Украин халқының тарихы мен этнографиясы

Кіріспе

Шығыс славян этносы

Украиндықтар (українці, ) – Украинаға тән шығыс славян этносы. Украиндықтардың ана тілі – украин тілі. Украиндықтардың көпшілігі – шығыс православие дінін ұстанады, ал кейбіреулері грек католиктері. Польша-Литва одағы, Габсбург монархиясы, Австрия империясы және кейін Австрия-Мажарстан билігінде болған кезде, қазіргі Украина аумағында тұрған шығыс славян халқы Рутения аймағын білдіретін рутениялықтар деп танылған. Ресей империясының құрамында болған украиндықтар Кіші Ресей айматынан шыққандықтары үшін кіші орыстар деп аталған. Украиндық этнонимі, казақ гетмандығымен байланысты термин, украин ұлттық жаңару кезеңінде қабылданып, пайдаланыла бастады. Казақ мұрасы жиі атап көрсетіледі, мысалы, Украинаның ұлттық әнұранында. Украина азаматтары, этникалық тегіне қарамастан, украиндықтар деп аталады.

Этноним

Қазіргі украин атауы Украинадан (Украина) шыққан. Бұл атау алғаш рет 1187 жылы Киев жылнамасында тіркелген. 1268 жылғы жылнамадағы «украиняны», «украиннықтарды» және тіпті «украин халқы» деген терминдер украиншілдердің 19 ғасырда Ресей билігіндегі Украинадағы жазбаларының ықпалымен «украинец» атауы кеңінен қолданысқа дейін сирек қолданылған. 14-16 ғасырларда қазіргі Ресейдің еуропалық бөлігінің батыс аймақтары, сондай-ақ Солтүстік Украина мен Беларусь (Рутения) аумақтары көбінесе «Русь» деп аталды, бұл Киев Русі дәстүрін жалғастырды. Бұл аймақтардың халқы әдетте «Русь» немесе «Русиндер» (Батыс және Орталық Еуропада русиндер деп аталды) деп аталды. Украина тілі, қазіргі орыс және белорус тілдері сияқты, ежелгі шығыс славян тілінен тараған. Батыс және Орталық Еуропада ол «рутен» деген экзониммен белгілі болды. 16-17 ғасырларда Запорожье Сіші құрылғаннан кейін Слобода Украинасында Украина және украин атаулары қолданыла бастады. Запорожье Сішінің құлдырауынан және Ресей империясының Украинаның сол жағалауындағы гегемониясын орнатуынан кейін украиндықтар ресейліктер арасында «Кіші орыстар» деп кеңінен танылды, украиндық элитасының көпшілігі кіші орыс идентитігін қабылдап, орыс тілін қабылдады (украин тілі барлық жағдайда тыйым салынғандықтан). Бұл экзоним (қазіргі кезде ұятты империалистік таңу деп есептеледі) халықтың көпшілігін құрайтын шаруалар арасында кеңінен таралмады. Украиналық шаруалар өз елін әлі де «Украина» деп атады (Запорожье Сішімен, гетмандықпен және поляктар, орыстар, түріктер және қырым татарларына қарсы күресімен байланысты) және өздерін және өз тілдерін русиндер/рутен деп атады. «Украиндықтар» атауы бастапқыда Орталық Украинада кеңінен қолданысқа енді, ал Галиция мен Буковинада 19 ғасырдың соңына дейін, Транскарпатияда 1930 жылдарға дейін және Прешов аймағында 1940 жылдардың соңына дейін қолданылмады. Қазіргі украин атауы Украинадан (Украина) шыққан. Бірнеше ғылыми теориялар осы терминің этимологиясын түсіндіруге тырысады. Дәстүрлі теорияға сәйкес, ол протославян түбірі *kraj-дан шыққан, оның екі мағынасы бар: біреуі «біздің туған жеріміз» сияқты отан, екіншісі «шет, шекара» және бастапқыда «периферия», «шекаралық жер» немесе «шекаралық аймақ» деген мағынаны білдірген. Басқа теория бойынша, «украина» терминін «окраина» терминінен ажырату керек: соңғысы «шекаралық жер» дегенді білдірсе, ал біріншісі «бөлінген жер» деген мағынаны білдіреді, осылайша «біздің жеріміз», «бізге бөлінген жер» деген мағынаға ие болады. Соңғы үш ғасырда Украина халқы поляктану және русификация кезеңдерін бастан кешірді, бірақ ортақ мәдениет пен ортақ идентитік сезімін сақтап қалды.

