Патент сияқты зиятек жеңілдігі: пайдалы модельдер туралы ақпарат

Кіріспе

Пайдалы модель – өнертабыстарды қорғауға арналған, патент сияқты зияткерлік меншік құқығы. Бұл құқық көптеген елдерде қолжетімді, бірақ АҚШ, Ұлыбритания және Канадада жоқ. Пайдалы модель патентке ұқсас болғанымен, оны алу және сақтау әдетте арзан, оның мерзімі қысқа (әдетте 6 жылдан 15 жылға дейін), тіркеуге кеткен уақыт аз, және патентке қабілеттілік талаптары азырақ. Кейбір елдерде бұл құқық тек белгілі бір технология салаларындағы өнертабыстарға және/немесе тек өнімдерге ғана қолданылады. Халықаралық конвенция елдерді пайдалы модельдерді қорғауға міндеттемейді (авторлық құқық, тауарлық белгілер немесе патенттерден өзгеше), және олар ТРИПС келісіміне бағынбаса да, өнеркәсіптік меншікті қорғау жөніндегі Париж конвенциясына бағынады. Яғни, пайдалы модельдерді қорғайтын елдер ұлттық тәртіп және басымдық сияқты қағидаларды сақтауға міндетті. Пайдалы модельдерді (пайдалы модель жүйесі бар елдерде) Патенттік ынтымақтастық шарты (PCT) арқылы халықаралық патенттік өтінімдер жүйесі арқылы да алуға болады. Пайдалы модельдерге арналған кодтар бірінші, екінші және үшінші жарияланым деңгейлері үшін тиісінше U, Y және Z әріптерімен басталады.

Анықтама және терминология

Пайдалы модель – бұл белгілі бір мерзімге берілетін заңдық айрықша құқық, онда өнертапқыш өзінің өнертабысын тиісті саланың қарапайым біліміне ие адамға оны іске асыруға мүмкіндік беретіндей етіп толыққанды түсіндіруге міндеттенеді. Пайдалы модель заңдарымен берілетін құқықтар патент заңдарымен берілетін құқықтарға ұқсас, бірақ "қадамдық өнертабыстар" деп есептелетін жаңалықтарға арналған. Нақтырақ айтқанда, пайдалы модель – бұл "құқық иесінің рұқсатынсыз қорғалған өнертабысты белгілі бір мерзімге коммерциялық түрде пайдаланудан басқаларды тыйым салу құқығы". Немец және австриялық пайдалы модель "Gebrauchsmuster" деп аталады, және ол Жапония сияқты басқа елдерге де әсер еткен.

Грантқа қойылатын талаптар

Пайдалы модель заңдары бар көптеген елдер өнертабыстың жаңа болуын талап етеді. Алайда, көптеген патенттік немесе пайдалы модельдер кеңселері мазмұндық сараптама жүргізбейді және пайдалы модель өтінімдерінің формальды талаптарға сәйкес екенін тексергеннен кейін ғана пайдалы моделді тіркеуді жүзеге асырады. Сондықтан пайдалы модельді беру процесі кейде жай ғана пайдалы модельді тіркеу деп аталады. 1979 жылдан 2001 жылға дейін "ұсақ патент" деген атаумен ұқсас жүйе қолданылды. Инновациялық патенттің күшіне енуі үшін талап етілген өнертабыс жаңа болуы және инновациялық деңгейге ие болуы керек. Егер өнертабыс бұрын жарияланған немесе әлемнің кез келген жерінде бұрын қолданылған болса, онда ол жаңа болып табылмайды. Инновациялық патентке өтінім берушінің келісімімен патент беру күніне дейін 12 ай ішінде жарияланған ақпарат, жаңалықты бағалау үшін бұрынғы деңгейдегі техникалық құралдардың бөлігі болып есептелмейді. Инновациялық деңгей талабы, Австралия заңына сәйкес стандартты патентке қойылатын өнертабыстық деңгей талабынан төменгі деңгейде болады деп есептеледі. Егер өнертабыс пен бұрынғы деңгейдегі техникалық құралдар арасында өнертабыстың жұмыс істеуіне маңызды үлес қосатын айырмашылықтар болса, онда өнертабыс инновациялық деңгейге ие болады. Инновациялық патент мазмұндық сараптамасыз, тек формальды тексеруден өткеннен кейін автоматты түрде беріледі, бірақ инновациялық патент сертификатталғанша және оған дейін бұзушылыққа қатысты іс қозғау мүмкін емес. Сараптама инновациялық патент берілгеннен кейін ғана жүргізіле алады. Инновациялық патенттердің максималды мерзімі сегіз жылды құрайды, мұнда өтінім беру күнінен бастап екінші жылдық мерейтойдан бастап төленетін жылдық жаңару алымдарын төлеу қажет. Инновациялық патенттер Австралиядан тыс тұратын тұлғаларға да қолжетімді, бірақ қызмет көрсету үшін Австралиядағы мекенжай ұсынылуы тиіс. Инновациялық патенттік сипаттамалар, өтінім Конвенциялық өтінім немесе бөлімдік өтінім ретінде қарастырылмаса, тіркелген патенттік сенімді адам (патенттік өкіл) дайындауы тиіс. Инновациялық патенттік өтінімдер Патенттік ынтымақтастық шартында (Patent Cooperation Treaty) қарастырылғандай, халықаралық патенттік өтінімнің ұлттық фазасы ретінде қарастырылмайды, бірақ халықаралық патенттік өтінімнен, жұртшылыққа ашық бөлім ретінде қарастырылуы мүмкін.

