Кіріспе
Австриялық виолончельші Эммануэль Фейерманн (22 қараша 1902 – 25 мамыр 1942) – 20 ғасырдың бірінші жартысында әлемдік деңгейде танымал болған виолончельші.
Emanuel Feuermann (November 22, 1902 – May 25, 1942) was an internationally celebrated cellist in the first half of the 20th century.
Өмір
Фейерманн 1902 жылы Аустро-Мажар империясының Галисия аймағындағы Коломия қаласында (қазіргі Коломия, Украина) еврей отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы да әуесқой музыканттар еді. Әкесі, скрипка мен виолончельде ойнайтын, оның алғашқы ұстазы болды. Ағасы Зигмунд та музыкаға бейімділігімен көзге түсті, ал кішкентай әпкесі Софи (1908 жылдың қаңтарында туған) отбасының фортепианодағы дарыны болды. 1907 жылы әкесі Зигмундтың кәсіби мансабын бастауы үшін отбасын Венаға көшіруге шешім қабылдады. Тоғыз жасында Эммануэль Вена филармониясының бас виолончелі Фридрих Буксбаумнан сабақ алды, содан кейін Вена музыка және сахна өнері университетінде Антон Вальтермен оқыды. 1914 жылдың ақпан айында он бір жасар дарынды бала Феликс Вайнгартнердің жетекшілігімен Вена филармониясымен бірге Джозеф Хайднның ре мажордағы виолончель концертін орындап, концерттік дебютін жасады. 1917 жылы Фейерманн Лейпцигке барып, легендарлы виолончельші Юлиус Кленгельден оқыды. 1919 жылы виолончельші Фридрих Вильгельм Людвиг Гретзмахер (1866–1919), Фридрих Гретзмахердің туысы қайтыс болды, және Кленгель Фейерманнды Кельндегі Гюрсених консерваториясындағы Гретзмахердің орнына ұсынды. Ол сондай-ақ Гюрсених оркестрінің бас виолончелисті болып тағайындалды, оның дирижері (сонымен қатар консерватория директоры) Германн Абендрот болды. Фейерманн Брам Элдэрлинг квартетінің виолончелистісі болды. Сол кезде ол ағасы және пианист-дирижер Бруно Уолтермен бірге қысқа мерзімді фортепиано триосын құрды. 1929 жылы Фейерманн Берлиндегі Музихохсшуледе профессор болып жұмыс істеді және келесі төрт жыл бойы сабақ берді. Ол осы кезеңде скрипкашылар Карл Флеш, Шимон Голдберг, Джозеф Вольфсталь және композитор Пол Хиндемитпен бірге өнер көрсетті, соңғысы Фейерманн мен Вольфстальмен бірге (кейін Голдберг; төмендегі мәліметтерді қараңыз) струнный триода виола тартып ойнады. Ол сондай-ақ Джаша Хайфец, Уильям Примроуз және Артур Рубинштейнмен бірге концерттер берді. 1933 жылдың 3 сәуірінде жаңадан құрылған нацистік режим оны еврей тегіне байланысты Берлин консерваториясындағы қызметінен босатып жіберді. Ол Голдберг пен Хиндемитпен бірге Лондонға көшіп барды, онда трио Бетховеннің D мажордағы алғашқы Серенадасын (струнный триоға арналған, Op. 8) және Хиндемиттың струнный триосын Columbia Records үшін жазды. Ол Жапония мен АҚШ-қа гастрольдік сапар жасап, кейін Лондонға оралды, онда 1935 жылы Ева Райфенбергке (Катя Эндидің туысы) үйленді, олармен Моника есімді қызы дүниеге келді. Сэр Томас Бичемнің жетекшілігімен Арнольд Шенбергтің виолончель концертінің премьерасынан кейін ол біраз уақыт Цюрихте тұрды, бірақ 1938 жылғы Аншлюс кезінде Венада болды. Скрипкашы Бронислав Губерман Фейерманн мен оның отбасына Британдық Палестинаға қашуға көмектесті. Олар сол жылы АҚШ-қа көшіп барды. Ол Филадельфиядағы Кертис музыка институтында жеке сабақтар берді және оқытумен айналысты. Осы жылдары ол пианист Владимир Соколовпен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Оның белгілі шәкірттерінің арасында Бернард Гринхаус, Сузет Форгс Халац, Флоренс Хутон, Роберт Ламарчина, Алан Шульман, Дэвид Сойер және Август Венцингер болды. АҚШ-та ол Хайфец, Рубинштейн және басқалармен бірге бірнеше танымал камералық музыка жазбаларын жасады. Хиндемит Грегор Пиатигорскийді өзінің виолончель концертінің премьерасын орындауға таңдаған кезде олардың қарым-қатынасы нашарлады. Фейерманн 1942 жылдың 25 мамырында Нью-Йорк қаласында операция кезінде туындаған асқынулар салдарынан 39 жасында қайтыс болды.