The modern name Ukraintsi (Ukrainians) is derived from Ukraina (Ukraine), a name first documented in the Kievan Chronicle under the year 1187. The terms Ukrainiany (in the chronicle under the year 1268), Ukrainnyky, and even narod ukrainskyi (the Ukrainian people) were used sporadically before Ukraintsi attained currency under the influence of the writings of Ukrainian activists in Russian ruled Ukraine in the 19th century. From the 14th to the 16th centuries the western portions of the European part of what is now known as Russia, plus the territories of northern Ukraine and Belarus (Ruthenia) were largely known as Rus, continuing the tradition of Kievan Rus'. People of these territories were usually called Rus or Rusyns (known as Ruthenians in Western and Central Europe). The Ukrainian language is, like modern Russian and Belarusian, a descendent of Old East Slavic. In Western and Central Europe it was known by the exonym "Ruthenian". In the 16th and 17th centuries, with the establishment of the Zaporozhian Sich, names of Ukraine and Ukrainian began to be used in Sloboda Ukraine. After the decline of the Zaporozhian Sich and the establishment of Imperial Russian hegemony in Left Bank Ukraine, Ukrainians became more widely known by Russians as "Little Russians", with the majority of Ukrainian élites espousing Little Russian identity and adopting the Russian language (as Ukrainian was outlawed in almost all contexts). This exonym (regarded now as a humiliating imperialist imposition) did not spread widely among the peasantry which constituted the majority of the population. Ukrainian peasants still referred to their country as "Ukraine" (a name associated with the Zaporozhian Sich, with the Hetmanate and with their struggle against Poles, Russians, Turks and Crimean Tatars) and to themselves and their language as Ruthenians/Ruthenian. The appellation Ukrainians initially came into common usage in Central Ukraine and did not take hold in Galicia and Bukovina until the latter part of the 19th century, in Transcarpathia until the 1930s, and in the Prešov Region until the late 1940s. The modern name Ukraintsi (Ukrainians) derives from Ukraina (Ukraine), a name first documented in 1187. Several scientific theories attempt to explain the etymology of the term. According to the traditional theory, it derives from the Proto Slavic root *kraj , which has two meanings, one meaning the homeland as in "nash rodnoi kraj" (our homeland), and the other "edge, border", and originally had the sense of "periphery", "borderland" or "frontier region". According to another theory, the term ukraina should be distinguished from the term okraina: whereas the latter term means "borderland", the former one has the meaning of "cut off piece of land", thus acquiring the connotation of "our land", "land allotted to us". In the last three centuries the population of Ukraine experienced periods of Polonization and Russification, but preserved a common culture and a sense of common identity.

