Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық экономист (1854–1943)
American economist (1854–1943)
Ричард Теодор Элли (13 сәуір 1854 – 4 қазан 1943) – американдық экономист, автор және прогрессивті қозғалыстың жетекшісі. Ол капитализмнің, әсіресе фабрика жағдайлары, міндетті білім беру, бала еңбегі және еңбек одақтары салаларындағы теңсіздіктерін реформалау үшін мемлекеттік араласуды қажет еткен. Элли американдық экономикалық қауымдастықтың негізін қалаушы және бірінші хатшысы, христиандық әлеуметтік одақтың негізін қалаушы және хатшысы ретінде, сондай-ақ ұйымдасқан еңбек қозғалысы, социализм және басқа да әлеуметтік мәселелерге арналған көп оқылатын кітаптардың авторы ретінде танымал.
Richard Theodore Ely (April 13, 1854 – October 4, 1943) was an American economist, author, and leader of the Progressive movement who called for more government intervention to reform what they perceived as the injustices of capitalism, especially regarding factory conditions, compulsory education, child labor, and labor unions. Ely is best remembered as a founder and the first Secretary of the American Economic Association, as a founder and secretary of the Christian Social Union, and as the author of a series of widely read books on the organized labor movement, socialism, and other social issues.
Алғашқы жылдар
Элли 1854 жылы Нью-Йорк штатының Рипли қаласында Езра Стерлинг пен Харриет Гарднер (Мейсон) Эллидің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Ол Фредония, Нью-Йорк маңындағы отбасының 90 акрлық фермасында өсті, отын тасып, сиыр сауып, май айырды және даладан тас жинады. Кейін ол фермадағы өмір көп нәрсеге үйреткенін есіне алды. Ричардтың әкесі өздігінен білім алған инженер болған, ал жас Ричард оған Пенсильванияда теміржол салуға көмектесті. Сол жылы ол Гейдельберг университетінен экономика ғылымы бойынша философия докторы ғылымын қорғады, онда тарихи мектепке жататын Карл Книс және Иоганн Каспар Блунчлимен бірге оқыды. Кейіннен ол 1892 жылы Хобарт колледжінен заң докторы дәрежесін алды. Элли 1930 жылы Lambda Alpha International ұйымын құрды. Оның мақсаты университеттерде жер экономикасын зерттеуді ынталандыру, мүшелері мен жер экономикасының кәсіби саласы арасындағы байланысты нығайту, сондай-ақ бизнес пен университеттердегі білім мен адалдықтың жоғары принциптерін дамыту болды. Ричард Т. Эли "Жер экономикасының әкесі" деп танылады. 1891 жылдың сәуір айында Эли әлемнің әлеуметтік проблемаларын шешу үшін христиандық принциптерді қолдануды жақтаған Christian Social Union ұйымын құрды және оның алғашқы хатшысы болды. 1892 жылдан 1925 жылға дейін ол Мэдисон қаласындағы Висконсин университетінде саяси экономика профессоры және экономика, саяси ғылымдар мен тарих мектебінің директоры болып жұмыс істеді. 1894 жылы Висконсин штатының білім беру басқармасының бастығы және университет регенттері кеңесінің экс-официал мүшесі Оливер Элвин Уэллс, Элиді социалистік ілімдерді оқыды деген айыппен Висконсин университетінен қуғысы келді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Висконсин штатының регенттері кеңесі академиялық еркіндікті қолдайтын жарлық шығарды және шындықтың әртүрлі талаптарын еркін талқылаудың қажеттілігін мойындады. 1906 жылы Эли басқа экономистермен бірге Америка еңбек заңнамасы қауымдастығын (AALL) құрды. 1925 жылы Эли Чикагодағы Солтүстік-Батыс университетіне көшіп, экономика профессоры қызметін қабылдады. Ол 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Солтүстік-Батыс университетінде қызмет етті.
