Ханс Нильсен Хауге: Норвегиялық рухани қайраткер мен реформатор
Hans Nielsen Hauge
Ханс Нильсен Хауге – 19 ғ. норвег дін қызметкері, ойшыл, кәсіпкер, әлеуметтік реформатор және жазушы. Хаугеан қозғалысының негізін қалаушы, Норвегия индустриализациясына әсер еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық лютерандық пастор, рухани көшбасшы, кәсіпкер, әлеуметтік реформатор және автор Ханс Нильсен Хауге (3 сәуір 1771 - 29 наурыз 1824) - 19 ғасырдағы норвегиялық лютерандық пастор, рухани көшбасшы, кәсіпкер, әлеуметтік реформатор және автор. Ол Хаугеан қозғалысы деп белгілі пиетизмнің қайта жандануына жетекшілік етті. Хауге сондай-ақ Норвегияның алғашқы индустриялануына зор ықпал еткен деп есептеледі.
Norwegian Lutheran minister, spiritual leader, entrepreneur, social reformer and author
Hans Nielsen Hauge (3 April 1771 – 29 March 1824) was a 19th century Norwegian Lutheran lay minister, spiritual leader, business entrepreneur, social reformer and author. He led a noted Pietism revival known as the Haugean movement. Hauge is also considered to have been influential in the early industrialization of Norway.
Өмірбаян
Ханс Нильсен Хауге Øстфолл графтығындағы Рольвсойдағы (Hauge på Rolvsøy) ата-бабаларының шаруашылығында он баланың бесіншісі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Нильс Миккелсен Эвенрод (1732–1813) және анасы Мария Олсдаттер Хауге (1735–1811) болды. 1796 жылдың 5 сәуірінде шаруашылығына жақын жердегі далада "рухани тұңғыш өткелді" бастан өткенге дейін ол кедей және қарапайым жастық шағын өткізді. Екі айдың ішінде ол өз қауымында жаңару қозғалысын құрды, кітап жазды және өзінің миссиясын жолға салуға шешім қабылдады. Өмірінде ол бірнеше кітап жазды. Барлығы 18 жыл ішінде 33 кітап жариялады. Оның кітаптарының бірін немесе бірнешеуін 100 мың норвегиялық оқыған, ал сол кезде халық саны шамамен 900 мың адамды құрады, олардың көпшілігі сауатты болған. Келесі бірнеше жылда Хауге Норвегияның көп бөлігін, көбінесе жаяу жүріп, аралады. Ол көптеген жаңғыру жиындарын өткізді, көбінесе шіркеу қызметтерінен кейін. Діни жұмысынан өзге, ол практикалық кеңестер беріп, Солтүстік Норвегияда жаңа елді мекендер құруға ынталандырды. Ол және оның ізбасарлары қуғын-сүргінге ұшырады, бірақ олардың үйретімдері лютерандық доктринасына сәйкес болды. Ол Норвегия мен Данияда мистикалық тәжірибеден кейін "жанды имандылық" туралы уағыздай бастады, ол оны құтқарылудың сенімділігін басқалармен бөлісуге шақырды деп сенді. Сол кезде, пастордың бақылауынсыз жүргізілетін саяхаттық уағыздар мен діни жиындар заңсыз болды, сондықтан Хауге бірнеше рет тұтқындалды. Ол зор жеке азап пен мемлекеттік қуғын-сүргінге ұшырады. 1794 жылдан 1811 жылға дейін ол 14 рет түрмеге қамалды, оны сиқыршылық және неке адалдығын бұзуда, сондай-ақ 1741 жылғы Конвентикулярлық заңды (Konventikkelplakaten) бұзуда айыптады. Бұл кезде норвегиялықтар Норвегия шіркеуінің дін қызметкері болмаса, діни жиналыстар өткізуге құқығы жоқ еді. Заң "Хаугеге қарсы жасалмаған, бірақ оны тек Хаугеге қарсы қолдануға тырысты". Түрмеде өткен уақыты оның денсаулығын сырқыратты және ерте қайтыс болуына әкелді. 1811 жылы түрмеден босатылғаннан кейін ол Кристианияға (қазіргі Осло) жақын жердегі Баккехаугенде фермер және өнеркәсіпші болып жұмыс істеді. 1815 жылы Андреа Андерсдаттерге үйленді, ол сол жылы бала туғанда қайтыс болды. 1817 жылы ол Ингеборг Мари Олсдаттермен (1791–1872) үйленді және Бредтвет шаруашылығын сатып алды (қазір Ослодағы Бредтвет шіркеуінің орны), онда ол қайтыс болды. Оның төрт баласының үшеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Оның аман қалған ұлы Андреас Хауге Норвегия шіркеуінің дін қызметкері және Норвегия парламентінің мүшесі болды.