Географиялық таралуы

Этникалық украиндықтардың көпшілігі Украинада тұрады, олар халықтың төрттен үш бөлігін құрайды. Украинадан тыс украиндардың ең көп саны Ресейде, онда шамамен 1,9 миллион ресейлік азамат өзін украиндық деп жариялайды, ал миллиондаған басқалары (атап айтқанда Ресейдің оңтүстігінде және Сібірде) украин тегінен шыққан. Мысалы, Кубань тұрғындары үш түрлі ұлттық идентификация арасында тартысқа түседі: украин, орыс (Совет үкіметі қолдаған идентификация) және "казак". Ресейдің Шығыс аймағында, тарихи түрде "Жасыл Украина" деп белгілі болған аймақта шамамен 800 000 украин тегінен шыққан адамдар тұрады. 2011 жылғы Украинада өткізілген ұлттық сауалнамада украиндардың 49% Ресейде туыстары бар екенін мәлімдеді. Алдын ала болжамдарға сәйкес, Солтүстік Америкада украин тегінен шыққан шамамен 2,4 миллион адам тұрады (Канадада – 1 359 655, АҚШ-та – 1 028 492). Көптеген украиндар Бразилияда (600 000), Қазақстанда (338 022), Молдовада (325 235), Аргентинада (305 000), Германияда (272 000), Италияда (234 354), Беларусьте (225 734), Өзбекстанда (124 602), Чехияда (110 245), Испанияда (90 530–100 000) және Румынияда (51 703–200 000) тұрады. Латвия, Португалия, Франция, Австралия, Парагвай, Ұлыбритания, Израиль, Словакия, Қырғызстан, Австрия, Уругвай және бұрынғы Югославия сияқты елдерде де ірі украиндық қауымдастықтары бар. Жалпы алғанда, украин диаспорасы әлемнің жүз жиырмадан астам елінде кездеседі. 2011 жылғы Польша халық санағына сәйкес, Польшадағы украиндықтардың саны шамамен 51 000 адамды құрады. 2014 жылдан бері Украинадан иммиграцияның күрт өсуі байқалды. Соңғы деректер бойынша, 2016 жылы украин мигрант жұмысшыларының саны 1,2–1,3 миллионға жетті. 19 ғасырдың соңында көптеген украиндықтар патшалық өкіметтің саясатымен Ресейдің азиялық аймақтарына қоныс аударуға мәжбүр болды, ал Австро-Мажарстанның билігіндегі көптеген славяндар жұмыс және жақсы экономикалық жағдай іздеп Жаңа әлемге эмиграциялады. Бүгінде Ресей, Канада, АҚШ, Бразилия, Қазақстан, Италия және Аргентинада ірі украин этникалық азшылықтары тұрады. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Украинадан тыс жерде украин ұлтын жатқызып санаған 20 миллионға жуық адам бар, бірақ тиісті елдердің ресми деректерінің қосындысы 10 миллионнан аспайды. Украиндықтардың диаспорасы әлемдегі ең ірі диаспоралардың бірі болып табылады.

Most ethnic Ukrainians live in Ukraine, where they make up over three quarters of the population. The largest population of Ukrainians outside of Ukraine lives in Russia where about 1.9 million Russian citizens identify as Ukrainian, while millions of others (primarily in southern Russia and Siberia) have some Ukrainian ancestry. The inhabitants of the Kuban, for example, have vacillated among three identities: Ukrainian, Russian (an identity supported by the Soviet regime), and "Cossack". Approximately 800,000 people of Ukrainian ancestry live in the Russian Far East in an area known historically as "Green Ukraine". In a 2011 national poll of Ukraine, 49% of Ukrainians said they had relatives living in Russia. According to some previous assumptions, an estimated number of almost 2.4 million people of Ukrainian origin live in North America (1,359,655 in Canada and 1,028,492 in the United States). Large numbers of Ukrainians live in Brazil (600,000), Kazakhstan (338,022), Moldova (325,235), Argentina (305,000), (Germany) (272,000), Italy (234,354), Belarus (225,734), Uzbekistan (124,602), the Czech Republic (110,245), Spain (90,530–100,000) and Romania (51,703–200,000). There are also large Ukrainian communities in such countries as Latvia, Portugal, France, Australia, Paraguay, the UK, Israel, Slovakia, Kyrgyzstan, Austria, Uruguay and the former Yugoslavia. Generally, the Ukrainian diaspora is present in more than one hundred and twenty countries of the world. The number of Ukrainians in Poland amounted to some 51,000 people in 2011 (according to the Polish Census). Since 2014, the country has experienced a large increase in immigration from Ukraine. More recent data put the number of Ukrainian migrant workers at 1.2 – 1.3 million in 2016. In the last decades of the 19th century, many Ukrainians were forced by the Tsarist autocracy to move to the Asian regions of Russia, while many of their counterpart Slavs under Austro Hungarian rule emigrated to the New World seeking work and better economic opportunities. Today, large ethnic Ukrainian minorities reside in Russia, Canada, the United States, Brazil, Kazakhstan, Italy and Argentina. According to some sources, around 20 million people outside Ukraine identify as having Ukrainian ethnicity, however the official data of the respective countries calculated together does not show more than 10 million. Ukrainians have one of the largest diasporas in the world.

