Құрып кеткен динозаврлар туысы: Saurornithoides

Кіріспе

Құрылысы жойылған динозаврлар туысы

Сауроннитоидтар (/sɔːr//n//ᵻ/'/θ//ɔɪ//d//iː//z/ sawRORniTHOYdeez) – кеш крейд дәуірінде өмір сүрген троодонтид манираптор динозаврының туысы. Бұл жандар жыртқыштар болып, артқы аяқтарымен жылдам жүгіре алатын, көру және есту қабілеттері өте жақсы болған. Атауы грек тіліндегі saur~ (кескел), ornith~ (құс) және eides (тұлға) сөздерінен алынған, олардың құс сияқты басы бар екенін көрсетеді.

Ашу тарихы

Бастапқыда Саурорнитоидтердің тек бір немесе екі ғана данасы белгілі болды, олар Моңғолияның Джадохта формациясының бір қабатында жақын орналасқан. Қалдықтарды 1923 жылдың 9 шілдесінде Америка Табиғи тарих мұражайы экспедициясының қытай қызметкері Чи тауып алды. Материалда бір бас сүйек және жақ сүйектері, омыртқалар, жартылай толық таз, артқы аяқ және жақын жердегі аяқ сүйектері болды. Алғашқыда көбірек сүйектер қосылған, бірақ кейіннен олардың Протоцератопқа тиесілі екені анықталды. Генри Фэрфилд Осборн бастапқыда бұл жануарды «Орнитоид» деп атауды жоспарлаған, яғни «құсқа ұқсас», және 1924 жылы бұл атауды танымал жариялымда айтқан, бірақ сипаттамасыз, сондықтан ол жарамсыз номен нудум болып қалды. Содан кейін ол сол жылы қалдықтарды ресми түрде сипаттап, оларды жаңа туыс және түр деп тапты, оны Саурорнитоид монголиенсис деп атады. Туыс атауы таксонның құсқа ұқсас сүйектеріне байланысты таңдалды, ол мегалозавр екені ойланды, «құсқа ұқсас мурыны бар саурия» деп аударады. Саурорнитоидтар Велоцирапторға ұқсас болған, бірақ Осборнның сөзіне сүйенсек, олар көбірек жайпақ қозғалған. Голотипік нусқасы AMNH 6516 болып табылады. Бұл нусқа табылган алғашқы троодонтид қаңқасы болды, бірақ сол кезде оның тек тістерімен ғана белгілі болған Троодонмен байланысы анықталмады. Алайда, сипаттамадан кейін көптеген троодонтидтер бас сүйегінің материалдарымен сипатталды, сондықтан 2009 жылғы Саурорнитоидты зерттеу осы түрді өзінің туысына, Занабазар деп қайта тағайындады. 1993 жылы S. монголиенсистің жас нусқасы сипатталды. Бірақ бұл баспа қателігінің нәтижесі болды: ол Тейнурозавр соважді деп атауды жоспарлаған. 1982 жылы Кеннет Карпентер Стенонихозавр инеквалис Стернберг 1932 атауын Саурорнитоид инеквалис деп өзгертті. Бүгінде бұл Троодон формозустың кіші синонимі ретінде қарастырылады. 1991 жылы Джордж Ольшевский Пектинодон азиамериканус Несов 1985 атауын Саурорнитоид азиамериканус деп өзгертті. 1995 жылы ол Троодон азиамериканус жасады. Өзбекстанның Сеноман қабаттарынан шыққандығына байланысты, ол әдетте Саурорнитоидтан басқа таксон ретінде қарастырылады. 2000 жылы Ольшевский Троодон исфаренсис Нессов 1995 атауын Саурорнитоид исфаренсис деп өзгертті. 2007 жылы бұл хадрозавридтердің қаңқасы екені анықталды.

Originally, only one or possibly two individuals of Saurornithoides were known, closely associated within the same layer of the Djadochta Formation of Mongolia. The fossils were found on 9 July 1923 by a Chinese employee of an American Museum of Natural History expedition, Chih. The material contained a single skull and jaw in association, and vertebrae, a partial pelvis, hindlimb and foot associated nearby. More bones were initially included but later shown to belong to Protoceratops. Henry Fairfield Osborn at first intended to name the animal "Ornithoides", the "bird like one", and in 1924 mentioned this name in a popular publication but without a description so that it remained an invalid nomen nudum. He then formally described the remains in the same year, finding them to be a new genus and species, which he named Saurornithoides mongoliensis. The generic name was chosen because of the bird like bones of the taxon, which was thought to represent a megalosaurian, translating as "saurian with bird like rostrum". Saurornithoides was noted to resemble Velociraptor, although more sluggish according to Osborn. The holotype specimen is AMNH 6516. This specimen was the first troodontid skeleton found, though at the time the connection with Troodon, then known only from its teeth, was not realised. However, since the description, many more troodontids have been described with cranial material, and as such, a 2009 study on Saurornithoides reassigned this species to its own genus, Zanabazar. In 1993, a juvenile specimen of S. mongoliensis was described. However, this was the result of a printing error: he had planned to name a Teinurosaurus sauvagei. In 1982, Kenneth Carpenter renamed Stenonychosaurus inequalis Sternberg 1932 into Saurornithoides inequalis. Today this is usually seen as a junior synonym of Troodon formosus. In 1991, George Olshevsky renamed Pectinodon asiamericanus Nesov 1985 into Saurornithoides asiamericanus. In 1995 he made it a Troodon asiaamericanus. In view of its provenance from the Cenomanian of Uzbekistan, it is usually seen as a different taxon from Saurornithoides. In 2000, Olshevsky renamed Troodon isfarensis Nessov 1995 into Saurornithoides isfarensis. In 2007, this was shown to have been a hadrosaurid fossil.

