Торoльф Рафто: Норвеж азаматтық құқық белсендісінің өмірі мен қызметі
Thorolf Rafto
Торoльф Рафтo (1922-1986) – нoрвежскй құқық қoрғаушы, экoнoмика тарихының прoфессoры. «Рафтo фoнды» оның еңбегін құрметтеп құрылды. Биатлoншы да бoлған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық адам құқықтары белсендісі (6 шілде 1922 – 4 қараша 1986)
Norwegian human rights activist (July 6, 1922 – November 4, 1986)
Торольф Рафто (6 шілде 1922 – 4 қараша 1986) – адам құқықтары белсендісі және Норвегияның Берген қаласындағы Экономика мектебінде экономикалық тарих профессоры болған. Оның еңбегі мен шабытына деген алғыс ретінде Рафтоның адам құқықтары қоры құрылды.
Thorolf Rafto (July 6, 1922 – November 4, 1986) was a human rights activist and professor in Economic History at the Norwegian School of Economics in Bergen, Norway. The Rafto Foundation for Human Rights was established in gratitude for his efforts and inspiration.
Жеке өмір
Торольф Рафто Норвегияның Берген қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Роберт Рафто – Олимпиадалық гимнаст және 1918 жылы Норвегияның онсайыс чемпионатының жеңімпазы. Жастық шағында Рафто жеңіл атлетикадан ұлттық деңгейде бәсекелесіп, 1947 жылы онсайыстан Норвегия чемпионатында жеңіске жеткен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Торольф Рафто Ұлыбританияға қашып, Норвегия Корольдік әуе күштерінде қызмет етті. Соғыстан кейін Бергенге оралғаннан кейін, ол тілдер мен тарих салаларында университет білімін алды. 1950 жылы, 28 жасында Рафто Хельга Хатлетветтке үйленді, олардың төрт баласы болды. 1956 жылы Торольф Рафто Бергендегі Норвегия экономика мектебінде лектор болып жұмыс істеді.
Thorolf Rafto was born in Bergen, Norway. His father, Robert Rafto was an Olympic gymnast and the winner of the Norwegian decathlon championships in 1918. In his younger days Rafto competed on national level in athletics, and won the Norwegian championships in decathlon in 1947. During World War II, Thorolf Rafto fled to Britain and served with the Royal Norwegian Air Force. Back in Bergen after the war, he earned university degrees in Languages and History. In 1950, at the age of 28, Rafto married Helga Hatletvedt with whom, he had four children. In 1956, Thorolf Rafto became a lecturer at the Norwegian School of Economics in Bergen.
Белсенділік
Оның Шығыс Еуропадағы саяси белсенділікке қатысуы 1968 жылғы Прага көктемімен басталды. Өмірінің кейінгі кезеңінде Рафто, әсіресе, Александр Дубчек және Жири Хаек сияқты Чехословакия реформаторларының либералдық идеяларын қолдады. 1973 жылы Рафто Одессаға сапар шегіп, Израильге эмиграция жасауға өтініш білдірген зиялылар мен советтік еврейлерге жасалған қысымды көрді. Совет Одағынан оралғаннан кейін Рафто Италияның Corriere della Sera газетіндегі ішкі советтік саясатты сынаған мақаласын жазды, ол кейін Норвегия мен Данияда жарияланды. 1979 жылы Рафто саяси себептермен университеттерден қуылған студенттерге лекция оқу үшін тағы да Прагаға барды. Оған зорлық көрсетіліп, кейін қауіпсіздік полициясымен түрмеге қамалды, бұл оның денсаулығына қайтымсыз зиян келтірген болуы мүмкін. 1981 жылы Рафто Польшаға бірнеше рет барып, ондағы еңбек ұйымдарымен жақын жұмыс істеді. 1985 жылға қарай оның денсаулығы нашарлады. 1986 жылы Торольф Рафто 64 жасында дүниеден өтті.
