Элизабет Костелло: Жазушының өмірі мен толғаныстары

Кіріспе

2003 жылы жазылған Ж.М. Коэтзидің романы

Элизабет Костелло – Оңтүстік Африка тумасы, Нобель сыйлығының лауреаты Ж.М. Коэтзидің 2003 жылғы романы. Романның өзінде, әйгілі, қартайған австралиялық жазушы Элизабет Костелло әлемді аралап, жануарлардың өмірі және әдеби цензура сияқты тақырыптарда лекциялар оқиды. Жастық шағында Костелло Джеймс Джойстің «Улисс» романын басты кейіпкердің әйелі Молли Блумнің көзқарасынан қайта жазған «Экклс көшесіндегі үй» романын жазды. Қартаюдан шаршаған Костелло өзінің абыройымен бетпе-бет келеді, ол кім болғанынан көбірек алшақтағандай көрінеді, сонымен қатар сенім, вегетариандық, сексуалдық, тіл және зұлымдық мәселелерімен күреседі. Костелло оқитын көптеген лекциялар – Коэтзи бұрын жариялаған үзінділерден құралған. Оның берген сабақтары оның еңбегі үшін марапатталуымен тым байланысты емес. Айта кетейік, Элизабет Костелло Коэтзидің «Жануарлардың өмірі» (1999) атты академиялық романының басты кейіпкері. Коэтзидің 2005 жылғы «Баяу адам» романында және 2011 жылғы «Өтіріктер» әңгімесінде де Костелло тегі бар кейіпкер кездеседі.

Қорытынды

Атақты жазушы Элизабет Костелло көптеген түрлі қиындықтарға шыдауға мәжбүр. Біріншіден, ол алпыс алты жастағы әйел, өмірін жазуға арнаған, көбінесе өзінің және балаларының қажеттіліктерін ескермей, барлық күшін жұмысына жұмсаған. Оның тұңғыш романы әйелдердің азаттығы туралы болғандықтан, онымен сұхбаттасқандар – әдетте оның жайлы кітап жазған әйелдер – ол теңдік үшін күрескен белсенді адам болады деп күтеді, қазіргі қоғамдағы әйел рөлінің маңыздылығын ынтамен талқылайды. Бірақ олар қарт әйелдің, өзінің алғашқы кітабын талқылаудан жалыққан, шаршаған күйде көріп, қатты көңіліне тиеді. Ұлы Джонмен бірге ол Пенсильванияға Стоу сыйлығын алуға келеді. Қабылдау сөзінде ол Кафка туралы айтады, бірақ тыңдаушылар оның ойын ұғу қиын, себебі мұндай әңгімелер оларға ұнамайды. Ол мен оның аудиториясы арасында үлкен қашықтық сезіледі. Көпшілік алдында сөйлеу оған қиын болса да, ол реализм туралы сөз сөйлейтін круизге баруға шешім қабылдайды. Бірақ қошеметтеулер ынтасыз болады. Халық оның не айтқысы келгенін түсінбейді, тіпті оның отбасы да түсінбейді. Элизабеттің вегетариандық өмір салты оның келінімен жиі дауға себеп болады. Ұлы анасына деген махаббат пен оның көзқарасын қабылдаудағы қиындықтардың арасында қиналып жүреді. Ол көбінесе өзінен-өзі сұрайды, неге ол басқа қарт әйелдер сияқты бола алмайды. Шындығында, ол өзінің жауабын білмейді. Ол адамдардың білгісі келмейтін нәрселер туралы айтады, себебі олай істеу қажеттігін сезінеді. Элизабеттің көптен бері көрмеген әпкесі бар. Ол Африкада тұрады және Мариан орденінде қызмет етеді. Екеуінің ортақ нәрсесі өте аз. Бірге шақырылған түлектер салтанатында Бланш гуманитарлық ғылымдарды сынап көрсетеді. Олар енді бір-бірін көрмейтінін білгендіктен, ажырасып кетеді, бұл оларға ауыр тиеді. Бланш Элизабетті "бұрыс гректерді" таңдады деп айыптайды, яғни Бланш әпкесінің ұнататын философиялық идеяларын қолдамайды. Романның соңында Элизабет өзін бір түрлі беймәлім күйде табады, одан сот алдында өз нанымын толық түсіндіріп, шығуға болады. Бұл – соңғы тазарту сатысы сияқты. Оның алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталады, себебі ол шындықты айтады және ештеңеге сенбейтінін мәлімдейді. Содан кейін ол тағы бір рет тырысады, өмірге деген терең құрметін көрсететін ойдан туған әңгіме айтады, бірақ роман ол қақпадан өте алатынын білгенге дейін аяқталады.