Шығу тегі

Шығыс славяндар 6 және 7 ғасырлардағы славян көші-қоны кезеңінде ерекшеленбеген ерте славяндардан пайда болды. Киев Русі мемлекеті 9-13 ғасырларда Шығыс славяндарды біріктірді. "Протоукраиндер" деп аталатын шығыс славян тайпаларына волындықтар, деревляндықтар, поляндар, сиверияндықтар, сондай-ақ ұлықтар, тивертсиандықтар және ақ хорваттар кіреді. Готика тарихшысы Иордан және 6 ғасырдың византиялық авторлары Еуропаның оңтүстік-шығысында қоныстанған екі топты атады: славяндар (батыс славяндар) және антар. Поляндар Киев қаласын құрғандар және Киев Русі мемлекетінің құрылуында маңызды рөл атқарғандар ретінде танылады. 9 ғасырдың басында варягтар Шығыс Еуропаның су жолдарын әскери шабуылдар мен сауда үшін пайдаланды, әсіресе варягтардан гректерге дейінгі сауда жолы үшін. 11 ғасырға дейін осы варягтар ортағасырлық Киевтегі көптеген князьдар үшін, сондай-ақ кейбір византиялық императорлар үшін маңызды жалдамалы әскерлер болып қызмет етті, ал басқалары Киев Русі қоғамында маңызды әкімшілік лауазымдарды иеленді және біртіндеп славяндық мәдениетке сіңді. Басқа мәдени іздермен қатар, бірнеше украиндық есімдер осы кезеңдегі скандинавиялық ықпалдың нәтижесінде норвегиялық тегін көрсетеді. Жеке шығыс славян топтарының ерекшеленуі кейінгі орта ғасырларда басталды, ал Польша-Литва одақтастығында шығыс славян диалектілерінің континуумы қалыптасты, нәтижесінде русин тілі жазбаша стандарт ретінде пайда болды. Украина ұлты және украин тілі туралы ұғымның белсенді дамуы 19 ғасырдың басында украин ұлттық қайта жаралу кезеңінде басталды, сол кезде русиндер (Руські) аймақтық атауға байланысты өздерінің атын өзгертті. Кеңес дәуірінде (1917-1991) ресми тарихнама "5 және 6 ғасырлардағы "протоукраиндер" мен "проторус" мәдени бірлігін" баса көрсетті. 2022 жылдың сәуір айында "Рейтинг" жүргізген сауалнама көрсеткендей, украиндықтардың басым көпшілігі (91%) (Ресей басып алған Украина аумақтарын есептемегенде) "орыстар мен украиндықтар – бір халық" деген тезиске қарсы.

