Макс Брух: Неміс романтигі және дирижерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс романтикалық композиторы және дирижері (1838–1920)

Макс Брух (6 қаңтар 1838 – 2 қазан 1920) – неміс романтикалық дәуірінің композиторы, скрипкашы, педагог және дирижер. Ол 200-ден астам шығарма жазды, соның ішінде үш скрипка концерті бар, ал біріншісі скрипка репертуарының қалыпты бөлігіне айналды.

Ерте өмір және білім

Макс Брух 1838 жылы Кельн қаласында әнші Вильгельмина мен Кельн полициясының вице-президенті болған адвокат Август Карл Фридрих Брухтың отбасында дүниеге келді. Макстың Матильда ("Тилл") есімді сіңлісі болды. Ол алғашқы музыкалық білімін композитор және пианист Фердинанд Хиллерден алды, оған Роберт Шуман А-минордағы фортепиано концертін арнады. Богемиялық композитор және фортепиано виртуозы Игнац Мошелес Брухтың қабілетін таныды. Тоғыз жасында Брух өзінің алғашқы композициясын, анасының туған күніне арналған ән жазды. Сол кезден бастап музыка оның құштарлығына айналды. Ата-анасы оның оқуын ынталы түрде қолдады. Ол көптеген шағын ерте туындылар жазды, соның ішінде мотеттер, псалмдық әндер, фортепиано туындылары, скрипкалық сонаталар, струнный квартет және тіпті оркестрлік шығармалар, мысалы, жоспарланған операның прелюдиясы – Жанна д'Арк. Осы ерте туындыларының азы ғана сақталды, ал сақталғандарының көпшілігінің қайда екені белгісіз. Оның алғашқы музыка теориясы сабағы 1849 жылы Боннда өтті. Оны оның әкесінің досы, профессор Генрих Карл Брайденштейн берді. Ол кезде Брух Бергиш-Гладбахтағы шаруашылықта тұрып, көптеген музыкаларын жазды. Шаруашылық заңгер және нотариус Нейсенге тиесілі болды, ол онда үйленбеген әпкесімен бірге тұрды. Кейіннен бұл шаруашылықты үлкен қағаз фабрикасының иесі Зандерс отбасы сатып алды. Кейінгі жылдары Зандерс отбасы Брухқа дос болып, оған демеушілік жасады. Жас Брухты француз және ағылшын тілдерінде сөйлеуге өте бай әкесі үйретті.

Мансап

Боннда философия мен өнерді қысқаша оқығаннан кейін (1859), Брух ұзақ жылдар бойы ұстаз, дирижер және композитор болып жұмыс істеді, Германиядағы музыкалық қызметтер арасында көшті: Мангейм (1862–1864), Кобленц (1865–1867), Сондерсхаузен (1867–1870), Берлин (1870–1872) және Бонн, онда ол 1873–1878 жылдары жеке жұмыс істеді. Карьерасының ең жоғалған шағында ол үш маусым Ливерпуль филармониялық қоғамының дирижері болып қызмет етті (1880–83). 1890 жылдан 1910 жылы зейнетке шыққанға дейін Берлин музыка жоғары мектебінде композициядан сабақ берді. Оның белгілі шәкірттерінің ішінде итальян композиторы Отторино Респиги, американдық пианист Рудольф Ройтер және неміс пианині, композиторы және жазушысы Клара Матильда Фейст (1872–1948) бар.

Жеке өмірі және соңғы жылдары

Брух 1881 жылғы 3 қаңтарда Берлинде гастрольде танысқан әнші Клара Тучекке үйленді. Неке кезінде оның 26 жаста болғаны айтылады. Ол музыкалық отбасынан шыққан; оның әпкесі композитор Фелисия Тучек еді. Жұбайлар Ливерпульге қайтып келді, онда Брух Ливерпуль филармониялық қоғамының дирижері болды (1880–83) және Сефтон Парк аймағында жатақханада тұрды. Олардың қызы Маргарета 1882 жылы Ливерпульде дүниеге келді. Олардың үлкен ұлы Макс Феликс Брух 1884 жылғы 31 мамырда Бреслауда туды және ерте жасынан музыкаға қабілетті екенін көрсетті. Олардан Ханс және Эвальд есімді тағы екі ұл дүниеге келді.

Өлім

Брух 1920 жылы Берлиндегі Фриденаудағы үйінде қайтыс болды. Ол 1919 жылғы 26 тамызда қайтыс болған әйелі Клараның қасына, Берлин Шенебергтегі Ескі Санкт-Матфей бейістігіне жерленді. Маргарета Брух кейіннен қабір тасына "Музыка – Құдайдың тілі" деген сөздерді жаздырды.

