Луис Шпор: Неміс композиторы, скрипкашы және дирижері

Кіріспе

Неміс композиторы, скрипкашы және дирижер (1784–1859)

Луи Спор (5 сәуір 1784 – 22 қазан 1859), шүкірленген Людевиг Спор, кейіннен Людвиг есімінің қазіргі неміс түрінде жиі аталды, неміс композиторы, скрипкашы және дирижер болды. Өмірінде жоғары бағаланған Спор он симфония, он опера, он сегіз скрипка концерті, төрт кларнет концерті, төрт оратория, сондай-ақ шағын ансамбльдер, камералық музыка және көркем әндер үшін көптеген шығармалар жазды. Спор скрипкаға арналған жамбас тіреуін және оркестрлік репетиция белгісін ойлап тапты. Оның шығармашылығы классикалық және романтикалық музыка арасындағы кезеңді қамтиды, оның туындыларына ең көп қызығушылық Еуропада танылды, бірақ оның беделі өмірінде болған деңгейге толыққанды қайта орнатылмады.

Өмір

Спор Брауншвейгте Брансвик-Вольфенбюттель герцогтығында Карл Генрих Спор мен Джулиан Эрнестин Луиза Хенкеден дүниеге келді; содан кейін 1786 жылы отбасы Зезенге көшіп барды. Спордың алғашқы музыкалық ынталандыруы ата-анасынан келді: анасы дарынды әнші және пианист, ал әкесі флейтада ойнаған. Дюфор есімді скрипкашы оған скрипканы үйретті. Оқушының композиция жасаудағы алғашқы әрекеті 1790-шы жылдардың басында басталды. Дюфор баланың музыкаға деген талантын байқап, ата-анасын одан әрі білім алу үшін Брансуикке жіберуге көндірді. 1799 жылы Гамбургке жасаған алғашқы концерттік турнесі сәтсіз аяқталып, ол Брансвик герцогы Карл Вильгельм Фердинандтан қаржылай көмек сұрауға мәжбүр болды. Патша сарайындағы табысты концерт герцогке қатты әсер еткендіктен, ол 15 жасар Спорды камералық музыкант ретінде жұмысқа алды. 1802 жылы герцогтың жақсы қызметі арқылы ол Франц Экктің шәкірті болды және оны Санкт-Петербургке дейін алып барған концерттік турнеге ертіп барды. Эк, Спорды скрипка техникасына толыққанды қайта үйреткен, Мангейм мектебінің өкілі болды, ал Спор оның ең көрнекті мұрагері болды. Спордың алғашқы елеулі композициялары, оның ішінде Скрипкалық концерті №1, осы уақытқа дейін жазылды. Ол үйіне оралғаннан кейін герцог оған Солтүстік Германияда концерт беру үшін демалыс берді. 1804 жылдың желтоқсанында Лейпцигте өткен концертте танымал музыка сыншысы Фридрих Рохлиц "тізе бүкті", бұл Спордың ойнауынан ғана емес, сонымен қатар оның композицияларынан да туындады. Бұл концерт жас жігітке бірден бүкіл неміс тілді әлемде атақ әкелді. 1805 жылы Спор Готский сотында концертмейстер лауазымына ие болды, онда ол 1812 жылға дейін болды. Сол жерде ол 18 жасар арфашы және пианист Дорет Шейдлермен танысты. Олар 1806 жылы 2 ақпанда үйленді және 28 жылдан кейін Дорет қайтыс болғанға дейін бақытты өмір сүрді. Олар скрипка мен арфа дуэті ретінде бірге сәтті өнер көрсетті (Спор С минорындағы скрипка мен арфаға арналған сонатаны жазды), Италияда (1816–1817), Англияда (1820) және Парижде (1821) гастрольдерде болды, бірақ Дорет кейіннен арфашы карьерасынан бас тартып, балаларын тәрбиелеуге көңіл бөлді. 1808 жылы Спор Бетховенмен үйінде жаттықты, ол Пианинолық трио, Op. 70 №1, "Жүлік" шығармасымен айналысты. Спор пианиноның күйсіз екенін, Бетховеннің ойнауының қатал немесе абайсыз болғанын жазды. 1812 жылы Спор Наполеонның 43 жасқа толуына орай француздық Эрфурт княздығының Предигеркирхе (Эрфурт) шіркеуінде концерт өткізді. Спор кейіннен Венадағы Театр ан дер Венада дирижер болып жұмыс істеді (1813–1815), онда ол Бетховенмен достық қарым-қатынасын жалғастырды; кейіннен ол Франкфуртта опера директоры болды (1817–1819), онда ол өзінің операларын сахнаға шығарды — алғашқысы, "Фауст", Венада қабылданбаған еді. Спордың ең ұзақ жұмыс істеген кезеңі, 1822 жылдан бастап Кассельде қайтыс болғанға дейін, Гессендік сотының сайлаушысы Вильгельм II музыка директоры болды, бұл лауазымды Карл Мария фон Вебердің ұсынысы бойынша алған еді. 1836 жылы 3 қаңтарда Кассельде ол екінші әйелі, 29 жастағы Марианна Пфайфферге, заңгер Буркхард Вильгельм Пфайффердің қызына үйленді. Ол 1892 жылға дейін өмір сүрді. 1851 жылы сайлаушы Спордың келісімшарт бойынша екі айға рұқсат беру туралы рұқсатты қол қоюдан бас тартты, ал музыкант рұқсатсыз кеткен кезде оның жалақысының бір бөлігі алынып тасталды. 1857 жылы ол өзінің қалауына қарсы зейнеткерлікке шықты, сол жылдың қысында ол қолын сындырып алды, бұл оқиға оның скрипкада ойнауына тоқтам салды. Соған қарамастан, ол келесі жылы Прага консерваториясының елу жылдығында өзінің операсы "Jessonda"-ны жүргізді. 1859 жылы Кассельде қайтыс болды. Хайдн, Моцарт және өзінің біршама үлкен замандасы Хуммель сияқты Спор белсенді масон болды. Ол скрипканың мұғалімі ретінде де белсенді жұмыс істеді және бүкіл мансабында 200-ге жуық шәкірті болды — олардың көптегені атақты музыканттар болды. Оның көрнекті оқушылары скрипкашы Генри Блэгроув пен Генри Холмс болды.

