Кіріспе

Әлемде шашыраңқы этникалық украиндық қауымдастығы. Украина диаспорасы – Украинадан тыс, әлемнің түкпір-түкпірінде тұратын украиндықтар мен олардың ұрпақтарын қамтиды, әсіресе ата-бабаларының жерімен байланысын сақтап, жергілікті қоғамдастығында украиндық ұлттық санасын күзегендерді. Украина диаспорасы әлемнің көптеген аймақтарында, соның ішінде бұрынғы Кеңес Одағының басқа мемлекеттерінде, Канадада, Польша, АҚШ, Ұлыбритания және Бразилия сияқты елдерде таралған.

Тарату

+Украиндықтар және бүкіл әлемдегі диаспора ел халқы%305,0000.6159,6560.3600,0001.31,359,6552.9650,0001.5272,0000.6234,3540.535,0000.1338,0220.7442,4750.91,200,0002.545,0510.151,7030.13,269,9926.9112,0340.237,541,69379.31,028,4922.223,6651.8 Украиналық диаспора әлемнің көптеген елдерінде таралған. Ол ерекше түрде бұрынғы Кеңес Одағының басқа мемлекеттерінде (Беларусь, Қазақстан, Молдова және Ресей), Орталық Еуропада (Чехия, Германия және Польша), Солтүстік Америкада (Канада және АҚШ) және Оңтүстік Америкада (Аргентина мен Бразилия) шоғырланған.

1608 жылдан 1880 жылға дейін

1709 жылы Полтава шайқасында Иван Мазепа басшылығындағы украина-швед одағының жеңіліске ұшырауынан кейін, бірқатар саяси эмигранттар, көбінесе казақтар Түркия мен Батыс Еуропаға қоныс аударды. 1775 жылы Запорожье Сішінің Ресей империясына бағынуынан кейін, тағы да бір топ казақтар Осман империясының Добруджа аймағына (қазіргі Румыния) көшіп кетті, ал қалғандары Ресей империясының Еділ және Жайық өңірлеріне қоныстанды. 18 ғасырдың екінші жартысында Көктөбе аймағынан шыққан украиндықтар Венгрия Корольдігінде, негізінен Бачка және Сырмия аймақтарында шаруашылық қоныстарын құрды. Бүгінде екеуі де Сербия Республикасының Воеводина аймағында орналасқан. Уақыт өте келе Вена, Будапешт, Рим және Варшава сияқты Еуропаның ірі қалаларында украиндық қоныстар пайда болды.

Бірінші ірі саяси эмиграция

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей азамат соғысы алғашқы ірі саяси эмиграцияға алып келді, бұл әртүрлі саяси, ғылыми және мәдени аялардан келген мүшелермен күшейтілген, бар болған украин қауымдастықтарын нығайтты. Сонымен қатар, осы жаңа эмигранттардың бір бөлігі Батыс және Орталық Еуропада украин қауымдастықтарын құрды. Осылайша, Чехословакия, Германия, Польша, Франция, Бельгия, Австрия, Румыния және Югославияда жаңа қауымдастықтар пайда болды. Ең ірісі Прагада болды, ол Львов пен Краковтан кейін украин мәдениеті мен саяси өмірінің маңызды орталықтарының бірі саналды. Бұл эмигранттар тобы тәуелсіздік күресіндегі сәйкес топтармен байланысты көптеген ұйымдар мен қозғалыстарды құрды. Бірнеше украин университеттері ашылды. 1920 жылдары жаңа диаспора бұрынғы Совет Украинасымен байланысын сақтап келді. Советтік көзқарасты қолдайтын қозғалыс пайда болды, онда бұрынғы большевиктерге қарсылар украиндықтар Совет Украинасын қолдауы керек деп таластады. Кейбіреулері Совет республикалары халықаралық революцияның жетекшілері болғандықтан, ал енді біреулері большевиктердің әлеуметтік және ұлттық саясаты Украинаға пайдалы болды деп мәлімдеді. Осы қозғалысқа Михайло Грушевский, Владимир Винниченко және Евгений Петрушевич кірді. Көптеген эмигранттар, Грушевский сияқты, қайтып келіп, большевиктерге украиндықтандыру саясатын жүзеге асыруға көмектесті. Дегенмен, украиндықтандырудан бас тарту, коллективтендіруге қайта оралу және 1932–33 жылдардағы жасалған ашаршылық украиналықтандыруға нүкте қойды. Канада мен АҚШ-тағы бірнеше советтік бағытталған ұйымдарды қоспағанда, байланыстардың көп бөлігі үзілді. Екінші жағынан, Канада мен Америка диаспорасы Галиция және Закарпатьедегі украин қауымдастықтарымен байланысын сақтап келді. 1920 жылдардың ортасында Совет Украинасына оралу және Украинадан тыс жерлерде құрылған украин университеттерінде оқитын студенттер санының төмендеуіне байланысты саяси эмиграция азайды.