Шығармалары

Брухтың неміс романтикалық музыка дәстүріндегі күрделі және жақсы құрылымдалған шығармалары оны Франц Лист пен Ричард Вагнердің қарама-қарсы "Жаңа музыкасына" қарағанда, Иоганн Брамс үлгілеген романтикалық классицизм лагеріне орналастырды. Өз заманында ол негізінен хор композиторы ретінде танымал болды және көбінесе досы Брамстың, одан да танымал және кеңінен құрметтелген композитордың, артынан қалып қойды. Бүгінде, тіршілігінде болғандай, Брухтың 1866 жылғы ги-минор, Op. 26 №1 скрипкалық концерті – романтикалық кезеңдегі ең танымал скрипкалық концерттердің бірі. Ол Феликс Мендельсонның ми-минор скрипкалық концертінен, қозғалыстарды байланыстыру, классикалық оркестрлік ашылу бөлімін және бұрынғы концерттердің басқа консервативті формальды құрылымдық элементтерін жою сияқты бірнеше әдістерді пайдаланды. Жозеф Иоахим концертін құрастыру және дамыту кезінде маңызды рөл атқарды, ал Иоахим жасаған түзетулер осы шығарманың соңғы нұсқасына енді. Дәстүрлі романтикалық стильге енгізілген осы өзгерістерге қарамастан, Брух көбінесе консервативті композитор саналды. Брухтың әлі күнге дейін жиі орындалатын басқа екі шығармасы да оркестрмен бірге жеке аспаптарға арналған: скрипка мен оркестр үшін шотланд фантазиясы, оның құрамында Роберт Бернстің "Scots Wha Hae" әнінде кеңінен қолданылған "Hey Tuttie Tatie" мелодиясы бар; және виолончель мен оркестрге арналған Кол Нидрей, Op. 47 ("Виолончель мен оркестрге арналған еврей мелодияларындағы адажио"), ол еврей (ашкеназдық) Йом Кипур қызметін ашатын Кол Нидре ("Барлық анттар") сиқырлы сөздерімен басталып, аяқталады. Бұл шығарма 1916 жылы Эрнест Блохтың "Шеломо" ("Еврей рапсодиясы") шығармасына ықпал еткен болуы мүмкін, ол да еврей тақырыбындағы, соло виолончель мен оркестрге арналған, одан да жалынды және кеңейтілген бір бөлімді композиция. Кол Нидрейдің сәттілігі көптеген адамдардың Брухтың еврей тегінен екендігіне сендірді, бірақ Брух мұны жоққа шығарды және оның еврей екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Оның ата-бабаларының ешқайсысы яһуди болған емес. Брухтың ортаңғы аты Кристиан болды және ол протестанттық тәрбиеде өсті. Нацистік партия билікте болған кезде (1933–1945), оның музыкасын орындау шектелді, өйткені оның отбасы қайта-қайта жоққа шығарғанына қарамастан, ол "мүмкін еврей" саналды, себебі ол ашық еврей тақырыбында музыка жазған. Нәтижесінде, оның музыкасы неміс тілінде сөйлейтін елдерде ұмытылды. Камералық музыка саласында Брух көп танымал емес, бірақ оның "Кларнет, скрипка және фортепианоға арналған сегіз шығармасы" кейде қайта жаңғырылады, себебі осы сирек аспаптар комбинациясы үшін жазылған басқа музыка өте аз. Брамс, белгілі бір кларнетшіні еске алып, кларинеттік композицияларын жазған сияқты, Брух та осы триоларды өзінің ұлы Макс үшін жазды. Дегенмен, бұл шығармалар Брухтың шығармашылығында жалғыз емес. Ол камералық музыка дәстүрінде көптеген шығармалар жазды, олардың септасы ерекше. Оның мансабының басында жазылған алғашқы маңызды шығармалары – екі скрипкалық квартет, олар Шуманның скрипкалық квартеттеріне (Op. 41) ұқсас дыбыс пен қарқынға