Most countries having utility model laws require that the invention be new. However, many patent or utility model offices do not conduct substantive examination and merely grant the utility model after checking that utility model applications comply with formalities. This is why for a utility model the granting process is sometimes called simply registration of the utility model. From 1979 to 2001, a similar regime existed under the name "petty patent". For an innovation patent to be valid the invention claimed must be novel and involve an innovative step. An invention will lack novelty if it has already been disclosed to the public through prior publication or prior use anywhere in the world. Publication within a "grace period" of 12 months prior to the filing date of an innovation patent with the consent of the applicant is not considered to form part of the prior art for the assessment of novelty. The innovative step requirement is supposedly a lesser requirement than the inventive step required for a standard patent under Australian law. An invention will involve an innovative step if there are differences between the invention and the prior art, that make a substantial contribution to the working of the invention. An innovation patent is granted automatically after a formalities check without substantive examination, however, infringement proceedings cannot be instituted unless and until the innovation patent has been certified, which requires a substantive examination. Examination cannot proceed until the innovation patent has been granted. Innovation patents have a maximum term of eight years subject to payment of annual renewal fees payable from the second anniversary of the date of filing. Innovation patents are available to persons outside Australia, but an Australian address for service must be provided. Innovation patent specifications must be prepared by a registered patent attorney unless the application proceeds as a Convention application or as a divisional application. Innovation patent applications cannot proceed as national phase of an international patent application (see Patent Cooperation Treaty), but can proceed as a divisional application from an international patent application that is open to public inspection.

Еуропалық Одақ

1997 жылы Еуропалық комиссия ЕО елдерінің барлығындағы пайдалы модельдер туралы заңдарды үйлестіруді ұсынды. 1999 жылы ұсыныс жаңартылды. Келісімге келу мүмкін болмады және 2006 жылы ұсыныс алынып тасталды.

Германия

Германияда пайдалы модель жаңа деп есептеледі, егер ол техникалық деңгейге жатпаса. Техникалық деңгейге өтінімнің басымдығы күніне дейін Германияда жазбаша сипаттама арқылы немесе қолданылу арқылы халыққа белгілі болған кез келген мәлімет жатады. Егер сипаттама немесе қолданылу өтініш берушінің немесе оның заңдық жаңарушысының идеясына негізделген болса, онда өтінімнің басымдығы күніне дейінгі алты ай ішіндегі осы мәліметтер ескерілмейді.

