Кіріспе

Адам өлтірген адам құрбанынан мұра ала алмайды.

АҚШ мұрагерлік құқығындағы «өлтіруші ережесі» адамның өлтірген адамынан мүлікті мұраға алуын тоқтатады (мысалы, адам өлтірген адам ата-анасынан немесе өлтірген жұбайынан мұра ала алмайды). Қылмыстық істе дәлелдердің күмән тудырмауы қажет болса, «өлтіруші ережесі» қылмыстық емес, азаматтық құқыққа қатысты. Сондықтан талапкер кісі өлтіруді дәлелдердің басымдығымен дәлелдеуі керек, яғни, қате өлтіру туралы талапта қолданылатын азаматтық дәлелдеу стандарты бойынша ықтималдық теңгерімімен дәлелдеуі керек. Осылайша, кісі өлтіру қылмысынан ақталған адам да мұраны азаматтық соттың шешімімен жоюы мүмкін. Бүгінгі күнге дейін 47 штат «өлтіруші туралы» заңды Бірыңғай Мұрагерлік Кодекс (UPC) немесе «өлтіруші туралы» заңды қамтитын кодекс нұсқасын қабылдау арқылы заңдастырды.

Қазагерлерге заң бойынша жауап

Жалпы құқық бойынша, американдық соттар ерте қастандық істерін қарағанда екі түрлі теория қолданды. Кейбір соттар қастандық жасаған адамның өз қылмысынан пайда көруіне болмайды деген қоғамдық саясат принципіне сүйене отырып (No Profit теориясы), оны мұрадан шығарып тастады.

Пайдасыздық теориясы

Mutual Life v. Armstrong (1886) ісінде, қылмыскер өз қылмысынан пайда таба ала ма деген мәселені қарастырған алғашқы американдық сот, АҚШ Жоғарғы Соты «пайда жоқ» теориясын қалыптастырды (осы терминді «Нәтиже жоқ» деп заңгер Адам Д. Хансен қолданды, бұл осыған ұқсас нәтижелерге қолданылған ерте заңнамалық істерден ажырату үшін жасалды).

Басқа соттар заңмен бекітілген ереже болмаған жағдайда, қылмыскерді мұрадан айыруға тартынды (қатаң құрылымдық теория). Судья Грей қылмыстық заңның қылмыскерлерге жаза белгілегенін айтты. Сот қылмыскерге мұраны беруден бас тартса, ол қылмыстық заң бойынша алған жазасына қосымша маңызды жазаны қосады. Судья Грейдің пікірінше, сотқа жазбаша түрде нақты заңсыз мұндай жазаны тағайындауға рұқсат етілмейді. Судья Грейдің ойынша, сот моральдық тұрғыдан қанағаттанарлық нәтиже алу үшін мұндай заңдарды жасамайды немесе ойлап таппайды. Қылмыскерлерге қатысты заңдар қоғамдық саясат қағидасын бекітеді, яғни кісі өлтіруші өз қылмысынан пайда таба алмайды. Қылмыскерлерге қатысты заңдар құрбанның мұрагерлеріне құрбанның өсиеті немесе мүлігін қылмыскерден бұру үшін азаматтық сотқа жүгіну құқығын береді. Мұндай талапты құрбанның мұрагері немесе басқа мүдделі тарап (мысалы, өмірді сақтандыру компаниясы, банк) құрбанның мүлігі атынан қояды. Қылмыскерлерге қатысты заң мүлікке және жеке мүлікке қатысты, олар мұрагерлік немесе өсиет бойынша алынған. 1936 жылы заңгер Джон Уэйд штаттар арасындағы біркелділікті қамтамасыз ету үшін «пайда жоқ» теориялық заңдық түзетуді ұсынды. 1969 жылы Бірыңғай заң комиссиясы Бірыңғай өсиет кодексінің (UPC) алғашқы жариялануына «пайда жоқ» теориялық ережелерді енгізді. 48 штаттың заңдары бойынша, кісі өлтіруші өз қылмыстық әрекетінен алған кез келген мұралық пайдадан айырылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та көптеген юрисдикциялар кісі өлтіруші туралы заң қабылдады, ол осы қағиданы заңдастырып, қосымша талаптар қояды. Мұндай заңдар кейде тар мағынада түсіндіріледі, себебі тиісті заңдар қылмыстық сипатта болады және заңмен берілген құқықтарды жоюға бағытталған. Осылай түсіндірілгенде, кісі өлтірушінің мүліктің иесі болуына басқа жолдармен кедергі келтірілмейді. Ортақ құқық бойынша кісі өлтіруші қағидасы бар юрисдикцияларда кісі өлтіруші туралы заң оны шектеудің орнына ортақ құқық қағидаларын кеңейтуге және толықтыруға мүмкіндік береді. Мысалы, егер заң мұрагердің мұрагерлік құқығынан айырылуы үшін сотталғанын талап етсе, осы талапты қоймайтын ортақ құқық қағидасы мұрагерлік құқығынан айыруға себеп болуы мүмкін.