The East Slavs emerged from the undifferentiated early Slavs in the Slavic migrations of the 6th and 7th centuries CE. The state of Kievan Rus united the East Slavs during the 9th to 13th centuries. East Slavic tribes cited as "proto Ukrainian" include the Volhynians, Derevlianians, Polianians, and Siverianians and the less significant Ulychians, Tivertsians, and White Croats. The Gothic historian Jordanes and 6th century Byzantine authors named two groups that lived in the south east of Europe: Sclavins (western Slavs) and Antes. Polianians are identified as the founders of the city of Kiev and as playing the key role in the formation of the Kievan Rus' state. At the beginning of the 9th century, Varangians used the waterways of Eastern Europe for military raids and trade, particularly the trade route from the Varangians to the Greeks. Until the 11th century these Varangians also served as key mercenary troops for a number of princes in medieval Kiev, as well as for some of the Byzantine emperors, while others occupied key administrative positions in Kievan Rus' society, and eventually became slavicized. Besides other cultural traces, several Ukrainian names show traces of Norse origins as a result of influences from that period. Differentiation between separate East Slavic groups began to emerge in the later medieval period, and an East Slavic dialect continuum developed within the Polish–Lithuanian Commonwealth, with the Ruthenian language emerging as a written standard. The active development of a concept of a Ukrainian nation and the Ukrainian language began with the Ukrainian National Revival in the early 19th century in times when Ruthenians (Руські) changed their name due to the region name. In the Soviet era (1917–1991), official historiography emphasized "the cultural unity of 'proto Ukrainians' and 'proto Russians' in the fifth and sixth centuries". A poll conducted in April 2022 by "Rating" found that the vast majority (91%) of Ukrainians (excluding the Russian occupied territories of Ukraine) do not support the thesis that "Russians and Ukrainians are one people".

Тіркелген этникалық топтар

Украинада және оған жапсарлас аймақтарда, әсіресе Украинаның батысында, Закарпатье және Галичина сияқты бірнеше ерекше этникалық топтар кездеседі. Олардың ішінде ең белгілілері – гуцулдар, волыняндықтар, бойколар және лемколар (сондай-ақ Карпат русиндері деп те аталады – Карпат русиндерінен тараған), әрқайсысының өзіндік қоныстану аймақтары, диалектісі, киімі, антропологиялық типі және халықтық дәстүрлері бар.