Италия

Италияда пайдалы модель (итальян тілінде: "Modello d'utilità") егер ол өнердің соңғы деңгейіне жатпаса, жаңа деп есептеледі. Өнердің соңғы деңгейіне әлемнің кез келген жерінде өтінім беру күніне немесе басымдық күніне (талап етілген жағдайда) дейін жазбаша немесе ауызша түрде хабарланған кез келген мәлімет жатады. Пайдалы модельде өнертапқыштық деңгейі де болуы керек, яғни пайдалы модельде талап етілетін машиналар, құрылғылар немесе бұйымдар бұрынғы техникалық деңгейдегілерге қарағанда тиімдірек және/немесе қолдануға ыңғайлырақ болуы тиіс. Пайдалы модельдер процестер мен әдістерді қамти алмайды. Өтінімді беру кезінде 1-ден 4-ке дейінгі жылдарға ақы төленеді, ол күтіп ұстау шығындарын қамтиды. Талап ақысы қарастырылмаған. Италияның патенттік және тауарлық белгілер басқармасы (UIBM) талап етілгеннің жаңалығы мен өнертапқыштық деңгейін бағалау үшін өтінімді мазмұны бойынша тексермейді; тексеру тек формальды талаптармен ғана шектеледі. Жариялау өтінім беру күнінен бастап 18 ай өткен соң немесе егер болса, ең ерте басымдық күнінен кейін жүзеге асырылады; өтінім беруші өтінімді беру кезінде алдын ала жариялауды сұрауға құқылы, ол әдетте 90 күн ішінде жүзеге асырылады. Кез келген жағдайда, өтінім берілгеннен кейін 1 ай өткен соң ғана библиографиялық деректер жарияланады. Патент беру әдетте 2 жыл ішінде жүзеге асырылады. Италиялық пайдалы модельдің күші сот және оның техникалық сарапшысы сот процесінде анықтайды. Өтінім берілгеннен бастап төртінші жылдың соңында 5-тен 10 жылға дейінгі күтіп ұстау ақысы төленеді. Шетелдік компаниялар/резиденттер Италиядағы өкілдік мекенжайын көрсетуі керек, ол заңгердің немесе, әдеттегідей, патенттік сенімбілімінің мекенжайымен сәйкес болуы мүмкін.

Жапония

Жапонияда пайдалы модель, егер ол жазбаша сипаттама немесе қолданылу арқылы өтінімнің басымдық күніне дейін (патенттердегідей) көпшілікке белгілі болмаса, жаңа деп саналады. Жапондық пайдалы модельдер мазмұндық сараптамадан өтпейді, бірақ иесі бұзушылық туралы сот процесін бастамас бұрын бір немесе бірнеше "техникалық пікірлер туралы есептерді" сұрауы тиіс.

Ресей Федерациясы

Патенттік талаптардан өзгеше, Ресейде процестер мен материалдық құрамы бойынша патенттер берілсе, ресейлік пайдалы модельдерге қатысты талаптар құрылғылармен ғана шектеледі. Басқа талаптар – жаңалық және өнеркәсіптік қолданылуға қабілеттілік. Маңыздысы, жаңалықты бағалау кезінде әлемнің кез келген жеріндегі жарияланған материалдар патенттер мен пайдалы модельдер үшін бұрынғы деңгейді құраса да, Ресей аумағынан тыс жердегі пайдалану патенттер үшін ғана, ал пайдалы модельдер үшін бұрынғы деңгей ретінде қарастырылмайды. Көптеген басқа елдерден айырмашылығы, Ресейде бір өнертабысқа қатысты патент пен пайдалы модельді бірдей иеленуге рұқсат етілмейді. Дегенмен, бір өнертабысқа ресейлік пайдалы модель мен еуразиялық патент алуға болады. Ресейдегі пайдалы модельдің басты артықшылығы – өте қысқа қарау мерзімі (әдетте, 6 айдан аспайды) және төмен құны. Пайдалы модельдің қолданылу мерзімі басымдық күнінен бастап 10 жылды құрайды, және бұл мерзімді ұзартуға болмайды (2014 жылдан бері). Ресейде авторлық құқықтарды бұзу туралы сот ісі кезінде эквиваленттілік доктринасы патенттерге қатысты қолданылуы мүмкін, бірақ пайдалы модельдерге емес. Сондай-ақ, патенттің күшін жоюға байланысты Роспатент немесе соттағы іс жүргізу кезінде, оны пайдалы модельге түрлендіру мүмкін емес, бірақ бұл жағдайды түзетуге бағытталған заң Думада қаралып жатыр.

Испания

Испанияда (lang es) өнертапқыштық деңгейін бағалау кезінде, өнертабыс бұл саланың маманы үшін "өте анық" емес екендігі қарастырылады. Патенттер үшін бұл талап "анық" деп белгіленеді, яғни "өте" деген сөздің қосылуы пайдалы модельдерге қатысты талаптарды жеңілдетеді. Анықтаманың жеткіліктілігі және абсолютті жаңалық тұрғысынан патенттерге қолданылатын стандарттар қолданылады. Испанияның патенттік заңнамасына енгізілген соңғы өзгерістер, көбірек түрдегі өнертабыстарды қорғауға мүмкіндік берді. Пайдалы модельдерді қорғау шеңберінен процестер, биологиялық материалға бағытталған өнертабыстар, сондай-ақ адам және ветеринариялық медицинада дәрілік зат ретінде қолдануға арналған фармацевтикалық заттар мен құрамы кірмейді.

