Кіріспе

Токсодонтия – сүтқоректілердің жойылған суборды, Notoungulata меридиунгулаттар отрядының құрамына кіреді. Оған кіретін бес отбасының көпшілік мүшелері, ішіндегі ең ірі нотоингулаттар да, бірнеше тіс, есту және тобушық сүйектерінің ерекшеліктерімен ортақ. Бұл топ Токсодонның құрметіне аталған, ол ғылыммен ашылған топтың алғашқы өкілі болды.

Сипаттама

Isotemnidae, токсодонттардың ең көне және ең бастапқы туысы, әдетте, басқа ерте notoungulate-терге қарағанда үлкен тістері бар ірі жануарлар болды. Туыс, ықтималда, парафилетикалық немесе полифилетикалық, себебі 12 кіретін туысты тек бастапқы тіс белгілері біріктіреді, мысалы, толық тіс жиынтығы, кішірейтілмеген тістер және ең ерте туыстарда диастеманың болмауы. Сонымен қатар, олар тек бірнеше тіс белгілері арқылы басқа токсодонттармен нашар байланысты, ал олардың бастапқы жақ тісінің пішіні нотиопрогондардан басқа барлық нотоингуляттар үшін базалық болуы мүмкін. Бұл туыстың 12 туысының ең көнесі – Риочиканың Касамайоран қабатынан белгілі Isotemnus, бірақ Касамайораннан басқа туыстар да белгілі, оның ішінде Thomashuxleya, Pleurostylodon және Pampatemnus. Олардың ішінде қойдың мөлшеріндегі Thomashuxleya ең жақсы зерттелген; оның қаңқасы салыстырмалы түрде күшті, төменгі бөлігінде қысқарған аяқтары және үлкен ортаңғы саусағы бар бес саусақты аяқтары болғанын көрсетеді. Casamayoran кезеңінде Notohippidae да кездесетін, бірақ олардың жақ тістері isotemnidae-ке қарағанда көбірек гипзодонт. Осы туыстың ең ерте туысының бірі – Pampahippus, төмен қабатты және тығыз тістерге ие болды. Оның алғашқы екенін төменгі молярларда сақталған параконидтер көрсетеді. Eomorphippus, Mustersan notohippid, орташа гипзодонт болды, Deseadan туыстары, мысалы, Rhynchippus және Eurygenium, өте биік қабатқа ие болды, ал Santacrucian туыстары тістерінің қабаттарында жылқыларға ұқсас цемент жинады. Ерте третия кезеңінің соңғы токсодонт туысы – Leontiniidae. Олар нотохиппидтермен бірнеше тарсалдық және есту белгілерін бөліседі және Deseadan Toxodontidae-мен бірге парафилетикалық Notohippidae-ге кіреді. Leontiniidae Deseadan немесе одан кейінгі кезеңдерден белгілі, бірақ ең көне және ең бастапқы leontiniid, Mustersan Martinmiguelia, өте кішкентай тістерден басқа диастемасыз бастапқы брахидонт тістерін сақтады. Leontiniidae-нің ең жақсы зерттелген түрі Scarrittia, ортаңғы саусағы үлкен (мезакс) және бүйірлік саусақтары қысқарған аяқтарына ие болды. Toxodontidae алғаш рет олигоцен кезеңінде Proadinotherium түрінде пайда болды. Тағы бір жақсы белгілі toxodontid – Nesodon, ол Proadinotherium-нан тараған миоцендік toxodontid, оның екінші жоғарғы тісін қалың тіске айналдырған. Toxodon өзі плиоцен кезеңінде туысқан Trigodonмен бірге дамыды, ол қазіргі заманғы мүйізтұмсық сияқты маңдайынан шығып тұрған мүйізі бар, сондай-ақ ірі сүтқоректі. Toxodon – әр аяғында төрт саусағы бар, ірі шөп жейтін (қазіргі қара қарақұйрықтай) жануар.