ие. Екінші фортепианолық квинтеттің композициясы қызықты, өйткені ол Ливерпуль филармониялық қоғамының дирижері болған кезде оны бастады. Әуесқойлар үшін жазылған болса да, бұл сапалы композиция және Ливерпульді тастап кеткеннен кейін Брухты соңғы бөлімін аяқтауға жұмсақ ынандырғаннан кейін ғана аяқталды. Сэр Дональд Тови былай деп жазды: "Мен Гроув сөздігіндегі мақала авторымен толық келісемін, ол Брухтың ең үлкен шеберлігі хор мен оркестрді өңдеуде жатыр". Тови хор, солистер мен оркестрге арналған Одиссей: Одиссейден көріністер, Op. 41, сондай-ақ Кири мен Санктусты ерекше мақтады. 1918 жылы, өмірінің соңына таман, Брух тағы да екі скрипкалық квинтет құрамында кішігірім ансамбльдерді қарастырды, олардың бірі 1920 жылы төрт скрипка, екі виола, виолончель және контрабас үшін жазылған скрипкалық сегіздіктің негізі болды. Бұл сегіздік онжылдықтың жаңашыл стиліне қайшы келеді. Шенберг пен Стравинский сияқты композиторлар болашаққа бағдарланған заманауи үрдістің бөлігі болғанымен, Брух және басқалар романтика дәстүрі аясында композициялауды жалғастыруға тырысты, бұл дәуірдің революциялық рухынан аулақ болды. Осы үш соңғы камералық шығарманың барлығында 'концертанттық' стиль байқалады, онда бірінші скрипка партиясы басым және музыкалық қызығушылықтың көп бөлігін қамтиды. Олар 1930 жылдары алғаш рет кәсіби түрде орындалған кезде, Брухтың беделі төмендеді және ол тек атақты Концертімен ғана танымал болды. Брухтың басқа шығармаларына скрипка мен оркестрге арналған екі, одан аз танымал концерттері кіреді: 1878 жылғы ре-минор №2 және 1891 жылғы ре-минор №3 (Брух оларды біріншісінен кем емес деп санайтын); сондай-ақ кларнет, скрипка және оркестрге арналған концерт және скрипка, виола немесе виолончель мен оркестрге арналған көптеген шығармалар. Оның үш симфониясы ерекше неміс романтикалық мелодиялық жазуға ие, ол тиімді оркестрленген. Осы үш шығармаға өмірінің соңында үш оркестрлік сюита қосылды, олардың үшіншісінің тамаша тарихы бар. Оның бастауы Каприде, онда Брух тубада ойналған процессияны көрді, ол "қайтыс маршының негізі болуы мүмкін" болды, және ол 1909 жылы аяқтаған осы сюитаның негізі болды. Американдық Сутро әпкелері, Роза мен Оттилия Сутро, Брухтан олар үшін арнайы концерт сұрады, ол осы сюитаны екі фортепианоға арналған концерт ретінде ұйымдастыру арқылы жасады, бірақ ол тек Америкада ғана орындалуы керек еді. Екі фортепиано мен оркестрге арналған ля-бемоль минор концерт, Op. 88a, 1912 жылы Сутролар үшін аяқталды, бірақ ол ешқашан түпнұсқа нұсқада орындалмады. Олар жұмысты тек екі әртүрлі нұсқада екі рет орындады. 1917 жылы партитура алынып тасталды және тек Оттилия Сутроның 1970 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана қайта табылды. Әпкелер скрипкалық концерт №1 партитурасының тағдырында да маңызды рөл атқарды: Брух оны АҚШ-та сату үшін оларға жіберді, бірақ олар оны сақтап алып, тек өз пайдасы үшін сатты. Скрипкашылар Жозеф Иоахим мен Вилли Гесс Брухқа осы аспапқа арналған шығармаларын жазуда кеңес берді, ал Гесс оның кейбір шығармаларын, оның ішінде оған арналған концерттік пьесаны, Op. 84 орындады.

