Кіріспе

Құрсақ аймағының бұлшық еті

Көлденең құрсақ бұлшық еті (ТВА), сондай-ақ көлденең асқазан, transversalis бұлшық еті және transversus abdominis бұлшық еті деп те аталады, ол алдыңғы және бүйірлік (алдыңғы және бүйірлік) құрсақ қабырғасының бұлшық еттік қабаты, ішкі көлбеу бұлшық етінен тереңде (қабат астында) орналасқан. Көптеген фитнес-инструкторлар оны дененің орталық бөлігінің маңызды құрамы деп есептейді.

Құрылымы

Көлденең қарын бұлшықты, оның талшықтарының бағыты бойынша аталған, қарынның жалпақ бұлшықтарының ең ішкісі. Ол ішкі қисық бұлшық етіне тікелей жақын орналасқан. Көлденең қарын бұлшығы ет тәрізді талшықтар түрінде, иық-жамбас байланысының (inguinal ligament) бүйірлік үштен бірінен, иық қыртысының (iliac crest) алдыңғы үштен төртінен, төменгі алты қабырғаның шеміршектерінің ішкі беттерінен, диафрагмамен өзара тоқу арқылы және торак-бел фасциясынан басталады. Ол алдыңғы жағынан кең апоневрозбен (Спигель фасциясымен) аяқталады, оның төменгі талшықтары төменгі-ішке қарай (ішке және төменге) иіліп, ішкі қисық бұлшық етінің талшықтарымен бірге жамбас сүйегінің қырлы бөлігіне (crest of the pubis) және қызылшемір сызығына (pectineal line) бекітіліп, иық-жамбас тірегі (inguinal conjoint tendon) деп аталатын апоневротикалық жапырақшаны құрайды. Жай тілмен айтқанда, бұлшықет адамның қарын қуысының орталық сызығында аяқталады. Апоневрозының қалған бөлігі көлденең бағытта орталық сызыққа өтеді және linea alba-ға бекітіледі; оның жоғарғы үштен төрт бөлігі тік қарын бұлшығының (rectus muscle) артында орналасып, ішкі қисық бұлшықтың апоневрозының артқы жапырақшасымен бірігеді; ал төменгі төрттен бірі тік қарын бұлшығының (rectus abdominis) алдында жатыр.

Иннервация

Трансверстік құрсақ бұлшығы төменгі қабырғааралық жүйкелермен (торакоабдоминальды, T7-T11 жүйке тамырлары), сондай-ақ iliohypogastric және ilioinguinal жүйкелерімен иннервацияланады.

Функция

Көлденең құрсақ бұлшықеті қабырғалар мен ішкі органдарды қысып, кеуде және жамбас аймақтарының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл туралы толығырақ мына жерде түсіндірілген. Көлденең құрсақ бұлшықеті жүкті әйелге бала тууға да көмектеседі. Тірек сүйегінің дұрыс жирылуы болмаса, жүйке жүйесі аяқ-қол бұлшық еттерін тиімді пайдалана алмайды және функционалдық қозғалыстар дұрыс орындалмайды. Омыртқаның көлденең құрсақ бұлшықеті мен сегменттік тұрақтандырғыштары (мысалы, мультифиди) бірге жұмыс істеу үшін қалыптасқан. Бұл бұлшықет арқа мен дененің орталық бөлігінің сау болуы үшін өте маңызды, сонымен қатар ол іштің сыртқа шығып тұрған бөлігін ішке тартады (сондықтан оған «корсет бұлшықеті» деген лақап ат қойылған). Тек тік іш бұлшықеттерін жаттықтыру ғана «жазық» ішті қамтамасыз ете алмайды; бұл нәтижеге тек көлденең құрсақ бұлшықетін жаттықтыру арқылы қол жеткізіледі. Демек, дәстүрлі іш жаттығулары (мысалы, иілулер) немесе күрделірек жаттығулар ішті «жазық» етуге көмектеседі, бұл мұндай жаттығуларда көлденең құрсақ бұлшықетіне жасалатын жанама жаттығулардың нәтижесі болып табылады. Жақында көлденең құрсақ бұлшықеті биокинетиктер, кинезиологтар, күш жаттықтырушылар және физиотерапевтер арасындағы пікірталас тақырыбына айналды. Бұл бұлшықетке қатысты екі пікір бар: 1) бұлшықет өте ауыр салмақ көтеру кезінде адамның дененің орталық бөлігін нығайтуға тиімді және қабілетті, және 2) ол тиімді емес. Атап айтқанда, жақында жасалған жүйелі шолу көрсеткендей, көлденең құрсақ бұлшықетінің бастапқы дисфункциясы бел ауруының клиникалық нәтижелерін болжауға мүмкіндік бермейді. Сол сияқты, тағы бір жүйелі шолу көрсеткендей, түрлі хирургиялық емес емдеулерден кейін көлденең құрсақ бұлшықетінің функциясы немесе морфологиясының өзгеруі ауырсынудың күшін немесе бел ауруымен байланысты мүгедектіктің жақсаруымен байланысты емес. Бұл зерттеулер бел ауруын емдеуде көлденең құрсақ бұлшықетін нығайтуға бағытталған емдеулерді қолданудың дәстүрлі маңыздылығын күмән тудырды.

Жаттығу

АТҚ-ны күшейтудің ең белгілі әдісі – вакуумдық жаттығу. TVA көптеген көтерулер кезінде (өздігінен) жиырылады; ол денеңіздің табиғи салмақ көтеру белбеуі болып табылады, көтеру қозғалыстары кезінде омыртқа мен жамбас сүйегін тұрақтандырады. АТҚ және басқа бұлшық еттердің жиырылуы омыртқааралық дискілерге түсетін тік қысымды 40%-ға дейін төмендетуі мүмкін деп есептеледі. Жоғары қарқынды көтерулер кезінде АТҚ-ны қоспау қауіпті және омыртқаға жарақат келтіруге ықпал етеді. TVA белдеу немесе корсет сияқты әрекет етеді, дене ортасының айналасында шеңберлік кернеуді құрайды.