Кіріспе

Норвегиялық лютерандық епископ Эйвинд Йозеф Бергграв: Эйвинд Йозеф Бергграв (25 қазан 1884 – 14 қаңтар 1959) – норвегиялық лютерандық епископ. Норвегия шіркеуінің (норвег. Preses i Bispemøtet i Den norske kirke) бас епископы ретінде Бергграв Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияның нацистік оккупациясына қарсы қайратты қарсылық көрсеткенімен белгілі болды. Бергграв 20 ғасырдағы экуменикалық қозғалыстың маңызды тұлғасына айналып, Біріккен Киелі кітап қоғамдарының президенті қызметін атқарды.

Өмірбаян

Бергграв Ставангерде Эвинд Йенсен болып дүниеге келді және Остфольдтағы Асакта өсті. Оның әкесі Отто Йенсен (оның әкесінен бұрынғыдай) педагог және дін қызметкері болды, ол Эвинд 22 жасқа келгенде қысқа мерзімге Норвегияның Білім және Дің істері министрі болды, содан кейін Скибергке қайтып оралды. Кейін Йенсен Кристиания епархиясының деканы болды, ал қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын Хамар епархиясының епископы болды. Оның әйелі, Эвиндтің анасы, Марена Кристина Педерсен (1846–1924) болды. Оның әпкесінің қызы – пионер-фотограф Кари Бергграв.

Мансап

Эвинд 1903 жылдан бастап Ослодағы Кристиания университетінде теологияны оқыды және Норвегия шіркеуінің пасторы болып, отбасылық дәстүрді жалғастырды. Ол 1907 жылы әкесінің әжесінің отбасының тегін қабылдады: Дженсен Бергграв, ал он жылдан кейін – жай ғана Бергграв. 1908 жылы университетті бітіргеннен кейін, Бергграв он жыл бойы мектептерде сабақ берді (Eidsvoll folkehøgskole, Holmestrand offentlige lærerskole және Akershus fylkesskole). Ол сонымен қатар "Kirke i Kultur" журналына жазуды бастады, және Бергграв өмірінің соңына дейін, арасында үзілістермен, онда жариялануын жалғастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бергграв Норвегияның ең ірі газеті Morgenbladet үшін соғыс тілшісі ретінде бірнеше репортаждар жазды. Бергграв сондай-ақ Альф Фриденбергпен бірге "Østlandsk reisning" саяси партиясы мен "Østlandsk ungdomsfylking" жастар қозғалысына қатысты. Екі әлеуметтік қозғалыстың да мақсаты – Шығыс Норвегияда қолданылатын тілді ұлттық жазба тіліне енгізу болды. (Норвегия тілінің қақтығысына қараңыз). Бергграв ақырында Хурдалдағы приход пасторы болып тағайындалды және университетте теология докторы дәрежесін алу үшін оқуын жалғастырды. 1924 жылы дәреже алғаннан кейінгі үш жыл ішінде, пастор Бергграв Ослодағы Боцфенгселет ұлттық түрмесінің капелланы қызметін де атқарды. 1928 жылы Бергграв Тромсёде орналасқан Хологаланд епархиясының епископы болып сайланды. Ол 1937 жылға дейін, негізінен ауылдық епархияға қызмет еткен кезде көптеген жаңа шіркеулерді қасиеттеп берді. Сол жылы, көптеген үміткерлерден жас болса да, Бергграв Осло епархиясының епископы болып сайланды, ол теңдер арасында бірінші болғанымен, Норвегияның ұлттық шіркеуіндегі ең жоғары лауазым саналады. Келесі жылы королева Модтың қосылуы Берггравқа халықаралық атақ әкелді. 1942-1945 жылдары үй қамауында болғандығын есептемегенде, Бергграв 1951 жылға дейін Норвегиялық сенушілерге жетекшілік етті.