Hans Nielsen Hauge was born the fifth of ten children in his ancestral farm of Hauge at Rolvsøy (Hauge på Rolvsøy) in the county of Østfold. His father was Niels Mikkelsen Evenrød (1732–1813) and mother Maria Olsdatter Hauge (1735–1811). He had a poor and otherwise ordinary youth until 5 April 1796, when he received his "spiritual baptism" in a field near his farm. Within two months, he had founded a revival movement in his own community, written a book, and decided to take his mission on the road. He wrote a series of books in his lifetime. In a total of 18 years, he published 33 books. Estimates are that 100,000 Norwegians read one or more of them, at a time when the population was 900,000 more or less literate individuals. In the next several years, Hauge traveled – mostly by foot – throughout much of Norway. He held countless revival meetings, often after church services. In addition to his religious work, he offered practical advice, encouraging such things as settlements in Northern Norway. He and his followers were persecuted, though their teachings were in keeping with Lutheran doctrine. He began preaching about "the living faith" in Norway and Denmark after a mystical experience that he believed called him to share the assurance of salvation with others. At the time, itinerant preaching and religious gatherings held without the supervision of a pastor were illegal, and Hauge was arrested several times. Hauge faced great personal suffering and state persecution. He was imprisoned no less than 14 times between 1794 and 1811, accused of witchcraft and adultery, and of violating the Conventicle Act of 1741 (Konventikkelplakaten) at a time in which Norwegians did not have the right of religious assembly without a Church of Norway minister present. The law "was not created to be used against Hauge, but it is almost only against Hauge that it was attempted to be used." His time in prison broke his health and led to his premature death. Upon his release from prison in 1811, he took up work as a farmer and industrialist at Bakkehaugen near Christiania (now Oslo). In 1815, he married Andrea Andersdatter, who later died in childbirth that same year. In 1817, he married Ingeborg Marie Olsdatter (1791–1872) and bought the Bredtvet farm (now the site of Bredtvet Church in Oslo), where he died. Three of his four children died in infancy. His surviving son, Andreas Hauge, became a priest in the Church of Norway and Member of the Norwegian Parliament.