Ерте тарих

Украинаның географиялық орналасуымен түсіндірілетін өте күрделі тарихы бар. 9 ғасырда Скандинавиядан келген варягтар қазіргі Украина, Беларусь және Батыс Ресей аумағындағы протославян тайпаларын басып алып, Киев Русы мемлекетінің негізін қалады. Украина халқының ата-бабалары, мысалы, поляндар Киев Русы мемлекетінің дамуы мен мәдениетіне маңызды рөл атқарды. Ярослав Мұдрый қайтыс болғаннан кейін басталған Русь князьдері арасындағы алау-даулар мемлекеттің бірнеше княздыққа саяси бөлінуіне әкелді. Князьдер арасындағы талас-тартыс Киев Русын шетелдік шабуылдарға осал қалдырды, ал 1236 және 1240 жылдары моңғолдардың шапқыны мемлекетті жойды. Украина тарихындағы тағы бір маңызды мемлекет – Рутения Корольдігі (1199–1349). Украиналықтар үшін үшінші маңызды мемлекет – қазақ гетмандығы. 15 ғасырдың соңынан бастап Запорожье қазақтары Ресей, Польша және Қырым татарлары арасындағы Днепр өзенінің төменгі ағысындағы жерлерді, бекітілген астанасы Запорожье Сішімен бірге басқарды. Гетман Богдан Хмельницкий Украинаның ертедегі заманауи тарихындағы ең атақты және сонымен бірге ең даулы саяси тұлғалардың бірі. Талантты әскери басшы, оның ұлттық революция процесіндегі ең үлкен жетістігі – Запорожье әскерінің қазақ гетмандығы мемлекетін құру (1648–1782). Украина тарихындағы 17 ғасырдың соңындағы Руин кезеңі украин мемлекеттілігінің ыдырауымен және жалпы құлдыраумен сипатталады. Руин кезінде Украина Днепр өзені бойында Сол жағалау Украина және Оң жағалау Украина болып екіге бөлінді, ал екі жартысы бір-біріне жау болды. Украинаның сол кездегі басшылары көбінесе мүмкіндік іздеушілер және өз саясатына халықтан қолдау таба алмаған көрегендіксіз адамдар деп есептеледі. 17 ғасырдың соңында шамамен 4 миллион украиндық болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде 1917 жылға дейін Ресей империясының құрамына кірген орталық Украина аумақтарында тәуелсіз украин мемлекеті үшін күшті күрес өрбіді. Жаңа құрылған украин үкіметі, Михаил Грушевский басқарған Орталық Рада төрт универсал шығарды, оның төртіншісі 1918 жылғы 22 қаңтарда Украина Ұлттық Республикасының (УНР) тәуелсіздігі мен егемендігін жариялады. 1918 жылғы 29 сәуірде Орталық Рада сессиясы УНР Конституциясын ратификациялады және Грушевскийді президент етіп сайлады. Кеңес үкіметі Голодомор туралы үнсіз қалды және құрбандарға немесе аман қалғандарға ешқандай көмек көрсетпеді. Бірақ оқиға туралы ақпарат Батысқа жеткенде, поляк үкімдігіндегі Батыс Украина мен украин диаспорасындағы жұртшылықтың реакциясын тудырды. 1990 жылдардан бастап тәуелсіз украин мемлекеті, әсіресе президент Виктор Ющенко тұсында, украин бұқаралық ақпарат құралдары мен академиялық институттар, көптеген шетелдік үкіметтер, украин ғалымдарының көпшілігі және көптеген шетелдік ғалымдар Голодоморды геноцид деп қарастырып, жазды және осы мақсатта ресми декларациялар мен жарияланымдар шығарды. Қазіргі заманғы ғалымдар аштықтан тікелей адам өмірінің жоғалғанын 2,6 миллион (3–3,5 миллион) мен 12 миллионға дейін бағалайды, бірақ бұдан әлдеқайда жоғары сандар әдетте бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады және саяси пікірталастарда келтіріледі. 2008 жылдың наурызында Украина парламенті және бірнеше елдердің үкіметтері, соның ішінде АҚШ, Голодоморды геноцид актісі деп таныды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға шабуылдан кейін неміс және совет әскерлері Польша аумағын бөліп алды. Осылайша Шығыс Галиция мен Волынь украин халқымен бірге Кеңес Украинасының құрамына енді. 1941 жылғы 22 маусымда неміс әскерлері Кеңес Одағына шабуыл жасаған кезде, бұл аймақтар уақытша нацистердің бақылауындағы Украина рейхскомиссариатының құрамына кірді. Жалпы алғанда, Кеңес Армиясының қатарында соғысқан этникалық украиндықтардың саны 4,5 миллионнан 7 миллионға дейін деп бағаланады. Украинадағы кеңесшіл партизандық қарсылық күштерінің саны оккупация басталғаннан бері 47 800-ге дейін, ал 1944 жылы ең жоғары деңгейінде 500 000-ға дейін, олардың 50% -ы этникалық украиндықтар. 8,6 миллионға жуық совет әскерінің қаза тапқандарының 1,4 миллионы этникалық украиндықтар болды. 1943 жылы Роман Шухевичтің басшылығымен УПА этникалық тазалауды бастады. Шухевич Галиция-Волыньде ондаған мың поляк азаматтарын өлтіргендердің бірі болды. Шухевичтің Волыньдегі поляктарды қырғынға салуға қаншалықты жауапты екені белгісіз, бірақ ол оларды біраз уақыттан кейін кешіргені сөзсіз, сондай-ақ Шығыс Галициядағы поляктарды қырғынға салуға бағыт берді. Тарихшы Пер Андерс Рудлинг украин диаспорасын және украин ғалымдарын оның осы және басқа да соғыс қылмыстарындағы рөлін "назардан тыс қалдыру, жұмсарту немесе тікелей жоққа шығару" деп айыптады.