Ely was born in 1854 in Ripley, New York, the oldest child of Ezra Sterling and Harriet Gardner (Mason) Ely. He grew up on his family's 90 acre farm near Fredonia, New York, carrying wood, milking cows, churning butter, and picking rock in the fields. He later recalled that life on the farm taught him much. Richard's father was a self taught engineer and young Richard helped him lay out a railroad in Pennsylvania. He received a Doctor of Philosophy degree in economics from the University of Heidelberg in that same year, where he had studied with Karl Knies, who belonged to the historical school of economics, and Johann Kaspar Bluntschli. He later received a Doctorate of Laws from Hobart College, receiving the degree in 1892. Ely also founded Lambda Alpha International in 1930. Its purposes included the encouragement of the study of land economics in universities; the promotion of a closer affiliation between its members and the professional world of land economics; and the furtherance of the highest ideals of scholarship and honesty in business and the universities. Richard T. Ely is known as the "Father of Land Economics". In April 1891, Ely was a founder and the first Secretary of the Christian Social Union, a membership organization advocating the application of Christian principles to the social problems of the world. From 1892 until 1925, he was professor of Political Economy and director of the School of Economics, Political Science, and History at the University of Wisconsin in Madison. In 1894 an unsuccessful attempt was made by Oliver Elwin Wells, Superintendent of Public Instruction of Wisconsin and ex officio member of the University's Board of Regents to expel Ely from his chair at Wisconsin for purportedly teaching socialistic doctrines. This effort failed, with the Wisconsin state Board of Regents issuing a ringing proclamation in favor of academic freedom, acknowledging the necessity for freely "sifting and winnowing" among competing claims of truth. In 1906, Ely co founded the American Association for Labor Legislation (AALL) with other economists. In 1925, Ely moved to Northwestern University in Chicago, where he accepted a position as professor of economics. He remained at Northwestern until his retirement in 1933.
Саяси көзқарастар
Саяси оңшылдары үшін радикал саналғанмен, Эли шын мәнінде социализмге қарсы болды. "Мен жеке тұлғаның мемлекетке өндірістік қызмет үшін ешқандай орын қалдырмайтын индивидуализмін де, жеке тұлғаның функцияларын мемлекетке сіңіретін социализмді де бірдей айыптаймын", - деп мәлімдеді ол. Ол социализмнің қажеті жоқ екенін және "социализмнің альтернативасы – біздің күрделі әлеуметтік-экономикалық құрылымымыз, ол негізінен жеке меншікке негізделген" деп дәлелдеді. Ол "жеке және мемлекеттік кәсіпорын арасындағы тепе-теңдікке" "бір жағынан социализм, екінші жағынан плутократия қауіп төндіреді" деп ескертті. Элидің социализмді сынауы оны социалистердің саяси нысанасына айналдырды. 1910 жылы Артур Морроу Льюис өзінің "Соқырлардың он көшбасшысы" атты кітабында Элидің "әділ қарсыласы" екенін мойындады, ол "[социализмді] ақылға сыймайтын адамдар арасында тыңдау үшін көп еңбек еткен", бірақ ол тек "буржуазиялық зиялылардың" бірі екенін айтты, олар "біздің позициямыздың мәнін ұғуға жеткілікті зиялылық деңгейге ие емес". Эли неміс тарихи мектебінің өнімі болды, ол жаңа формаларға эволюцияға баса назар аударды және Ұлыбритания мен АҚШ-та экономикалық теорияны өзгертіп жатқан маргинализм революциясын қабылдаған жоқ. Ол Герберт Спенсердің күшті ықпалында болды және монополия немесе мемлекеттік меншікке қарағанда бәсекелестікті жоғары бағалады, оның "пайдасын қамтамасыз ету" және "кері әсерлерін азайту" үшін реттеу қажет болды. Оның пікірінше, "оның моральдық және этикалық деңгейін көтеру" қажет. Алайда, Спенсер еркін бәсекелестіктің ең жақсы қызмет етуі үшін дерегуляция және кішірек мемлекет қажет деп сенсе, Эли көбірек реттеу және белсенді мемлекеттік саясат дұрыс деп есептеді. Әлеуметтік дарвинизмде Спенсер мемлекет бір этникалық топты екіншісінен артық қолдауға араласпауы керек деп санады, ал Эли мемлекет ақ "нордикалық" халықты басқа нәсілдерден қолдауы керек деп есептеді (Висконсин университетіндегі әріптестері Эдвард Алсворт Росс пен Чарльз Р. Ван Хайз пікірлерімен сәйкес). Эли евгениканы қолдады, "жарамсыз" адамдардың көбейіп кетуіне жол бермеу керек деп мәлімдеді. Эли қара нәсілділердің "көбінесе ересек балалар екенін және оларға солай қарау керек" деді. Эли еңбек одақтарын қолдады және балалар еңбегіне қарсы болды, сондай-ақ Прогрессивті қозғалыстың көптеген көшбасшылары мен Марк Ханна сияқты кейбір консерваторлар да осы пікірді ұстанды. Эли Социалдық Евангелие