ал оның барлық бауырлары Мацудайра тегін алды. Мысалы, соңғы сёгун Токугава Ёсинобу әкесінің (Митолық Токугава Нариаки) тұңғыш ұлы болған жоқ. Сондықтан Ёсинобу кішкентай кезінде Мацудайра Шичирома деп аталды. Осы ұлдардың кейбірі, әсіресе Токугаваның үш негізгі тармағының (Госанке) өзіндік отбасын құрып, өздеріне тиесілі феодтар алды. Оларға Такамацу, Шисидо, Фучу және Морияма (Мито Токугава тармақтары); Сайжо (Кии Токугава тармағы); және Такасу (Овари Токугава тармағы) кірді. Осы тармақтардың белгілі Мацудайраларының ішінде Такамацудан Мацудайра Йоритоси және Фучудан Мацудайра Йоритака бар. 20 ғасыр композиторлары Йорицуне Мацудайра мен оның ұлы Йориаки Мацудайра Фучу Мацудайраларының ұрпақтары еді.

Юки-Мацудайра кланы (Эчизен)

Юки Мацудайра кланы Токугава Иэясудың ұлы Юки Хидэясу құрған. Эдо дәуірінде Юки Мацудайраның бірнеше тармағы пайда болды. Юки Мацудайра Китаношоны (кейін Фукуи деп аталды) бақылауда ұстағанмен, негізгі Юки әулеті онда емес, Цуямада орналасқан. Осы әулеттің тармақтары Фукуи, Хиросе, Мори, Мацуэ, Цуяма, Акаши, Итоигава және Маэбаси домендерін басқарды. Белгілі Юки Мацудайралардың қатарында Эдо дәуірінің соңындағы екі даймио – Мацудайра Наритами мен Мацудайра Йошинага бар. Әсіресе Мацудайра Йошинага Мейдзи дәуірінің басындағы жапон саясатында маңызды рөл атқарды, оның басшылығы Фукуи доменін Бошин соғысында (1868–69) жеңімпаздар тарапына қойды.

Хисаматсу-Матсудайра кланы

Хисаматсу Мацудайра кланы Токугава Иэясудың туған інісі Хисаматсу Садакацу құрған. Иэясумен жақын туысқандық байланысы болғандықтан, Садакацуға Мацудайра тегін қолдануға рұқсат берілді. Көп ұзамай, Хисаматсу Мацудайраның кейбір тармақтарына Токугава әулетінің таңбасын пайдалануға рұқсат берілді, сондай-ақ олар тек қарапайым вассал (фудай) емес, Токугава әулетінің туыстары (шинпан) ретінде ресми түрде мойындалды. Хисаматсу Мацудайраның тармақтары Кувана, Имабари және Ийо Мацуяма биліктерімен басқарды. Белгілі Хисаматсу Мацудайралардың қатарында саяси реформатор Мацудайра Саданобу, соңғы Киото Шошидай Мацудайра Садааки және шогунат саясаткері Итакура Кацукиё бар. Мейдзи дәуірінде Хисаматсу Мацудайраның барлық тармақтарының басшылары жаңа дворяндық титулдар алды.

Очи-Матсудайра тайпасы

Очи Мацудайра кланы 6-шы сёгун Токугава Иенобудың кіші інісі Мацудайра Киётаке құрған. Очи Мацудайра Хамада доменін басқарды. 1866 жылы Чошю соғысы кезінде Омура Масуджиро бастаған Чошю доменінің әскерлері қалалық қамалға шабуыл жасағанда, клан өзінің жерлерінің көп бөлігінен айырылды. Соңғы даймио Мацудайра Такеакира Хамададан қашып, доменнің біріккен емес территорияларының бірі – Цурутаға барып, 1871 жылы домендер таратылғанға дейін Цурута доменін құрды. Мейдзи дәуірінде Такеакираның ұлы Мацудайра (Очи) Такенага виконт атағын алды. Сацуманың Шимазу кланы, Чошудың Мори кланы, Каганың Маэда кланы (оның Дайшодзи және Тоямадағы тармақтары), Тосаның Яманучи кланы, Фукуоканың Курода кланы, Хиросиманың Асано кланы (оның Хиросимадағы тармағы), Саганың Набесима, Тотторидің Икеда (оның Окаяма, Шикано, Ваказакура, Хирафуку, сондай-ақ хатмото деңгейіндегі Икеда тармақтары) және Токусиманың Хатисука кланы – бәрі Мацудайра тегін қолданған тозама отбасылары еді. Яматоның Янагисава кланы және Миядзудың Хондзо кланы Мацудайра тегін пайдалану құқығына ие екі фудай отбасы болды. Бұған қоса, егер Токугава ханшайымы басқа отбасына үйленсе, оның күйеуі Мацудайра тегін және Токугаваның гербін бір буынға пайдалануға құқылы болды.

Қазіргі күн

Қазіргі таңдағы көрнекті Мацудайралардың ішінде Рюмон Мацудайра (актер) және Ийо Мацуяма доменінің Мацудайра Хисаматсу тармақ отбасының вассалдарының ұрпақтары, соның ішінде Садатомо Мацудайра (бұрынғы NHK жаңғыртылатын жүргізушісі) бар.