Аризона

2012 жылы Аризона штатының заң шығарушы органы Аризона штатының кісі өлтіруші ережесін өзгертіп, оған қасақана емес кісі өлтіру қылмысын да қосты, осылайша көбірек қылмыскерлерді мүліктен айыруға тырысты. Дуглас Грант пен Гилберт Рамос ісі Аризона штатының заң шығарушы органына Аризона штатының кісі өлтіруші ережесін өзгертуге түрткі болды: 1) «қасақана және қылмыстық» терминін бірінші немесе екінші дәрежедегі қасақана кісі өлтіруге немесе қасақана емес кісі өлтіруге кінәлі деп танылған кез келген адамды білдіретіндей нақты анықтау; 2) құрбандарға кісі өлтіру сәтінен бастап марқұмның мүлкін сенімді басқаруға (конструктивті сенімге) дереу беруге рұқсат беру; және 3) егер кісі өлтірумен бірге өз-өзіне қол жұмсау орын алған жағдайда, құрбандарға кісі өлтірушінің мүлкін (мысалы, өмірлік сақтандыру төлемдерін) сенімді басқаруға (конструктивті сенімге) беруге рұқсат беру. Аризона штатының кісі өлтіруші ережесі қазір елдегі ең күшті ереже деп есептеледі.

Иллинойс штаты

Қаржылық қанау, зәбір көрсету немесе қаптағандық жасағаны үшін кінәлі деп танылған адам өз құрбанынан ешқандай мүлік мұраға ала алмайды.

Канзас штаты

Канзас штатында, кісі өлтіруден кейін дереу өзіне қол жұмсаған адамның мұрагерлікке ие болуына тыйым салынады.

Мэриленд штаты

Мэриленд штатының өлтіруші ережесі көптеген басқа штаттардан қаталрақ. Мэрилендтің өлтіруші ережесі кісі өлтірушілерге өз құрбандарынан мұрагерлік алуға тыйым салумен қатар, кісі өлтірушілер арқылы құрбандарынан басқа кез келген адамның мұрагерлік алуына да тыйым салады; осылайша Мэрилендтің өлтіруші ережесі құрылымы жағынан қанның тазалығының жойылуына (corruption of blood) ұқсас. Мысалы, анасы ұлына 50 000 доллар, ал ұлының баласына (немересіне) 100 000 доллар қалдырады. Ол қалған мүлігін (яғни, мүліктен қалған барлық нәрсені) қызына қалдырады. Егер ұлы анасын өлтірсе, Мэриленд заңына сәйкес, ұлының баласы 100 000 долларды мұраға алады; бірақ ұлының 50 000 доллары (бұл немересінің әкесі арқылы алған жанама мұрасы), Мэриленд заңы бойынша ұлына да, баласына да тимейді. 50 000 доллар анасының қалған мүлігіне қосылып, қызына беріледі.

Миссури

Миссуридің қосқыш ережесі тек ортақ құқықта ғана бар. Ол кодификацияланбаған. Соңғы жылдары заң шығарушы орган тарапынан қосқыш туралы заң жобасы ұсынылмаған. Миссури Жоғарғы соты Ли против Айлвард ісінде, мүліктің иесінің өлімінен кейін, шартты мүрагерлер, қосқыштың балалары немесе жақын туыстары мұрагер болатын жағдайда, қосқыш туралы заңның қажеті жоқ деп шешті. Соттың шешімі Үлгілік Мұрагерлік Кодексіне және бірнеше сот юрисдикцияларына сүйенді, бұл соттар шартты мүрагерлерді қолдады, ал құрбанның қосқыштың балаларын жақтырмайтынын болжау "негіссіз болжамдарға" әкеледі деп санайды.

Вашингтон

Қаржылық қанау, зәбір көрсету немесе қаптағандық жасағаны үшін кінәлі деп танылған адам өз құрбанынан ешқандай мүлік мұраға ала алмайды.

Ұлыбритания

Біріккен Корольдікте 1982 жылғы Заң конфискация актісімен реттелетін ұқсас қағида бар.