қозғалысына жақын болды, Мәсіхтің жақсы жаңалығы жеке адамдарға ғана емес, бүкіл қоғамға қатысты екенін атап өтті; ол шіркеулерді жұмысшылардың мүддесін қорғауға көндіру үшін көп еңбек етті. Эли өзінің досы Уолтер Раушенбушқа, Социалдық Евангелиенің жетекші өкіліне зор ықпал етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эли американдық соғыс күшін қолдау үшін халықтық қолдауды нығайтуға тырысты, ол Бейбітшілікті сақтау Лигасының іс-шараларына қатысты. Ол 1918 жылдың 8-10 қарашасында Мэдисон қаласында өткен "Соғысты жеңу" конвенциясының ұйымдастыру комителіне төрағалық етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Элидің саяси қызметі сенатор Роберт М. Ла Фоллеттке қарсы науқанды қамтыды. Ла Фоллетт саясатта прогрессивті болғанымен, ол соғысты қолдамады, сондықтан Эли оны лауазымға лайықсыз деп санады. Эли оны АҚШ Сенатынан алып тастап, Висконсин саясатындағы ықпалын тоқтатуға тырысты. Эли Макмилланның "Экономика, саясат және әлеуметтану" кітапханасын, оның "Әлеуметтік ғылымдар оқулықтары" сериясын және Кроуэллдің "Экономика және саясат" кітапханасын редакциялады және ғылыми және танымал әдебиеттерде жиі жарияланды.
Although regarded as a radical by his detractors on the political right, Ely was in fact opposed to socialism. "I condemn alike," he declared, "that individualism that would allow the state no room for industrial activity, and that socialism which would absorb in the state the functions of the individual." He argued that socialism was not needed, and "the alternative of socialism is our complex socio economic order, which is based, in the main, upon private property." He warned that the proper "balance between private and public enterprise" is "menaced by socialism, on the one hand, and by plutocracy, on the other." Ely's critique of socialism made him a political target of the socialists themselves. In his 1910 book, Ten Blind Leaders of the Blind, Arthur Morrow Lewis acknowledged that Ely was a "fair opponent" who had "done much to obtain a hearing for [socialism] among the unreasonable", but charged he was merely one of those "bourgeois intellectuals" who were "not sufficiently intellectual to grasp the nature of our position." Ely was a product of the German historical school with an emphasis on evolution to new forms, and never accepted the marginalist revolution that was transforming economic theory in Britain and the U. S. He was strongly influenced by Herbert Spencer and strongly favored competition over monopoly or state ownership, with regulation to "secure its benefits" and "mitigate its evils". What was needed was "to raise its moral and ethical level." However, whereas Spencer believed that free competition was best served by deregulation and a smaller state, Ely believed that more regulation and a more interventionist state was the policy to follow. Also on social Darwinism, Spencer believed that the state should not get involved in supporting one ethnic group over another — whereas Ely believed that the state should support white "Nordic" people against people of other races (in line with the opinions of his colleagues at the University of Wisconsin, Edward Alsworth Ross and Charles R. Van Hise). Ely favored eugenics, arguing the "unfit" should be kept from reproducing. Ely argued that blacks were "for the most part grownup children, and should be treated as such." Ely did support labor unions and opposed child labor, as did many leaders of the Progressive Movement, and also some conservatives such as Mark Hanna. Ely was close to the Social Gospel movement, emphasizing that the Gospel of Christ applied to society as a whole, not merely to individuals; he worked hard to convince churches to advocate on behalf of workers. Ely strongly influenced his friend Walter Rauschenbusch, a leading spokesman for the Social Gospel. During World War I, Ely worked to build popular support for the American war effort, taking part in the activities of the League to Enforce Peace. He headed the committee of arrangements for a "Win the War Convention" held in Madison from November 8–10, 1918. Ely's political activities during World War I included his campaign against Senator Robert M. La Follette. Although La Follette was a Progressive in politics, he did not support the war, and so Ely regarded him as unfit for office. Ely tried to have him removed from the United States Senate and end his influence in Wisconsin politics. Ely edited Macmillan's Citizen's Library of Economics, Politics, and Sociology and its Social Science Textbook Series and Crowell's Library of Economics and Politics, and was a frequent contributor to periodical literature, both scientific and popular.