Spohr was born in Braunschweig in the duchy of Brunswick Wolfenbüttel to Karl Heinrich Spohr and Juliane Ernestine Luise Henke; then in 1786 the family moved to Seesen. Spohr's first musical encouragement came from his parents: his mother was a gifted singer and pianist, and his father played the flute. A violinist named Dufour gave him his earliest violin teaching. The pupil's first attempts at composition date from the early 1790s. Dufour, recognizing the boy's musical talent, persuaded his parents to send him to Brunswick for further instruction. The failure of his first concert tour, a badly planned venture to Hamburg in 1799, caused him to ask Duke Karl Wilhelm Ferdinand of Brunswick for financial help. A successful concert at the court impressed the duke so much that he engaged the 15 year old Spohr as a chamber musician. In 1802, through the good offices of the duke, he became the pupil of Franz Eck and accompanied him on a concert tour which took him as far as Saint Petersburg. Eck, who completely retrained Spohr in violin technique, was a product of the Mannheim school, and Spohr became its most prominent heir. Spohr's first notable compositions, including his Violin Concerto No. 1, date from this time. After his return home, the duke granted him leave to make a concert tour of North Germany. A concert in Leipzig in December 1804 brought the influential music critic Friedrich Rochlitz "to his knees," not only because of Spohr's playing but also because of his compositions. This concert brought the young man overnight fame in the whole German speaking world. In 1805, Spohr obtained a position as concertmaster at the court of Gotha, where he stayed until 1812. There he met the 18 year old harpist and pianist Dorette Scheidler, daughter of one of the court singers. They were married on 2 February 1806, and lived happily until Dorette's death 28 years later. They performed successfully together as a violin and harp duo (Spohr having composed the Sonata in C minor for violin and harp for her), touring in Italy (1816–1817), England (1820) and Paris (1821), but Dorette later abandoned her harpist's career and concentrated on raising their children. In 1808, Spohr practiced with Beethoven at the latter's home, working on the Piano Trio, Op. 70 No. 1, The Ghost. Spohr wrote that the piano was out of tune and that Beethoven's playing was harsh or careless. In 1812, Spohr conducted a concert in the [[Predigerkirche (Erfurt) of the French occupied Principality of Erfurt to celebrate Napoleon's 43rd birthday. Spohr later worked as conductor at the Theater an der Wien, Vienna (1813–1815), where he continued to be on friendly terms with Beethoven; subsequently he was opera director at Frankfurt (1817–1819) where he was able to stage his own operas — the first of which, Faust, had been rejected in Vienna. Spohr's longest period of employment, from 1822 until his death in Kassel, was as the director of music at the recently succeeded William II, Elector of Hesse's court of Kassel, a position offered him on the suggestion of Carl Maria von Weber. In Kassel on 3 January 1836, he married his second wife, the 29 year old Marianne Pfeiffer, daughter of the jurist Burkhard Wilhelm Pfeiffer. She survived him by many years, living until 1892. In 1851 the elector refused to sign the permit for Spohr's two months' leave of absence, to which he was entitled under his contract, and when the musician departed without the permit, a portion of his salary was deducted. In 1857 he was pensioned off, much against his own wish, and in the winter of the same year he broke his arm, an accident which put an end to his violin playing. Nevertheless, he conducted his opera Jessonda at the fiftieth anniversary of the Prague Conservatorium in the following year. In 1859 he died at Kassel. Like Haydn, Mozart, and his own slightly older contemporary Hummel, Spohr was an active Freemason. He was also active as a violin instructor and had about 200 pupils throughout his career – many of them becoming famous musicians. His notable pupils included violinists Henry Blagrove and Henry Holmes.