Үлкен қозғалыстар
Жалпы алғанда, Хауге Норвегияның рухани және діни тарихына терең ықпал еткен деп есептеледі. Хаугедің үгітінде ол Мартин Лютерден бастау алған руханилықты ерекше атап көрсетті. Ол шабыттандыратын жиналыстар өткізді, ал оның ұйымы мемлекеттік шіркеудің орналымын көптеген жағынан күйретуге ұмтылған бейресми желіге айналды. Осының салдарынан ол және оның ізбасарлары түрлі жазалауларға ұшырады. Хауге бірнеше рет түрмеге қамалып, барлығы тоғыз жыл түрмеде отырды. Уақыт өте келе, Хаугелік қозғалыс ел бойынша ықпалын арттырды. Бұл фактіні бірнеше мысал көрсетеді. XVIII ғасырдың соңында Кристианиядағы шіркеудегі қалыпты қызметке 10 мыңға жуық халқы бар жерде 20-дан аз адам қатысатын. Норвегиядағы христиандық дін тек дәстүрлердің негізіне айналып, христиандық көзқарас бойынша этика мен рухани өмірге орын қалмады. Ол Норвегияның көп бөлігінде дінді қайта жаңғыртты деуде артық айтқандық емес. Бұл жаңаруда ерлер де, әйелдер де маңызды рөл атқарды. Хаугелік қозғалыстың алғашқы әйел уағыздаушысы Сара Оуст болды, ол 1799 жылдан бастап белсенді қызмет етті. Оның өнеркәсіптік жетістіктеріне тоқталсақ, Хауге ел бойынша көптеген зауыттар мен фабрикалар құрды. Олардың барлығы, біреуін қоспағанда, Норвегияда 19 ғасырдың ортасында болған өнеркәсіптік революция кезінде жойылды. 1809 жылы үкімет Хаугені түрмеден уақытша босатты, осылайша ол британдық блокада салдарынан туз тапшылығын азайтуға көмектесетін тұз фабрикаларын салуға мүмкіндік алды. Дегенмен, оның қарапайымдылығы оған капиталист болуға кедерлес болды, ол өзі құрған және шабыттандырған барлық нәрсені басқаларға – бауырлары мен достарына сыйлады. Наполеон соғыстары кезінде барлық бай ағаш саудагерлері мен темір зауыттарының иелері банкротқа ұшыраған, өте ауыр экономикалық дағдарыс кезінде ол бастамашылдық танытқан әркімге өркендеуге жол көрсетті, бұл 1814 жылы ұлттық тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше жылдан соң Норвегия экономикасының жаңа өрлеуіне әкелді. Бұл мәселеде Хауге көптеген үлес қосушылардың бірі ғана болды, бірақ ол ең ықпалдыларының бірі болды – әсіресе экономика мен христиандық моральды үйлестіруде: олардың ішінде қарапайымдық, адалдық және еңбекқорлық ерекше көзге түсті.
It is generally agreed that Hauge had a profound influence on both secular and religious history in Norway. Hauge's message emphasized the type of spirituality he felt originated with Martin Luther. He led charismatic meetings, and his organization became an informal network that in many ways challenged the establishment of the state church. As a result, he and his followers were persecuted in various ways. Hauge was imprisoned on several occasions, spending a total of nine years in prison. Over time the Haugean movement increased its influence throughout the country. Some figures might illustrate that fact. In the late eighteenth century a normal service at a church in Christiania would be attended by fewer than 20 people – of a population of nearly 10,000. Christianity in Norway was nearly becoming a framework for traditions, and ethics (from a Christian perspective) and spiritual life were nearly non existent. It is not an exaggeration to state that he revived the faith in most of Norway. Both men women played a central role in this revival. The first female preacher of the Haugean movement was Sara Oust, who was active from the year 1799. Turning to his achievements as an industrialist, the number of factories and mills that Hauge founded around the country were numerous. All but one disappeared during the industrial revolution, which in Norway took place in the mid 19th century. In 1809, the government temporarily released Hauge from prison so that he could construct salt factories to help alleviate the salt shortage caused by the British Blockade. Even so, his modesty prevented him from becoming a capitalist, and he gave away all he had founded and inspired to others – brethren and friends. During a period of extreme economic crisis, when almost all the prosperous timber barons and iron works owners went bankrupt because of the Napoleonic wars, he showed a way to prosperity for anyone with initiative, and this led to the new rise in Norwegian economics some years after national independence in 1814. In this matter Hauge was but one of several contributors, but he was one of the most influential – especially so in the way he combined economics and Christian morals: modesty, honesty and hard work among them.