Сипаттама

Саурорнитоидтер троодонтидтер тобының мүшесі, құс сияқты кішкентай, нәзік денелі манирапторлар. Барлық троодонтидтерде бас сүйегінің көптеген ерекше белгілері бар, мысалы, төменгі жақта тістер тығыз орналасқан және тістердің саны көп. Троодонтидтерде орақ тәрізді тырнақтар және тоңғажайлауға арналған қолдары бар, сондай-ақ құстарға тән емес ең жоғары инцефализация коэффициенттері бар, яғни олар мінез-құлқы жағынан жетілген және өткір сезімталдыққа ие. Саурорнитоидтер салыстырмалы түрде кішкентай троодонтидтер еді. Мүмкін, ересек болса да, типтік үлгісіндегі бас сүйегінің орталық сызығы 189 миллиметрді құрайды, ал Занабазардың жас нұсқасының бас сүйегі 272 миллиметр, ал оның денесінің ұзындығы 2,3 метрге бағаланады. Онда үлкен көз ұңғылары және стереоскопиялық көру қабілеті болған, бұл нысандардың тереңдігін жақсы сезінуге мүмкіндік берген. Ол жарықта жақсы, ал түнде өте жақсы көруге ие болған болуы мүмкін. Саурорнитоидтің ұзын, төмен орналасқан басы, жалпақ мұрын бөлігі, өткір тістері және салыстырмалы түрде үлкен миы болған. Жылдам және ақылды, Солтүстік Америкадағы туысы Троодон сияқты, Саурорнитоид Гоби шөлін аралап, тамақтану үшін ұсақ сүтқоректілер мен жорғалаушыларды іздеген болуы мүмкін. Басқа троодонтидтер сияқты, оның әр аяғының екінші саусағында кері тартылатын, кеңейтілген тырнағы болған, бұл жағдайда орташа мөлшерде болғанымен, бірақ иілісқан. Артқы аяғының жоғары сүйектелгендігі Саурорнитоидтер мен басқа троодонтидтердің туған кезде жетілгендігін және оларға ата-аналық күтімнің қажеті болмағанын көрсетеді. 2009 жылы оның туысы туралы жасалған қайта қарау дифференциалдық диагнозды ұсынды, яғни Саурорнитоидтердің белгілі бір туыстарынан ерекшеленетін белгілердің тізімін, әсіресе эволюциялық ағаштағы орнын анықтауға баса назар аударды. Саурорнитоид монголиенсис Синорнитоид пен Синузонасқа қарағанда ағашта жоғары орналасқан болуы мүмкін, бұл мұрындың алдыңғы бөлігіндегі кішкентай тесік – фенстра промаксилларистің болмауымен, артқы тіс шеттеріндегі үлкен тістіктердің болуымен және алты сакральді омыртқаның көптігімен көрсетілген. S. монголиенсистің Занабазар мен Троодонға қарағанда ағашта төмен орналасқан болуы мүмкін екендігі, ми қабығының ішкі құлақ аймағындағы бүйірінде орналасқан үш кішкентай тесіктің жоғарғысы – рецессус тимпаникус дорсалис-тің болуымен дәлелденген. Төмендегі кладограмма 2012 жылы Тернер, Маковицки және Норелл жасаған талдауға сәйкес келеді.

Saurornithoides is a member of the troodontids, a group of small, bird like, gracile maniraptorans. All troodontids have many unique features of the skull, such as closely spaced teeth in the lower jaw, and large numbers of teeth. Troodontids have sickle claws and raptorial hands, and some of the highest non avian encephalization quotients, meaning they were behaviourally advanced and had keen senses. Saurornithoides was a rather small troodontid. Though a possible adult, the type specimen has a midline skull length of 189 millimetres, compared to 272 millimetres for Zanabazar junior, itself estimated at 2.3 metres long. It had large eye sockets and stereoscopic vision, allowing for good depth perception. It probably had good vision in light and very good night vision. It had a long, low head, a depressed muzzle, sharp teeth and a relatively large brain. Swift and smart, like its North American cousin Troodon, Saurornithoides probably scoured the Gobi Desert, looking for small mammals or reptiles to eat. Like other troodontids, it had an enlarged retractable claw on the second toe of each foot, that in this case was of moderate size though rather curved. the highly ossified hindlimb suggested that Saurornithoides and other troodontids were well developed at birth and that they probably required little to no parental care. A revision of the genus in 2009 provided a differential diagnosis, a list of traits in which Saurornithoides differed from certain relevant relatives, especially concentrating on determining its place in the evolutionary tree. That Saurornithoides mongoliensis might be more derived, higher in the tree, than Sinornithoides and Sinusonasus, is indicated by the lack of a fenestra promaxillaris, a small opening at the front side of the snout, and the possession of large denticles on the rear tooth edges as well as the presence of the high number of six sacral vertebrae. That S. mongoliensis might be more basal, lower in the tree, than Zanabazar and Troodon, is shown by the presence of a recessus tympanicus dorsalis, the upper one of three small openings on the side of the braincase, in the inner ear region. The cladogram below follows a 2012 analysis by Turner, Makovicky and Norell.