Қолжетімділігі және атаулары

Пайдалы модельдерге қатысты өтінімдерді пайдалы модельді қорғау мүмкіндігі бар елдердегі жергілікті патент бюроларында дайындауға және беруге болады. Төмендегі кестеде 2008 жылғы наурыз айына қарай, әртүрлі атаулармен пайдалы модельді қорғауға ие елдердің тізімі келтірілген. Ел Қорғау түрі Максималды мерзім ПСТ арқылы жіберуге болады ма? Патенттік өтінімнен ауыстыруға болады ма? Албания пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Ангола пайдалы модель белгіленбеген Иә Иә Аргентина пайдалы модель 10 жыл Иә Иә ARIPO(†) пайдалы модель 8 жыл Иә Иә Армения пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Аруба шағын патент 6 жыл Иә Иә Австралия инновациялық патент 8 жыл Бөліну арқылы болмаса Иә Австрия пайдалы модель белгісіз Иә Иә Беларусь пайдалы модель 8 жыл Иә белгісіз Белиз пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Боливия пайдалы модель 7 жыл Иә белгісіз Бразилия пайдалы модель 15 жыл Иә мүмкін Болгария пайдалы модель патенті 10 жыл Иә Иә Колумбия пайдалы модель 10 жыл Иә мүмкін бөліну арқылы Коста-Рика пайдалы модель 12 жыл Иә Иә Чехия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә бөліну арқылы Дания пайдалы модель 10 жыл Иә Иә бөліну арқылы Эквадор пайдалы модель 10 жыл Иә Иә бөліну арқылы Эстония пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Эфиопия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Финляндия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Франция пайдалы куәлік [Қ.А.] 6 жыл Иә Иә Грузия пайдалы модель 8 жыл Иә Иә Германия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Гана пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Грекия пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Гватемала пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Гондурас пайдалы модель 15 жыл Иә белгісіз Венгрия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Индонезия Шағын патент/Жай патент 10 жыл Иә Иә (Жоқ°) Ирландия қысқа мерзімді патент 10 жыл Иә Иә Италия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Жапония пайдалы модель 10 – 15 жыл Иә Иә Қазақстан пайдалы модель 8 жыл Иә Иә Кения пайдалы модель 10 жыл (Тіркеу күнінен бастап) Иә Иә Корея (Оңтүстік) пайдалы патент 10 жыл Иә Иә Кувейт пайдалы модель 7 жыл Иә белгісіз Қырғызстан пайдалы модель белгісіз Иә белгісіз Лаос шағын патент 7 жыл Иә белгісіз Лесото пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Макао пайдалы инновация 20 жыл Тікелей емес (+) Иә Мексика пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Молдавия пайдалы модель белгісіз Иә мүмкін Мозамбик пайдалы модель белгісіз Иә мүмкін Нидерланды қысқа мерзімді патент (*) 6 жыл Иә белгісіз Никарагуа пайдалы модель белгісіз Иә мүмкін OAPI(‡) пайдалы модель 8 жыл Иә мүмкін емес Панама пайдалы модель 10 жыл Иә белгісіз Перу пайдалы модель патенті 5 жыл Иә Иә Филиппин пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Польша пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Португалия пайдалы модель 6–10 жыл Иә Иә Ресей пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Сьерра-Леоне пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Словакия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Словения қысқа мерзімді патент 10 жыл Иә мүмкін Оңтүстік Африка функционалды дизайн 10 жыл Иә Иә Испания пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Тайвань пайдалы модель пайдалы модель 9 жыл Иә мүмкін Танжер халықаралық аймағы пайдалы модель 10 жыл Иә белгісіз Таиланд шағын патент 10 жыл Иә Иә Тонга пайдалы модель 7 жыл Иә Иә Тринидад және Тобаго пайдалы куәлік 10 жыл Иә белгісіз Түркия пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Уганда пайдалы куәлік 7 жыл Иә Иә Украина пайдалы модель 8 жыл Иә Иә Біріккен Араб Эмираттары пайдалы модель 10 жыл Иә белгісіз Уругвай пайдалы модель патенті 10 жыл Иә Иә Өзбекстан пайдалы модель 8 жыл Иә мүмкін Венесуэла пайдалы модель 10 жыл Иә Иә Вьетнам пайдалы модель 6 жыл Иә Иә