Бұған әсер ететін факторлар
Оның діни және тұрмыстық билікке наразылығы қарапайым халыққа үн берді, Норвегиядағы либералдық және демократиялық дәстүрдің қалыптасуына зор үлес қосты. Оның діни көзқарастары лютерандық доктринамен байланысқанмен, Норвегиядағы жалпыадамзаттық дін туралы ұғымды жаңғыртты. Норвегия мемлекеттік шіркеуі бүгінде оны дінді жеке жауапкершілікке айналдырғаны үшін құрметпен еске алады. Оның саяхаттары Норвегияның саяси жүйесінде, әсіресе партиялар арасында әлі де сақталған жалпыұлттық желілерді құрды. Оның қарапайым халықты қолдауы Норвегиядағы өнеркәсіптік революция кезінде маңызды күшке айналды.
His defiance toward the religious and secular establishment gave voice to ordinary people, paving much of the way for the liberal and democratic tradition in Norway. His theology, while bound in Lutheran doctrine, revitalized the notion of universal religion in Norway. The Norwegian state church credits him today for making religion a personal obligation. His travels created nationwide networks that persist in Norway's political system generally and among parties in particular. His advocacy for common people became an important force as the industrial revolution unfolded in Norway.
Мұра
Көптеген гаугеандар өнеркәсіптік әрекеттерге қатысты, мысалы, диірмендер, кеме құрылыс орындары, қағаз фабрикалары, тоқыма өнеркәсібі және баспа ісі. Олар көбінесе еңбекқорлыққа, экономикалық кәсіпкерлікке және шаруашылдыққа баса назар аударғандықтан, қысқа мерзімде өркендеуге жеткен. Эйдсволдағы конституциялық жиналыстың үш мүшесі оның қозғалысына жатты. Хаугедің уағыздауы көптеген норвегиялықтардың Америкаға көшіп кеткен жылдарымен сәйкес келгендіктен, ол Америкадағы лютерандыққа елеулі әсер етті. Америкадағы лютеран шіркеуінде Хауге Синоды, Эйльсен Синоды және Лютеран еркін шіркеуі оның ықпалын көрсетеді. Хауге Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде 29 наурызда шіркеуді жаңартушылардың бірі ретінде еске алынады.
Many Haugeans launched industrial action, such as mills, shipyards, paper mills, textile industry and printing. They had often worked their way up to prosperity in a short time, a result of Haugean focus on diligence, economic enterprise and frugality. Three members of the constitutional assembly in Eidsvoll belonged to his movement. Because Hauge's preaching coincided with the years during which many Norwegians were migrating to America, the Haugean influence on Lutheranism in America has been considerable. The Lutheran Church in America had a Hauge Synod, Eielsen Synod and Lutheran Free Church all indicative of that influence. Hauge is remembered on the liturgical calendar of the Evangelical Lutheran Church in America on March 29 as one of the Renewers of the Church.
Хауге институты
Hauge институты (Haugeinstituttet) 2005 жылы құрылған. Институт Хауге туралы, оның этикалық ойлауының маңыздылығы мен қазіргі заманға сай екенін насихаттауға, сондай-ақ бизнес және білім беру саласындағы мамандарға, жалпы қоғамға шабыт сыйлауға ұмтылады. Оның ой-пікірі мен тәжірибесіне негізделген Hauge институты этикалық мәселелерді үш негізгі бағытта қарастырады: басшылық, кәсіпкерлік, сауда және экология. Hauge институтының бірнеше кәсіби серіктесі бар. Олардың ең ірілері – Миннесота штатының Нортфилд қаласындағы Сент-Олаф колледжі және Норвегияның Берген қаласындағы Норвегия экономика мектебі.
The Hauge Institute (Haugeinstituttet) was founded in 2005. The institute seeks to raise awareness about Hauge, his ethical thinking and topicality and to impart inspiration to the business and educational community as well as society in general. Based on his thinking and practice, the Hauge Institute focuses on the ethical dimension in three main areas: leadership, entrepreneurship, and trade and the environment. The Hauge Institute has several professional partners. Two of the most important are St. Olaf College in Northfield, Minnesota, and the Norwegian School of Economics in Bergen, Norway.