Шығармалары

Композитор ретінде Спор 150-ден астам шығарманы опус нөмірлерімен шығарды, сонымен қатар 140-қа жуық шығарманы опус нөмірсіз шығарды. Ол барлық жанрда музыка жазды. Оның тоғыз симфониясы (оныншысы аяқталды, бірақ алынып тасталды: Ск.) алдыңғы буын композиторларының классикалық стилінен бағдарламалық музыкаға қарай дамуын көрсетеді: оның алтыншы симфониясы "Бах–Хандельден" бастап заманауи стильдерге дейінгі стильдердің тізбегін көрсетеді; оның жетінші симфониясы қос оркестрмен "адам өміріндегі қасиетті және дүниелік" бейнелейді; ал тоғызыншы симфониясы – "Die Jahreszeiten" (Төрт маусым) шығармасын көрсетеді. (Толық шығармасы бар оныншы симфонияның қолжаз нотасы Берлин мемлекеттік кітапханасында сақталады. Сонымен қатар, сол мекемеде көшірме ноталардың толық жиынтығы бар. См. де) 1803 және 1844 жылдар аралығында Спор сол кездегі кез келген композитордан көп скрипкалық концерттер жазды – барлығы он сегіз, оның ішінде өлімінен кейін жарияланбаған шығармалары да бар. Олардың кейбіреулері, мысалы, бірінші бөлімнен тұратын №8 концерт, формальды жағынан дәстүрлі емес, опералық ария стилінде жазылған және осы күнгі күнге дейін қайта қойылымдарда орындалады (Яша Хайфец оны қолдады), соңғы рет 2006 жылы Хилари Хан орындаған нұсқасы жарық көрді. Сонымен қатар екі скрипкалық дуэт концерті де бар. Дегенмен, бүгінде ең танымал – төрт кларнет концерті, барлығы да виртуоз Иоганн Симон Гермштедт үшін жазылған, олар кларнетшілер репертуарында берік орын алды. Спордың камералық музыкасының ішінде кемінде 36 саптық квартеттен тұратын серия, сондай-ақ екі саптық квартет үшін төрт қос квартет бар. Ол сонымен қатар басқа да квартеттер, дуэттер, триолар, квинтеттер мен секстеттер, октет және нонет, сондай-ақ жеке скрипка мен жеке арфаға арналған шығармалар, одан әрі ол және оның әйелі бірге ойнау үшін арналған скрипка мен арфаға арналған шығармалар жазды. Бүгінде көп танылмаса да, Спордың "Фауст" (1816), "Земире мен Азор" (1819) және "Джессонда" (1823) опералары 19-шы ғасырдан бастап 20-шы ғасырдың басына дейін танымал репертуарда болды, бірақ "Джессонда" нацистермен тыйым салынды, себебі ол үнді принцессасына ғашық еуропалық батырды бейнелейді. Спор 105 ән мен дуэт жазды, олардың көпшілігі "Deutsche Lieder" (Неміс әндері) жинағында топтастырылған, сондай-ақ месса және басқа да хорлық шығармалар жазды. Оның операларының көпшілігі Германиядан тыс жерлерде кеңінен танылмады, бірақ оның ораториялары, әсіресе "Die letzten Dinge" (1825–1826) 19-шы ғасырда Англия мен Америкада үлкен құрметке ие болды. Спор белгілі скрипкашы болған және шамамен 1820 жылы скрипканың иек тіреуін ойлап тапқан. Ол сонымен қатар маңызды дирижер болды, ол алғашқылардың бірінен бастап дирижерлік таяқшаны қолданды және репетициялық әріптерді ойлап тапты, олар ноталық музыканың бойына мезетте орналастырылады, осылайша дирижер оркестрден немесе әншілерден "С әріпінен" ойнауды бастауды сұрап уақытын үнемдей алады. Музыкалық шығармаларынан басқа, Спор әсіресе скрипка техникасының соңғы жетістіктерін, мысалы, спикатоны сипаттаған "Violinschule" (Скрипка мектебі) атты скрипка ойнау туралы трактаты үшін есімдері сақталды. Ол оқытудың стандартты еңбегіне айналды. Одан әрі, ол 1860 жылы өлімінен кейін жарық көрген қызықты және ақпараттық өмірбаян жазды.