Utility model applications may be prepared and filed at local patent offices in countries where utility model protection is available. The table below is a list of countries having utility model protection under various names as at March 2008. Country Type of protection Maximum term PCT route available Conversion from patent application Albania utility model 10 years Yes Yes Angola utility model no set term No No Argentina utility model 10 years No Yes ARIPO(†) utility model 8 years Yes Yes Armenia utility model 10 years Yes Yes Aruba small patent 6 years No Yes Australia innovation patent 8 years Not unless by division Yes Austria utility model unknown Yes Yes Belarus utility model 8 years Yes unknown Belize utility model 7 years Yes Yes Bolivia utility model 7 years Yes unknown Brazil utility model 15 years Yes probably Bulgaria utility model patent 10 years Yes Yes Colombia utility model 10 years Yes probably by division Costa Rica utility model 12 years Yes Yes Czech Republic utility model 10 years Yes Yes by division Denmark utility model 10 years Yes Yes by division Ecuador utility model 10 years Yes Yes by division Estonia utility model 10 years Yes Yes Ethiopia utility model 10 years No Yes Finland utility model 10 years Yes Yes France utility certificate [N/A] 6 years No Yes Georgia utility model 8 years Yes Yes Germany utility model 10 years Yes Yes Ghana utility model 7 years Yes Yes Greece utility model 7 years No Yes Guatemala utility model 10 years Yes Yes Honduras utility model 15 years Yes unknown Hungary utility model 10 years Yes Yes Indonesia Petty Patent/Simple Patent 10 years Yes Yes (No°) Ireland short term patent 10 years No Yes Italy utility model 10 years No Yes Japan utility model 10 – 15 years Yes Yes Kazakhstan utility model 8 years Yes Yes Kenya utility model 10 years (From date of registration) Yes Yes Korea (south) utility patent 10 years Yes Yes Kuwait utility model 7 years No unknown Kyrgyzstan utility model unknown Yes unknown Laos petty patent 7 years No unknown Lesotho utility model 7 years Yes Yes Macau utility innovation 20 years Not directly (+) Yes Mexico utility model 10 years Yes Yes. Moldova utility model unknown Yes probably Mozambique utility model unknown Yes probably Netherlands short term patent (*) 6 years No unknown Nicaragua utility model unknown Yes probably OAPI(‡) utility model 8 years Yes probably not Panama utility model 10 years No unknown Peru utility model patent 5 years No Yes Philippines utility model 7 years Yes Yes Poland utility model 10 years Yes Yes Portugal utility model 6–10 years Yes Yes Russia utility model 10 years Yes Yes Sierra Leone utility model 7 years Yes Yes Slovakia utility model 10 years Yes Yes Slovenia short term patent 10 years Yes probably South Africa functional design 10 years No No Spain utility model 10 years Yes Yes Taiwan utility model utility model 9 years Yes probably Tangier International Zone utility model 10 years No unknown Thailand petty patent 10 years Yes Yes Tonga utility model 7 years No No Trinidad and Tobago utility certificate 10 years Yes unknown Turkey utility model 10 years Yes Yes Uganda utility certificate 7 years No Yes Ukraine utility model 8 years Yes Yes United Arab Emirates utility model 10 years Yes unknown Uruguay utility model patent 10 years No Yes Uzbekistan utility model 8 years Yes probably Venezuela utility model 10 years No Yes Vietnam utility model 6 years Yes Yes

(†) ARIPO (Лусака келісімі) мүшелері: Ботсвана, Гамбия, Гана, Кения, Лесото, Либерия, Малави, Мозамбик, Намибия, Руанда, Сьерра-Леоне, Сомали, Судан, Эсватини, Танзания, Уганда, Замбия және Зимбабве. (*) Нидерландтың қысқа мерзімді патенті 2008 жылдың 5 маусымынан бастап берілмейді. (+) Малайзияның пайдалы инновациясын тікелей ПСТ-дан тапсыруға болмайды, бірақ оны ұлттық кезеңдегі патенттік өтінімнен өзара айналдыруға болады. (‡) OAPI мүшелері: Бенин, Буркина-Фасо, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Комор аралдары, Конго, Кот-д'Ивуар, Экваториалдық Гвинея, Габон, Гвинея, Гвинея-Бисау, Мали, Мавритания, Нигер, Сенегал және Того. (°) 28/12/2018 [М. 462 (б) 2) ]-ден бастап ПСТ-ден алынған өтінімдерді енгізу мүмкін емес, 38 жыл 2018], оның ішінде осы күнге дейін қаралып жатқан кез келген патенттік өтінім.