Бағалау
Кленгель Фейерман туралы былай деп жазды: "Менің қамқорлығыма берілгендердің ішінде біздің құдайға жақын суретшіміз бен сүйікті жас жігітімізден мұндай талантты ешқашан көрген емеспін". Хайфец Фейерман сияқты талант жүз жылда бір рет туады деді. Шындығында, Фейерманның ерте қайтысынан кейін Хайфецке тағы бір виолончельші, Грегор Пиатигорскиймен жұмыс істеуге жеті жыл кетті. Артур Рубинштейн де осы пікірде болды: "Ол мен үшін барлық уақыттағы ең ұлы виолончельші болды, себебі мен Пабло Касалстың ең жақсы орындалуын естігенмін. Ол (Касальс) барлық мүмкіндікке ие болды, бірақ Фейерманның музыкалық қабілетіне жете алмады. Бұл – нақты айғақ". 1938 жылы Лондондағы "Proms" концертінен кейін "The Strad" журналының сыншысы Рид Стюард: "Менің ойымша, Фейерманның ең ұлы виолончельші екендігіне күмән қалмады, тек Касальс ерекшелік етеді" деп жазды. Оның қоштасу рәсіміне қатысқан құрметтілердің қатарында сол заманғы ең ұлы музыканттар болды: пианистер Рудольф Серкин мен Артур Шнабель, скрипкашылар Миша Элман мен Бронислав Губерман, дирижерлер Джордж Шелл, Евгений Орманди және Артуро Тосканини.
The honorary pallbearers at his funeral included some of the greatest musicians of the time: pianists Rudolf Serkin and Artur Schnabel, violinists Mischa Elman and Bronisław Huberman, and conductors George Szell, Eugene Ormandy and Arturo Toscanini.
Фейерманның виолончелі
1929 жылы Фейерман 1741 жылы Римде Давид Техлер жасаған виолончель сатып алды. 1932 жылдан бастап ол 1735 жылы венециялық шебер аспап жасаушы Доменико Монтагнана жасаған аспапқа да ие болды. Бұл аспап, «Фейерман виолончелі» деп белгілі, қазір швейцариялық виолончелист пен коллекционердің қолында. Ол «Техлер» виолончелінен үлкенірек және кеңірек болды. Кейін Фейерман 1730 жылғы «Де Мунк Страдивариус» виолончеліне ие болды. Бұрын ол белгілі бразилиялық-американдық виолончелист Алдо Паризоға тиесілі болған, ал 1998 жылдан 2011 жылға дейін «Ниппон қорынан» виолончелист Стивен Иссерлисқа ұзақ мерзімге жалға берілген. Қазіргі уақытта 2019 жылдан бері Камиль Томаске жалға берілген. Фейерман сонымен қатар американдық виолончелист Джозеф Шустерге тиесілі болған, ал Шустерден кейін Жаша Сильберштейнге өткен Гофриллер виолончеліне де ие болған және оны ойнаған деген аңыз бар.