Bruch's complex and well structured works in the German Romantic musical tradition placed him in the camp of Romantic classicism exemplified by Johannes Brahms, rather than the opposing "New Music" of Franz Liszt and Richard Wagner. In his time, he was known primarily as a choral composer and often, to his chagrin, was overshadowed by his friend Brahms, who was more popular and widely regarded. Today, as it was during his life, Bruch's Violin Concerto No. 1, in G minor, Op. 26 (1866) is one of the most popular Romantic violin concertos. It uses several techniques from Felix Mendelssohn's Violin Concerto in E minor, including the linking of movements, as well as omitting the Classical opening orchestral exposition and other conservative formal structural devices of earlier concertos. Joseph Joachim was the main person he referred to while composing and developing his concerto, and it was Joachim's revisions which made it to the final version of the piece that was published. Despite these modifications to the conventional Romantic style, Bruch often was considered a conservative composer. The two other works of Bruch that still are widely played, also were written for solo string instrument with orchestra: the Scottish Fantasy for violin and orchestra, which includes an arrangement of the tune "Hey Tuttie Tatie", best known for its use in the song "Scots Wha Hae" by Robert Burns; and the Kol Nidrei, Op. 47, for cello and orchestra (subtitled "Adagio on Hebrew Melodies for Violoncello and Orchestra"), which begins and ends with the solo cello's setting of the Kol Nidre ("All Vows ") incantation that opens the Jewish (Ashkenazic) Yom Kippur service. This work may well have inspired Ernest Bloch's Schelomo (subtitled "Hebrew Rhapsody") of 1916, an even more passionate and extended one movement composition, also with a Jewish subject and also for solo cello and orchestra. The success of Kol Nidrei led to an assumption by many that Bruch was of Jewish ancestry, although Bruch denied this and there is no evidence that he was Jewish. As far as can be ascertained, none of his ancestors were Jews. Bruch was given the middle name Christian, and was raised Protestant. Indeed, despite repeated denials by his surviving family, so long as the Nazi Party was in power (1933–1945), performance of his music was restricted because he was considered a "possible Jew" for having written music with an openly Jewish theme. As a result, his music was largely forgotten in German speaking countries. In the realm of chamber music, Bruch is not well known, although his "Eight Pieces for Clarinet, Viola, and Piano" are occasionally revived, there being very little other music written for this rare combination of instruments. As with Brahms, who had produced his clarinet compositions with a particular clarinettist in mind, so did Bruch write these trios for a particular clarinettist, his own son Max. These pieces do not stand alone, however, in Bruch's output. Nevertheless, he wrote many pieces in the chamber music tradition, of which his septet is noteworthy. His first major pieces, composed at the start of his career, are two string quartets that are similar in tone and intensity to Schumann's string quartets (Op. 41). The composition of his second piano quintet is intriguing, as he began the composition while conductor of the Liverpool Philharmonic Society. Although written for amateurs, it is a fair composition and was completed only after Bruch, having left Liverpool, was gently persuaded to finish the last movement. Sir Donald Tovey wrote "I find myself entirely in agreement with the writer of the article in Grove's Dictionary who says that Bruch's greatest mastery lies in the treatment of chorus and orchestra." Tovey went on to praise in particular Odysseus: Szenen aus der Odyssee (Odysseus: Scenes from The Odyssey), op. 41, for chorus, soloists and orchestra, and a Kyrie and Sanctus. In 1918, toward the end of his life, Bruch once more considered smaller ensembles with the composition of two string quintets, of which one served as the basis for a string octet, written in 1920 for four violins, two violas, cello, and a double bass. This octet is somewhat at odds with the innovative style of the decade. While composers such as Schönberg and Stravinsky were part of the forward looking modern trend, Bruch and others tried to keep composing within the Romantic tradition, avoiding the revolutionary spirit of the era. All three of these late chamber works exhibit a 'concertante' style in which the first violin part is predominant and contains much of the musical interest. By the time they came to be performed professionally for the first time, in the 1930s, Bruch's reputation had deteriorated and he was known only for the famous Concerto. Bruch's other works include his two less well known concerti for violin and orchestra, No. 2 in D minor (1878) and No. 3 in D minor (1891) (which Bruch regarded as at least as fine as the famous first); as well as a Concerto for Clarinet, Viola, and Orchestra, and many more pieces for violin, viola, or cello, and orchestra. His three symphonies contain distinctive German Romantic melodic writing that is orchestrated effectively. To this triple output he added three orchestral suites in later life, of which the third has a remarkable history. Its origin can be found in Capri, where Bruch had witnessed a procession in which a tune was played on a tuba that "could very well be the basis of a funeral march", and would be the basis of this suite, that he finished in 1909. The American Sutro sisters piano duo, Rose and Ottilie Sutro, however, had asked Bruch for a concerto specifically for them, which he produced by arranging this suite into a double piano concerto, but only to be played within the Americas and not beyond. The Concerto in A flat minor for Two Pianos and Orchestra, Op. 88a, was finished in 1912 for the Sutros, but was never played in the original version. They performed the work only twice, in two different versions of their own. The score was withdrawn in 1917 and rediscovered only after Ottilie Sutro's death in 1970. The sisters also played a major part in the fate of the manuscript of the Violin Concerto No. 1: Bruch had sent it to them to be sold in the United States, but they kept it and sold it only for their own profit. Violinists Joseph Joachim and Willy Hess advised Bruch on his writing for that instrument, and Hess premiered some of his works, including the Concert Piece for Violin and Orchestra, Op. 84, which was composed for him.