Өлім және мұра
Ричард Элли 1943 жылғы 4 қазанда Коннектикут штатының Олд Лайм қаласында қайтыс болды және Мэдисон қаласындағы Форест Хилл зиратында жерленді. Оның кітапханасының көп бөлігі Луизиана мемлекеттік университетіне сатылды және қазір ЛГУ-ның арнайы коллекциялар бөлімінің құрамына кіреді. Эллидің құжаттары Висконсин тарихи қоғамында сақтаулы. Америка экономикалық қауымдастығы 1960 жылы оның құрметіне жыл сайынғы "Ричард Т. Элли лекциясын" құрды, ол қауымдастықтың басқа наградаларынан өзгеше, американдық емес экономистерге де ашық. 2020 жылы ол AEA таңдаулы лекциялар сериясы деп атауын өгерді. Оның бұрынғы үйі, қазір Ричард Т. Элли үйі деп белгілі, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. "Profiles in Courage" телесериалы 1964 жылы "Ричард Т. Элли" деген атпен "іріктеу және тазалау" оқиғасы туралы эпизод шығарды. Элли рөлін Дэн О'Херлихи, Уэллс рөлін Эдвард Аснер, ал Эллидің адвокаты, бұрынғы конгрессмен Берр Джонс рөлін Леонард Нимой сомдады.
Richard Ely died in Old Lyme, Connecticut on October 4, 1943, and was buried at Forest Hill Cemetery in Madison. A large portion of his library was purchased by Louisiana State University and is now a part of LSU's Special Collections division. Ely's papers are housed at the Wisconsin Historical Society. The American Economic Association instituted the annual "Richard T. Ely Lecture" in 1960 in his memory, which, unlike the Association's other honors is also open to non American economists. It was renamed the AEA Distinguished Lecture series in 2020. His former home, now known as the Richard T. Ely House, is listed on the National Register of Historic Places. The television series Profiles in Courage did an episode in 1964 titled "Richard T. Ely" about the "sifting and winnowing" incident. Ely was played by Dan O'Herlihy; Wells by Edward Asner; and Ely's attorney, former Congressman Burr Jones, by Leonard Nimoy.
Шығармалары
Қазіргі замандағы француз және неміс социализмі. Нью-Йорк: Харпер және Брадерс, 1883 жыл. Саяси экономиканың өткені мен бүгіні. (Түсіндіруші) Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университеті, 1884 жыл. Соңғы америкалық социализм. Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университеті, 1885 жыл. Америкадағы еңбек қозғалысы. Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1886 жыл. Америка штаттары мен қалаларындағы салық салу. Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1888 жыл. Бүгінгі күннің мәселелері: қорғаушы тарифтер, салық салу және монополиялар туралы талқылау. (1888) жыл. Қайта қаралып, кеңейтілген басылым. Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1890 жыл. Саяси экономикаға кіріспе. Нью-Йорк: Чаутауква баспасы, 1889 жыл. Христиандықтың әлеуметтік қырлары және басқа да эсселер. Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1889 жыл. Университеттер мен шіркеулер: Университеттің 31-ші мәжілісінде сөйлеген сөз, штаттық палата, Олбани, Нью-Йорк, 1893 жылдың 5 шілдесі. Олбани: Нью-Йорк мемлекеттік университеті, 1893 жыл. Экономиканың негізгі қағидалары. Нью-Йорк: Флуд және Винсент, 1893 жыл. Социализм: оның мәнін, күшті және әлсіз жақтарын зерттеу. (1894) Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1895 жыл. – "Социализмнің күшті және әлсіз жақтары" деген атпен қайта басылды. Қызмет көрсетудің әлеуметтік заңы. Нью-Йорк: Итон және Мейнс, 1896 жыл. Монополиялар