A renowned writer, Elizabeth Costello has to put up with a large number of various inconveniences. First of all, she is a sixty six year old woman who has committed all her life to writing, often neglecting not only her own needs but her children in order to give all her strengths to her work. Due to the fact that her first novel is about women's liberation, her interviewers – usually women who write books about her – expect that she will be an energetic fighter for equality, who eagerly discusses the importance of a woman's role in modern society. They are extremely disappointed to see an elderly woman, who is sick and tired of discussing her first book. Accompanied by her son John, she comes to Pennsylvania to receive the Stowe Award. During her acceptance speech, she speaks about Kafka and the audience finds it difficult to follow her idea, for this kind of talk is not to their liking. It seems that there is a gap between her and her audience. Although public speaking becomes a challenge for her, she decides to take a cruise in which she is supposed to speak about realism. The applause she gets is unenthusiastic. Not only does the public not understand what she wants them to realize, but neither does her own family. Elizabeth's vegetarianism often provokes quarrels between her and her daughter in law. Her son is torn between love for his mother and difficulties in accepting her point of view. More often than not, he asks himself why she can't be just like any other elderly woman. The truth is that she doesn't know the answer herself. She speaks about the things people don't want to know, because she feels the need to do it. Elizabeth has a sister she hasn't seen for a long period of time. She lives in Africa and serves in the Marian Order. The sisters have very little in common. During a graduation ceremony that both sisters are invited to, Blanche criticizes the humanities. Their parting is bitter, for they know they will not see each other again. Blanche charges Elizabeth with choosing "the wrong Greeks", meaning that Blanche doesn't support the philosophical ideas her sister is so fond of. At the end of the novel, Elizabeth finds herself in a kind of limbo, which she can only escape by satisfactorily explaining her beliefs before a court. It's implied this is a purgatory like stage of the afterlife. Her first attempt is a failure, for she tells the truth and states that she doesn't believe in anything. She then has another try, where she tells a fictional story that reveals a deeper appreciation of life, but the novel ends before she finds out whether she will succeed at passing through the gate.

Философиялық негіздері

Элизабет Костелло философтар мен олардың идеяларын жиі талқылайды. Аталып өткен философтардың арасында Аристотель, Порфирий, Августин, Томас Аквинский, Рене Декарт және Джереми Бентам сияқты тарихи тұлғалар, сондай-ақ Мэри Мидгли, Том Риган және Томас Нагель сияқты заманауи философтар бар. Бұған қоса, екі екінші дәрежелі кейіпкер – Элейн Маркс және Арендт есімді ғалым (оның аты аталмайды) белгілі философтар Карл Маркс пен Ханна Арендтпен тегіс. Философтарға жиі сілтеме жасау сыншыларды Коэтзидің туындыларында философиялық тақырыптар бар ма, әлде жоқ па, және егер бар болса, олар қандай болуы мүмкін деген пікірталасқа түсірді. Талқылаудың бір бөлігі Коэтзидің басты кейіпкері мен Мэри Мидглинің философиясы арасындағы ұқсастықтарға бағытталды. Мысалы, Коэтзидің басты кейіпкері жануарлардың моральдық статусымен айналысады, бұл мәселені Мидгли 1983 жылғы «Жануарлар және олардың маңыздылығы» атты кітабында қарастырған. Мидгли Маркс пен басқа да философтарды бір ғана адамдық қасиетті (Маркс жағдайында – еркін еңбек) бөліп көрсеткені үшін және оны жануарлардың өмірінен жоғары тұрған ерекшелік деп жариялағаны үшін сынады. Мидгли бұл тәсілдің фактілік мәлімдеме мен моральдық мәлімдемені шатастыратынын айтады, сондай-ақ Элизабет Костелло Арендттегі осы кемшілікке назар аударады деп жорамалданады. Элизабет Костеллоға жасалған бір талдау бойынша, «Маркстің көзқарасының мәселесі – адамдардың құндылық табатын, мысалы, бала туу сияқты, жануарлармен ортақ қабілеттері бар іс-әрекеттердің болуы. Сол сияқты, өзіне-өзі қол жұмсау сияқты кейбір әрекеттер адамға тән болуы мүмкін, бірақ біз оны мақтаймыз. Маркс сияқты, Ханна Арендт те адамның бір ерекше қасиетін – саяси сөз және іс-қимылдың ортақ әлеміне қатысу қабілетін мақтайды, оның себебі – осы қасиет бізді жануарлардан ажыратады. Коэтзидің Мидглинің Марксқа жасаған сынасын Арендтке дейін жеткізудегі шеберлігі көзге түседі, өйткені Арендттің философиясы көбінесе марксизмді кері айналдырады деп есептеледі».