Кеңес Одағы мен Шығыс Еуропадан тыс жерлерде

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін украин диаспорасы, көші-қон толқынының екіншісінің нәтижесінде өсті. 250 мың украиндік алғашқыда Германия мен Австрияға қоныс аударды. 1940-шы жылдардың ортасы мен соңы, сондай-ақ 1950-шы жылдардың басында бұл украиндер көптеген елдерге қайта қоныстанды, Австралияда, Венесуэлада және біраз уақыт Тунисте (Бен Метирде) жаңа украиндық қоныстар құрды, сонымен қатар АҚШ, Канадада (әсіресе Торонто, Онтарио және Монреаль, Квебек), Бразилияда (оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарында), Аргентина мен Парагвайдағы бұрынғы қоныстарды нығайтты. Еуропада 50 мыңнан 100 мыңға дейін украиндер Ұлыбритания, Франция, Бельгия және Нидерландыда қоныстанды. Осы екінші толқынның көшіп кетуі Америка мен Батыс Еуропадағы украиндық ұйымдарды қайта жандандырды. 1967 жылы Нью-Йоркте "Еркін украиндердің" дүниежүзілік конгресі құрылды. Ғылыми ұйымдар ашылды. Гарвард университетінде Украина зерттеулері институты да құрылды. Әртүрлі діни ұйымдарды (православ және грек-католик) біріктіруге әрекет жасалды, бірақ бұл сәтті болмады. 1970-ші жылдардың басында АҚШ және Канададағы украин православие шіркеуі мен Еуропадағы, Оңтүстік Америкадағы және Австралиядағы украин автокефальді православие шіркеуі бірікті. Басқа православие шіркеулерінің көпшілігі белгілі бір діни байланыстарды сақтап қалды. Украина грек-католик шіркеуі Ватиканның өзінің синодын мойындауын 1980 жылға дейін күтуге мәжбүр болды. Украиналық евангелистік және баптистік шіркеулер де Бүкіл Украиналық евангелистік баптистік одақты құрды.

21 ғасыр

2020 жылы Еуроодақ Еуростаттың ресми тұрғындар тізімінде көрсетілгендей, жарты миллионнан астам украин азаматына бейімдеме берді. Еуроодақтағы украин азаматтарының шамамен жартысы Италияда болды. 2022 жылғы 24 ақпанда Ресей Украинаға кең ауқымды басып кіруді бастады, нәтижесінде миллиондаған украин азаматы көрші елдерге көшті. Көбінесе олар Польша, Словакия және Чехияға өтті, ал қалғандары Венгрия, Молдова, Германия, Австрия, Румыния және басқа да еуропалық елдерде уақытша қоныстанды.

