Кіріспе
Бельгиялық композитор және скрипкашы Анри Франсуа Жозеф Вьёштемп (17 ақпан 1820 – 6 маусым 1881) – бельгиялық композитор және скрипкашы. Ол 19 ғасырдың ортасындағы франко-бельгиялық скрипка мектебінің көрнекті өкілі ретінде скрипка тарихында маңызды орын алады. Ол сонымен қатар қазір "Вьёштемп Гуарнери дель Жезу" деп аталатын, ең жоғары сапамен жасалған скрипкада ойнағанымен де белгілі.
Henri François Joseph Vieuxtemps (ɑ̃ʁi fʁɑ̃swa ʒɔzɛf vjøtɑ̃ 17 February 18206 June 1881) was a Belgian composer and violinist. He occupies an important place in the history of the violin as a prominent exponent of the Franco Belgian violin school during the mid 19th century. He is also known for playing what is now known as the Vieuxtemps Guarneri del Gesù, a violin of superior workmanship.
Өмірбаян
Виэкстемп Бельгияның Вервьер қаласында (сол кезде Нидерландтар Біріккен Корольдігінің құрамында) туды. Ол алғашқы скрипка сабақтарын әкесінен және жергілікті ұстаздан алып, алты жасында Пьер Родтың концертін орындап, алғашқы рет халық алдында өнер көрсетті. Көп ұзамай ол Льеж және Брюссель сияқты айналасындағы қалаларда концерттер берді, онда скрипкашы Шарль Огюст де Бериомен танысып, одан сабақ алды. 1829 жылы Берио оны Парижге алып барды, онда ол сәтті дебют жасады, тағы да Родтың концертімен, бірақ келесі жылы шілде революциясы мен Берионың сүйіктісі Мария Малибранға үйленіп, концерттік турнеге кеткеніне байланысты қайта оралуға мәжбүр болды. Брюссельге қайтып келген Виэкстемп өз бетінше скрипка шеберлігін жетілдіріп, Малибранның қарындасы, терең музыкалық меццо-сопрано Паулин Виардомен бірге ойнап, музыкалық білімін арттырды. 1833 жылы Германияға сапар шегуі Луи Спорымен және Роберт Шуманмен достық қарым-қатынас орнатуға әкелді, ол баланы Никколо Паганинимен салыстырды. Келесі он жылда ол Еуропаның әртүрлі қалаларын аралап, өзінің виртуоздығымен көрермендерді ғана емес, Гектор Берлиоз және Паганини сияқты танымал музыканттарды да таң қалдырды. Ол композитор болуға да ниеттенді және Венада құрметті Симон Сехтерден сабақ алғаннан кейін, 1835–1836 жылдардың қысында Парижде Антон Рейхадан композицияны оқыды. Оның алғашқы скрипкалық концерті, кейін No.2 концерт деп аталған, осы кезеңге жатады. Оның скрипкалық концерті No.1 1840 жылы Санкт-Петербургтегі екінші сапарында және келесі жылы Парижде орындалғанда үлкен сәттілікке ие болды; Берлиоз оны «скрипка мен оркестр үшін керемет симфония» деп атады. Парижде тұрып, Виэкстемп үлкен жетістіктерге жете отырып, бүкіл Еуропа бойынша өнер көрсетуді жалғастырды. Пианист Зигмонд Тальбергпен бірге ол АҚШ-та өнер көрсетті. 1846 жылдың басында ол Англияның Лидс қаласына сапар шегіп, онда Джордж Хэддокпен кездесіп, Лондонға бара жатқанда оған жетекшілік етуді ұсынды. Хэддок пен Виэкстемп дос болып, ол Лидсте сапармен келгенде және концерттер бергенде Хэддокпен бірге тұратын. Ол әсіресе Ресейде құрметке ие болды, онда 1846 және 1851 жылдар аралығында патша Николай I-нің сарай музыканты және Император театрының солисі ретінде тұрақты тұрды. Санкт-Петербург консерваториясының скрипка мектебін құрып, скрипкашылардың «орыс мектебін» қалыптастыруға жетекшілік етті. 1871 жылы ол туған жеріне оралып, Брюссельдің Корольдік консерваториясында профессорлық қызметке кірісті, онда оның ең көрнекті шәкірті Евгений Изаи болды. Екі жылдан кейін оң қолына соққы тиіп, қозғалысы шектелді, ол қайтадан Парижге көшті, оның скрипка класын Генрик Винявский қабылдады. Ол соққыдан бірте-бірте жазылып келе жатқандай көрінсе де, 1879 жылы тағы бір соққы оның скрипкашылық мансабын тоқтатты. Ол соңғы жылдарын Алжирдің Мустафа-Супериор қаласындағы санаторияда өткізді, онда оның қызы мен күйеуі тұрған еді. Ол өзінің музыкасын ойнау мүмкіндігінен айырылса да, тіпті Еуропаның музыкалық орталықтарынан алыс болса да, музыкасын басқалар орындайтынын естігісі келді. Виэкстемптің көптеген шығармалары оның өзінің аспабына арналған, оның ішінде жеті концерт және түрлі қысқа салондық пьесалар бар. Бірақ өмірінің соңында, скрипканы тастағаннан кейін, ол басқа аспаптарға көшті, екі виолончель концерті, виола сонатасы және үш скрипкалық квартет жазды. Дегенмен, Виэкстемптің жеті скрипкалық концерті арқылы ол әлемдегі көрермендер мен музыканттарға танымал. Өзінің концерттерімен және Бетховеннің (оның сонаталары мен скрипкалық квартеттері де орындалған) және Мендельсонның концерттерін қолдауы арқылы ол скрипка репертуарына классикалық сипат қосты, ол бұрын техникалық жағынан шебер, бірақ көбінесе терең емес вариациялар мен танымал опералық тақырыптарға негізделген фантазияларға бейім болған. Виэкстемп өзінің ізашарлары сияқты таза виртуоздыққа ешқашан құмар болған емес. Евгений Изаи оның «Жай ғана жүгіру үшін емес, ән айт, ән айт!» деген сөзін келтіреді.
Исаның ескі заманы
Вьёкстемпс сонымен қатар қазір Vieuxtemps Guarneri del Gesù деп аталатын скрипканы иеленгенімен және ойнағанымен де танымал. Бұл скрипка 1741 жылы жасалған және Джузеппе Гварнеридің шеберлігінің ең көрнекті үлгілерінің бірі саналады. Көп жылдар бойы қолданылғанына қарамастан, ол кемшінсіз деп есептеледі. "Del Gesù" ("Исаның") атауы Бартоломео Джузеппе Гварнериге қатысты, ол өз туындыларына қосатын таңбаларында қасиетті аббревиатура I. H. S. (йота эта сигма) және Рим кресін қолданды. Вьёкстемпстің қоштасу рәсімінде скрипка мәйітті алып келе жатқан табыттың артындағы жастыққа қойылып әкелінді. Кейіннен бұл аспапта Йехуди Менухин, Ицхак Перлман және Пинхас Цукерман сияқты танымал скрипкашылар орындады. 2012 жылдың қаңтар айында аспапты жеке коллекционер белгісіз сомаға сатып алып, оны скрипкашы Энн Акико Мейерске өмір бойына пайдалануға берді.
Құрметтер
Леопольд орденінің рыцары.