Elizabeth Costello frequently engages philosophers and their ideas. Among the philosophers mentioned by name are historical figures such as Aristotle, Porphyry, Augustine, Thomas Aquinas, René Descartes and Jeremy Bentham, as well as contemporary figures such as Mary Midgley, Tom Regan and Thomas Nagel. In addition two minor characters, Elaine Marx and an academic named Arendt (whose first name is not mentioned) share surnames with the famous philosophers Karl Marx and Hannah Arendt. The frequent allusions to philosophers have caused critics to debate whether there are philosophical themes in Coetzee's work and, if so, what they might be. Part of the debate has focused on similarities between ideas expressed by Coetzee's protagonist and the philosophy of Mary Midgley. Coetzee's protagonist for example is concerned with the moral status of animals, a subject Midgley addressed in her 1983 book Animals and Why They Matter. Midgley has also criticized Marx and other philosophers for singling out one human attribute (in Marx's case, that of freely given labour) and proclaiming it to be the unique quality that elevates human life above that of animals. Midgley argues that this approach confuses a factual claim and a moral claim, and it has been suggested that Elizabeth Costello draws attention to the same shortcoming in Arendt. As one analysis of Elizabeth Costello puts it, “The problem with Marx’s view is that there are human activities in which people find considerable value, such as giving birth, that are capacities we share with animals. Similarly, there are some actions, such as committing suicide, that may be unique to human beings yet that we do not celebrate. Like Marx, Hannah Arendt lauds one particular human attribute, in her case our capacity to take part in a shared world of political speech and action, on the grounds that it is what separates us from animals. There is a certain casual brilliance in the way Coetzee extends Midgley’s critique of Marx to Arendt, whose philosophy is often thought to invert Marxism.”

Бұл қақпа ма?

Камералық опера «Бұл қақпа ма?» композитор Николас Ленс музыкасына, Джон М. Коэтзи либреттосымен, романның соңғы тарауы негізінде жазылған (2024 жылы Аделаида фестивалінде, Австралияда тұңғыш рет қойылды). «Slow Man» операсынан кейін «Бұл қақпа ма?» камералық операсы Николас Ленс пен Джон М. Коэтзинің екінші бірлескен жұмысы болып табылады.

Онлайн шолулар

цитировать журнал | соңғы = Абрамсон | бірінші = Анна Джонс | атау = Авторлар және басқалар: ЖМ Коэтзидің «Элизабет Костелло» романындағы мекендеу этикасы | журнал = «Тірі әдеби басқалар» | url = http://www.otherness.dk/fileadmin/www.othernessandthearts.org/Publications/Journal Otherness/Otherness 4.2/1 Anna Jones Abramson Authors and Others.pdf | дата = 2014 | «Элизабет Костелло» романының бір тарауына шолу. PDF нұсқасы.