Украина диаспорасының дүние жүзіндегі таралуы

Еуропа/Ел/Аймақ Жыл Сандар Ескертулер
Андорра2016100
Аустрия20179,064(2016) 12,000; (2015) 8,232; (2010) 7,038; (2005) 6,367; (2000) 5,696; (1995) 5,115; (1990) 4,534; (1946) 29,000; (1944) 100,000; (1918) 50,000
Беларусь2015225,734
Бельгия20173,397(1991) 3,929; (1953) 7,455 (1948) 7,883; (1850) 10,000(2001) 1,977; (1991) 2,494; (1981) 2,515; (1971) 2,793; (1948) 6,397
Чехия2016110,245(2015) 97,474; (2014) 102,127; (2011–2010) 53,253 125,343; (2005) 73,905; (2001) 22,112; (2000) 16,397; (1995) 12,298; (1991) 8,220; (1980) 10,271; (1970) 9,794
Дания201911,148(2018) 12,144; (2016) 8,000; (2015) 6,870; (2010) 6,508; (2005) 3,602; (2000) 695; (1995) 650; (1990) 605; (1945) 1,500
Эстония201923,665(2018) 23,310; (2017) 23,183; (2016) 23,256; (2015) 22,562; (2013) 22,972; (2011) 22,573; (2005) 24,004; (2000) 29,012; (1995) 33,755; (1989) 48,271; (1979) 36,044; (1970) 28,086; (1959) 15,769; (1934) 92; (1897) 230
Финляндия20165,000(2015) 2,436; (2010) 1,040; (2005) 611; (2000) 337; (1995) 113; (1990) 11
Германия2017262,027
Грекия201719,104 32,000
Ватикан201750 Украин грек католик дін қызметкерлері
Венгрия20117,396(2001) 7,393; (2000) 19,867; (1995) 11,454; (1990) 3,040
Исландия2017335(2015) 274; (2013) 255; (2011) 217; (2009) 215; (2007) 173; (2005) 118; (2003) 63; (2000) 22; (1995) 17; (1990) 11
Ирландия20174,908
Италия2017234,354 236,420(2017) 234,354; (2016) 230,728 240,141; (2015–2014) 222,241 219,050; (2012) 180,121; (2010) 222,203; (2007) 600,000 1,000,000; (2005) 117,957; (2000) 13,711; (1995) 6,959; (1990) 206; (1946) 12,000; (1918) 120,000
Латвия201943,069(2018) 50,699; (2017) 43,623; (2011) 45,798; (2005) 47,145; (2000) 63,644; (1989) 92,101; (1979) 66,703; (1970) 53,461; (1959) 29,440; (1935) 1,844; (1925) 512
Лихтенштейн201743(2015) 37; (2010) 20; (2005) 14; (2000) 9; (1995) 6; (1990) 3(2011–2010) 16,423 14,475; (2005) 18,521; (2001) 22,488; (1995) 25,598; (1989) 44,789; (1979) 31,982; (1970) 25,099; (1959) 17,692; (1923) 43
Люксембург2017184 742
Солтүстік Македония201764(2015) 336; (2010) 268; (2005) 145; (2000) 92; (1995) 36; (1990) 30(2004) 442,475; (1989) 600,366; (1979) 560,679; (1970) 506,560; (1959) 420,820; (1941) 261,200; (1930) 315,004; (1897) 379,698; (1856) 119,000; (1817) 30,000
Монако201110 20
Черногория2017121
Нидерланды2023100.560
Норвегия20207,700(2019) 6,285;(2015) 4,236; (2010) 2,463; (2005) 1,120; (2001) 399; (1995) 77; (1990–1970) 6; (1944) 16,562
Польша20182,000,000(2016) 1,200,000 1,500,000; (2015) 206,518; (2010) 214,193; (2005) 263,473; (2000) 321,013; (1995) 375,267; (1990) 438,692
Португалия201747,360(2002) 61,098 300,000; (1992) 65,472; (1977) 55,510; (1966) 54,705; (1956) 60,479; (1930) 45,875
Ресей Федерациясы20153,269,992
Сан-Марино201762(2002) 5,354; (1991) 5,032; (1953) 23,043; (1948) 22,636
Словакия201510,001
Словения20151,764
Испания2020112,728(2020) 112,728; (2016) 90,530 100,000; (2015) 84,127; (2010) 79,843; (2005) 61,162; (2000) 2,115; (1995) 1,038; (1990) 408
Швеция201911,069(2017) 8,000; (2015) 6,982; (2010) 4,741; (2005) 2,777; (2000) 1,459; (1995) 1,360; (1990) 1,146
Ұлыбритания201523,414
Азия
Ауғанстан201510
Армения20152,645
Әзірбайжан200921,509(1999) 28,984; (1989) 32,345; (1979) 26,402; (1970) 29,160; (1959) 25,778; (1939) 23,643; (1926) 18,241
Қытай20163,000 5,000(1999) 20,000; (1949) 7,000; (1945–1930) 35,000 50,000; (1929–1922) 30,000 45,000; (1920–1898) 65,000 70,000
Гонконг, Қытай2016100
Макао, Қытай201630
Кипр20153,650
Грузия201522,263
Үндістан2014120(2010) 105; (2007) 96; (2004) 78; (1999) 63
Индонезия201721(1999) 13(2008) 1690; (2004) 1608(2016) 900; (2010) 260; (1999) 603
Израиль201630,000 90,000 (2015–2014) 135,112 36,649; (2010) 131,007 53,577; (2007) 47,019; (2006) 54,497; (2000) 164,271; (1999) 22,261; (1995) 170,963; (1990) 168, 081(2017) 1,992; (2016) 1,867; (2010) 502 (2006) 236
Иордания20165,000(2010) 892; (2007) 874; (2005) 694; (2000) 480; (1995) 263; (1990) 45
Корея Республикасы20162,485
Кувейт2016400(2010) 141; (2007) 111; (2004) 94(2014) 14,485; (2009) 21,924; (2005) 41,787; (2000) 52,617; (1999) 50,442; (1995) 69,408; (1989) 108,027; (1979) 109,324; (1970) 120,081; (1959) 137,031; (1939) 137,299; (1926) 64,128
Лаос201610(2010) 44; (2007) 28; (2004) 24
Моңғолия201620
Мьянма201610
Оман2016200
Таиланд2016800(2015) 20,547; (2010) 4,133; (2005) 4,011; (2000) 3,893; (1995) 2,447; (1990) 1,011
Түрікменстан20154,822
Біріккен Араб Эмираттары201711,145(2014) 5,000; (2007) 588
Өзбекстан2015124,602
Вьетнам20161,000 2,000(2010) 179; (2004) 248; (1999) 337
Африка
Алжир2015300(2007) 14; (2006) 76
Египет20164,000(2006) 597; (2000) 125; (1995) 92; (1990) 67(2007) 24; (2006) 39(2010) 297; (2004) 318(2010) 776; (2005) 709; (2000) 644; (1995) 413; (1990) 189
Маврикий201722
Марокко2017500(2010) 296
Намибия2015235(2010) 100; (2006) 165; (2004) 81
Сейшель аралдары20173
Сьерра-Леоне2004449(2010) 264; (2006) 249
Солтүстік Америка
Багам аралдары201518 (2011) 1,251,170; (2006) 1,209,085; (2001) 1,071,055; (1996) 1,026,475; (1991) 1,054,300; (1981) 529,615; (1971) 580,660; (1961) 473,337; (1951) 395,043; (1941) 305,929; (1931) 225,113; (1921) 106,721; (1914) 100,000; (1911) 75,432; (1901) 5,682
Мексика20151,500(2010) 329; (2005) 307; (2000) 322; (1995) 279; (1990) 250(2015) 986,698; (2013) 968,754 2,000,000; (2010) 939,746; (1990) 740,803; (1980) 730,056; (1975) 2,000,000; (1935) 656,000 700,000; (1914) 350,000; (1900) 350,000; (1899) 100,000; (1892) 50,000
Оңтүстік Америка
Аргентина2007305,000 (2004) 300,000; (1977) 200,000 240,000; (1960) 70,000; (1939) 50,000 70,000; (1914) 14,000; (1902) 1,600; (1901) 1,700; (1900) 1,600; (1898) 250; (1897) 46; (XVII ғасырдың соңы XVIII ғасырдың басы) 30
Боливия2015114(2009) 500,000; (1994) 250,000 400,000; (1970) 120,000; (1914) 45,000; (1895) 5,000
Чили20131,000(2010) 98; (2005) 128; (2000) 157; (1995) 96; (1990) 35; (1970) 40; (1949–1948) 300
Колумбия2015226 (2014) 12,000 40,000; (1994) 5,000 8,000; (1938–1927) 10,800
Перу2017500(2015) 241; (2010) 223; (2007) 109; (2005) 206; (2000) 176; (1995) 150; (1990) 171(1990) 10,000 15,000; (1970) 8,000 10,000
Венесуэла20133,000
Океания
Австралия201138,791(2006) 37,800; (1998) 30,000 50,000; (1990–1980) 34,000; (1970–1945) 20,608; (1914) 5,000
Жаңа Зеландия2018672 1,152(2015) 672–1,402; (2010) 1,263; (2005) 1,104; (2000) 817; (1995) 330; (1990) 247; (1949) 170
Вануату20165
Антарктида202011 (2019–2013) 12; (2012–2011) 11; (2010) 10; (2009) 11; (2008–2007) 14; (2006–2005) 13; (2004) 15; (2003) 15–36; (2002) 15; (2001) 12; (2000) 13; (1999) 12; (1998) 11; (1997) 13; (1996) 12; (1994) 4 Ғылыми және техникалық қызмет. Украинаның Вернадский ғылыми-зерттеу базасының қызметкерлері (Галиндез аралы, Вильгельм архипелагы, Грэм Лэнд)