мен трастар. Нью-Йорк: Макмиллан, 1900 жыл. Алдағы қала. Нью-Йорк: Томас И. Кроуэлл және компаниясы, 1902 жыл. Индустриялық қоғамның эволюциясын зерттеу. Нью-Йорк: Макмиллан, 1903 жыл. Экономиканың элементар принциптері: Экономикалық тарихтың қысқаша суретімен бірге. Г. Р. Викермен бірге. Нью-Йорк: Макмиллан, 1904 жыл. Мүлік және келісім-шарт байлықты бөлумен байланысты. Екі томдық. Нью-Йорк: Макмиллан, 1914 жыл. 1-том | 2-том. "Жерді жекешелендіру", American Economic Review журналынан алынған мақала. Мэдисон, Висконсин штаты: Америка ауыл шаруашылығы заңнамасы қауымдастығының кеңсесі, 1918 жыл, қыркүйек. Жер экономикасының элементтері. Эдвард Уорд Морхауспен бірге. Нью-Йорк: Макмиллан, 1924 жыл. Қиын жағдайлар: кіру және шығу жолы: "Көрінетін және көрінбейтін" ерекше назарда. Нью-Йорк: Макмиллан, 1932 жыл. Үлкен өзгеріс: Жаңа дәуірдегі еңбек және байлық. Фрэнк Бонмен бірге. Нью-Йорк: Томас Нельсон және ұлдары, 1935 жыл. Аяғымыздың астындағы жер: өмірбаян. Нью-Йорк: Макмиллан, 1938 жыл. Жер экономикасы. Г. С. Вервайнмен бірге. Нью-Йорк: Макмиллан, 1941 жыл.
French and German Socialism in Modern Times. New York: Harper & Brothers, 1883. The Past and Present of Political Economy. (contributor) Baltimore, MD: Johns Hopkins University, 1884. Recent American Socialism. Baltimore, MD: Johns Hopkins University, 1885. The Labor Movement in America. New York: Thomas Y. Crowell & Co., 1886. Taxation in American States and Cities. New York: Thomas Y. Crowell & Co., 1888. Problems of Today: A Discussion of Protective Tariffs, Taxation, and Monopolies. (1888). Revised and enlarged edition. New York: Thomas Y. Crowell & Co., 1890. An Introduction to Political Economy. New York: Chautauqua Press, 1889. Social Aspects of Christianity, and Other Essays. New York: Thomas Y. Crowell & Co., 1889. The Universities and the Churches: An Address Delivered at the 31st University Convocation, State Chamber, Albany, New York, July 5, 1893. Albany: State University of New York, 1893. Outlines of Economics. New York: Flood and Vincent, 1893. Socialism: An Examination of Its Nature, Its Strength and Its Weakness. (1894) New York: Thomas Y. Crowell & Co., 1895. —Reissued as The Strength and Weakness of Socialism. The Social Law of Service. New York: Eaton and Mains, 1896. Monopolies and Trusts. New York: Macmillan, 1900. The Coming City. New York: Thomas Y, Crowell & Co., 1902. Studies in the Evolution of Industrial Society. New York: Macmillan, 1903. Elementary Principles of Economics: Together with a Short Sketch of Economic History. With G. R. Wicker. New York: Macmillan, 1904. Property and Contract in their Relation to the Distribution of Wealth. In two volumes. New York: Macmillan, 1914. Volume 1 | Volume 2. "Private Colonization of Land," offprint from American Economic Review. Madison, WI: Office of the Secretary of the American Association of Agricultural Legislation, Sept. 1918. Elements of Land Economics. With Edward Ward Morehouse. New York: Macmillan, 1924. Hard Times: The Way In and the Way Out: With a Special Consideration of the "Seen and the Unseen." New York: Macmillan, 1932. The Great Change: Work and Wealth in the New Age. With Frank Bohn. New York: Thomas Nelson and Sons, 1935. Ground Under Our Feet: An Autobiography. New York: Macmillan, 1938. Land Economics. With G. S. Wehrwein. New York: Macmillan, 1941.