His involvement in political activism in Eastern Europe started with the Prague Spring of 1968. Later in his life, Rafto got, particularly, supportive of the liberal ideas of the Czechoslovak reformists such as Alexander Dubček and Jiří Hájek. In 1973, Rafto travelled to Odessa, where he witnessed the persecution of intellectuals and Soviet Jewish refuseniks, who had applied for emigration to Israel. On the return from the Soviet Union, Rafto wrote an article criticizing internal Soviet politics in Italy's Corriere della Sera, that later was published in Norway and Denmark. In 1979, Rafto traveled again to Prague to hold a lecture for students excluded from the universities for political reasons. He was abused and later imprisoned by the security police which may have caused him lasting health damage. In 1981, Rafto made several trips to Poland to work closer with labour organisations there. By 1985 his health was weakening. In 1986, Thorolf Rafto died at 64 years of age.
Рафто қоры мен Рафто сыйлығы
Торольф Рафтоның қайтысынан кейін оның достары мен әріптестері Рафтоның Шығыс Еуропада сөз бостандығы мен саяси ой-пікірді қолдау жұмысын жалғастыратын Адам құқықтары жөніндегі Рафто қорын (Raftostiftelsen) құруға келісті. Сонымен қатар, адам құқықтарын қорғайтын белсенділерге арналған Торольф Рафто естелік сыйлығын (Raftoprisen) тағайындау туралы шешім қабылданды. Темір перденің құлауы және Шығыс Еуропа мемлекеттерінің демократиялық өзгерістері қордың мақсатын қайта қарастыруға алып келді. Бұл адам құқықтарын қорғау саласында басқа географиялық аймақтармен жұмыс істеуге жаңа мүмкіндіктер ашты. Рафто сыйлығының бастапқы идеясы – лауреаттарға халықаралық БАҚ назарын аударуға және саяси және бейсаяси ұйымдардың қолдауын алуға көмектесетін негізгі ақпараттық алаң ұсыну болып табылды. Рафто сыйлығын табыстау арқылы Рафто Адам құқықтары жөніндегі қоры, әсіресе қатал және сыбайлас жемқорлық жүйелерде естілмейтін тәуелсіз дауыстарға назар аударуға тырысады. 1990 жылы Рафто сыйлығы Мьянманың демократиялық көшбасшысы Аун Сан Су Чжиге берілді, ол келесі жылы, 1991 жылы демократия және адам құқықтары үшін бейбіт күресі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын алды. Рафто сыйлығының төрт лауреаты кейіннен халықаралық деңгейде қолдау алып, Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Аун Сан Су Чжи, Хосе Рамос-Орта, Ким Дэ Чжун және Ширин Эбади Нобель сыйлығын алудан бұрын Рафто сыйлығына ие болды.
After the death of Thorolf Rafto, his friends and colleagues agreed to establish the Rafto Foundation for Human Rights (Raftostiftelsen) which would continue Rafto’s work on a promotion of freedom of speech and political expression in Eastern Europe. It was also decided to introduce the Thorolf Rafto Memorial Prize (Raftoprisen) for human right activists. The fall of the Iron Curtain and the consequential democratization of Eastern European states caused reconsider of the mission of the foundation. It also opened new possibilities to work with other geographical regions in a promotion of human rights. The initial idea of the Rafto Prize is to provide a basic informative platform for the laureates that would help to receive further attention from the international media and support from political and non political organisations. By awarding the Rafto Prize, the Rafto Foundation for Human Rights seeks to bring attention to independent voices that due to oppressive and corrupt regimes are not always heard. In 1990, the Rafto Prize was awarded to a Burmese democratic leader, Aung San Suu Kyi who in the following year 1991 received the Nobel Peace Prize for her non violent struggle for democracy and human rights. Four Rafto Laureates have subsequently received further international assistance and were awarded the Nobel Peace Prize. Aung San Suu Kyi, José Ramos Horta, Kim Dae jung and Shirin Ebadi were awarded the Rafto Prize prior to the Nobel Peace Prize.