Қарсылық қозғалысының жетекшісі

Бергграв Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегия шіркеуін нацистік оккупацияға қарсы басқарғаны үшін халықаралық деңгейде танымал болды, тіпті соғыстың көп бөлігінде үй қамауында болды. Соғысқа дейінгі жылдары Бергграв сол кездегі тәж мұрагері Олав және басқалармен бірге Германия мен Англия арасында делдалдық жасауға тырысты. 1940 жылдың 9 сәуірінде Германия Норвегияға шабуыл жасағанда, король Хакон VII-ді тұтқындауға тырысқанда, Бергграв бастапқыда норвегиялық христиандарға "ешқандай араласудан бас тартуға" және "саботаж немесе басқа да жолдармен соғысқа араласпауға" шақырды. Король Хакон 62 күнге созылған шайқастан кейін Англияға кетуге мәжбүр болғаннан кейін, оның рұқсатымен Бергграв басылып алынған отанын басқаруға тырысқан Әкімшілік кеңестің басшысы болды. Алайда, нацистік билік норвегиялықтарға дін бостандығын беруге берген уәдесін орындамайтыны және үкімет құрылымын сақтай алмайтыны анық болды. 25 қыркүйекте нацистер Әкімшілік кеңесті таратып, оның орнына 1940 жылғы нацистік шабуылдан кейін король Хакон премьер-министр болып тағайындаудан бас тартқан Видкун Квислинг құрған кеңесті орнатты. Квислинг – әскери мансаптан кейін нацистік идеологияны қабылдаған норвегиялық дін қызметкерінің ұлы еді. Бір айдан кейін Бергграв Норвегия шіркеуінің алты епископымен және басқа конфессиялардың он жетекшісімен бірге бірлескен кеңес құру үшін Христиан кеңесін құрды. Нацистер Норвегия шіркеуінен діни рәсімдерін өзгертуді талап еткенде, епископ Бергграв бас тартты. 1942 жылдың қаңтарында жағдай одан да ушықты, осы кезде нацистер оккупациялық үкіметін таратып, Квислингке (халықтың тек 1% қолдауына ие партияның басшысы) қайтадан әрекет етуге мүмкіндік берді. 1942 жылдың 1 ақпанында Квислингтің жақтастары Нидарос соборындағы қызметке кедергі келтіріп, күнінің соңында собордың деканы Кьеллбуға кіруге рұқсат бермеді. Мыңдаған норвегиялықтар собордың сыртында жиналып, "Құдай – біздің мықты бекінісіміз" әнін шырқады. Содан кейін, 1942 жылғы Пасхадан кейін Бергграв тұтқындалды, ал Квислинг оны айыптауға тырысты, бұл халық арасында наразылық тудырды. Берггравты және Христиан кеңесінің тағы төрт мүшесін Бредтвет концлагеріне қамады. Берггравты Крейсау тобының және «Қара капелланың» мүшелері Теодор Стелцер мен Гельмут фон Мольтке өлім жазасынан құтқарды. Оның орнына епископты Ослоның солтүстігіндегі ормандардағы оқшауланған жердегі жеке камераға қамады, күзетшілерден басқа ешкіммен көруге рұқсат берілмеді. Норвегия шіркеуінің дін қызметкерлерінің көпшілігі нацистік тәртіпсіздікке наразылық білдіріп, қызметтен кетті, ал бірнеше айдан кейін мұғалімдер де Квислингтің норвегиялық балаларды Гитлер жастарының үлгісіндегі ұйымға қосу туралы ұсынысына қарсылық білдіріп, отставкаға шықты. Норвегия шіркеуінің барлық дін қызметкерлері сол кезде мемлекеттік қызметкерлер болғандықтан, Квислинг режимінің бұйрықтарына мойынсұнбау норвегиялықтарға күшті хабар жеткізді – төрешілерге қандай құн төлеуге дайын болса да, мойынсұнбайтындығын. Күзетшілерінің жасырын көмегімен Бергграв жиі Аскердегі үйінен Норвегияның астыртын қозғалысымен кездесу үшін құпия түрде шығып кетті. Беті көпшілікке таныс болғандықтан, епископ полиция формасын, қалың көзілдірік пен жалған мойын сияқты түрлі киімдерді киетін. 1944 жылғы Рождестволық санында Time журналы Берггравты мұқабасына шығарды, осылайша оның протестанттық дін өкілдерінің арасында осы құрметке ие болған санаулы адамдардың бірі болды.

Авторы және баспашысы

Бергграв көптеген кітаптар жазды, барлығы норвег тілінде, бірақ кейбіреулері ағылшын тіліне аударылды: «Норвегиялық шіркеу халықаралық аренада», «Адам және мемлекет», «Құдаймен қараңғылықта» және Норвегиялық шіркеу қақтығысын көрсететін басқа да мақалалар. Бергграв 1920 жылы Норвегияның жергілікті тарихына арналған «Romerike Historielag» қауымдастығын құрды және епископ болып тағайындалғаннан кейін де көп жылдар бойы мақалаларын жариялап тұрды. Бергграв 1938 жылдан 1955 жылға дейін Норвегиялық Киелі кітап қоғамын (Det Norske Bibelselskap) басқарды, тіпті Норвегияның бас епископы қызметінен зейнетке шыққаннан кейін де.

Жеке өмір

Бергграв пастор Йенс Лориц Аруп Сейптің (1852-1913) қызы Кэтрин Сейпке (1883-1949) үйленді. Олар ол 1949 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Олардың ұлы Даг Бергграв маңызды мемлекеттік қызметкер және спорт ұйымдастырушысы болды. Бергграв Ослода қайтыс болды және Vår Frelsers Gravlund-те қарапайым тақташамен жерленді.

Құрметтер мен мұра

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Бергграв Норвегияның ең жоғары наградасы – «Иеміз Олав» орденін алды. Президент Гарри С. Трумэн епископ Берггравқа «Азаттық медалін» табыс етті. Америка Евангелистік-Лютеран шіркеуінің қасиеттілер тізімінде Бергграв 14 қаңтарда еске алынады. 2005 жылы Норвегияның тәуелсіздігіне 100 жыл толуына арналған «Store Norske» сауалнамасында епископ Бергграв 19-шы орынға ие болды (жеңімпаз король Олав V атанды).