As a composer, Spohr produced more than 150 works with opus numbers, in addition to a number of nearly 140 works without such numbers. He wrote music in all genres. His nine symphonies (a tenth was completed, but withdrawn: Cf.) show a progress from the classical style of his predecessors to program music: his sixth symphony represents successive styles from "Bach–Handel" to the moderns; his seventh symphony represents the 'sacred and secular in human life' with a double orchestra; and his ninth symphony represents Die Jahreszeiten (The Seasons). (The autograph score of the tenth symphony, which bears the complete work, is held by the Staatsbibliothek Berlin. Furthermore, the same institution holds a complete set of copied parts. Cf. also ). Between 1803 and 1844 Spohr wrote more violin concertos than any other composer of the time, eighteen in all, including works left unpublished at his death. Some of them are formally unconventional, such as the one movement Concerto No. 8, which is in the style of an operatic aria, and which is still periodically revived (Jascha Heifetz championed it), most recently in a 2006 recording by Hilary Hahn. There are two double violin concertos as well. Better known today, however, are the four clarinet concertos, all written for the virtuoso Johann Simon Hermstedt, which have established a secure place in clarinettists' repertoire. Among Spohr's chamber music is a series of no fewer than 36 string quartets, as well as four double quartets for two string quartets. He also wrote an assortment of other quartets, duos, trios, quintets and sextets, an octet and a nonet, works for solo violin and for solo harp, and works for violin and harp to be played by him and his wife together. Though obscure today, Spohr's operas Faust (1816), Zemire und Azor (1819) and Jessonda (1823) remained in the popular repertoire through the 19th century and well into the 20th, when Jessonda was banned by the Nazis because it depicted a European hero in love with an Indian princess. Spohr also wrote 105 songs and duets, many of them collected as Deutsche Lieder (German Songs), as well as a mass and other choral works. Most of his operas were little known outside of Germany, but his oratorios, particularly Die letzten Dinge (1825–1826) were greatly admired during the 19th century in England and America. Spohr was a noted violinist, and invented the violin chinrest, about 1820. He was also a significant conductor, being one of the first to use a baton and also inventing rehearsal letters, which are placed periodically throughout a piece of sheet music so that a conductor may save time by asking the orchestra or singers to start playing "from letter C", for example. In addition to musical works, Spohr is remembered particularly for his Violinschule (The Violin School), a treatise on violin playing which codified many of the latest advances in violin technique, such as the use of spiccato. It became a standard work of instruction. In addition, he wrote an entertaining and informative autobiography, published posthumously in 1860.