Ресей

2021 жылғы деректер бойынша Ресейде 884 007 украин этникалық өкілі тұрады. Олар елдегі сегізінші ең ірі этникалық топты құрайды.

Канада

2016 жылы Канадада толық немесе ішінара украин тегінен шыққан шамамен 1 359 655 адам (көпшілігі Канадада туған азаматтар) тұрды, бұл оларды Канаданың он бірінші ең ірі этникалық тобына айналдырды. Сөйтіп, Канада Украинадан тыс жердегі екінші ең ірі украин халқына ие, Ресейден кейін.

Италия

Италия Батыс Еуропадағы ең ірі украин азшылығына ие, оның саны 230 мыңнан астам адамды құрайды.

Франция

INSEE деректері бойынша, 2017 жылы Франциядағы украин халқының саны 24 700 адамды құрады.

Америка Құрама Штаттары

2006 жылғы үкіметтік есептеу бойынша, украин тегінен таралған 976 314 америкалық болған.

Португалия

2012 жылы Португалияда тұратын украиндықтардың саны 44 074-ке жетіп, екінші ең ірі шетелдік қауымды құрады.

Сербия

Сербияда 2011 жылғы халық санағы бойынша серб азаматтығына ие 4 903 (0,08%) этникалық украин тұрады. 2002 жылғы халық санағы бойынша олардың саны 5 354 (0,82%) болса, 1991 жылғы халық санағы бойынша 5 042 адамды құрады. 1971 жылға дейін украиндықтар мен паннониялық русиндердің саны біріктіріліп есептелген.