Ukraine has had a very turbulent history, a fact explained by its geographical position. In the 9th century the Varangians from Scandinavia conquered the proto Slavic tribes on the territory of today's Ukraine, Belarus, and western Russia and laid the groundwork for the Kievan Rus' state. The ancestors of the Ukrainian nation such as Polianians had an important role in the development and culturalization of Kievan Rus' state. The internecine wars between Rus' princes, which began after the death of Yaroslav the Wise, led to the political fragmentation of the state into a number of principalities. The quarreling between the princes left Kievan Rus' vulnerable to foreign attacks, and the invasion of the Mongols in 1236. and 1240. finally destroyed the state. Another important state in the history of the Ukrainians is the Kingdom of Ruthenia (1199–1349). The third important state for Ukrainians is the Cossack Hetmanate. The Cossacks of Zaporizhzhia since the late 15th century controlled the lower bends of the river Dnieper, between Russia, Poland and the Tatars of Crimea, with the fortified capital, Zaporozhian Sich. Hetman Bohdan Khmelnytsky is one of the most celebrated and at the same time most controversial political figures in Ukraine's early modern history. A brilliant military leader, his greatest achievement in the process of national revolution was the formation of the Cossack Hetmanate state of the Zaporozhian Host (1648–1782). The period of the Ruin in the late 17th century in the history of Ukraine is characterized by the disintegration of Ukrainian statehood and general decline. During the Ruin Ukraine became divided along the Dnieper River into Left Bank Ukraine and Right Bank Ukraine, and the two halves became hostile to each other. Ukrainian leaders during the period are considered to have been largely opportunists and men of little vision who could not muster broad popular support for their policies. There were roughly 4 million Ukrainians at the end of the 17th century. At the final stages of the First World War, a powerful struggle for an independent Ukrainian state developed in the central Ukrainian territories, which, until 1917, were part of the Russian Empire. The newly established Ukrainian government, the Central Rada, headed by Mykhailo Hrushevsky, issued four universals, the Fourth of which, dated 22 January 1918, declared the independence and sovereignty of the Ukrainian National Republic (UNR) on 25 January 1918. The session of the Central Rada on 29 April 1918 ratified the Constitution of the UNR and elected Hrushevsky president. The Soviet regime remained silent about the Holodomor and provided no aid to the victims or the survivors. But news and information about what was going on reached the West and evoked public responses in Polish ruled Western Ukraine and in the Ukrainian diaspora. Since the 1990s the independent Ukrainian state, particularly under President Viktor Yushchenko, the Ukrainian mass media and academic institutions, many foreign governments, most Ukrainian scholars, and many foreign scholars have viewed and written about the Holodomor as genocide and issued official declarations and publications to that effect. Modern scholarly estimates of the direct loss of human life due to the famine range between 2.6 million (3–3.5 million) and 12 million although much higher numbers are usually published in the media and cited in political debates. As of March 2008, the parliament of Ukraine and the governments of several countries, including the United States have recognized the Holodomor as an act of genocide. Following the Invasion of Poland in September 1939, German and Soviet troops divided the territory of Poland. Thus, Eastern Galicia and Volhynia with their Ukrainian population became part of Soviet Ukraine. When the German armies invaded the Soviet Union on 22 June 1941, those regions temporarily became part of the Nazi controlled Reichskommissariat Ukraine. In total, the number of ethnic Ukrainians who fought in the ranks of the Soviet Army is estimated from 4.5 million to 7 million. The pro Soviet partisan guerrilla resistance in Ukraine is estimated to number at 47,800 from the start of occupation to 500,000 at its peak in 1944, with about 50% being ethnic Ukrainians. Of the estimated 8.6 million Soviet troop losses, 1.4 million were ethnic Ukrainians. In 1943, under the command of Roman Shukhevych, UPA began the ethnic cleansing. Shukhevych was one of the perpetrators of the Galicia Volhynia massacres of tens of thousands of Polish civilians. It is unclear to what extent Shuchevych was responsible for the massacres of Poles in Volhynia, but he certainly condoned them after some time, and also directed the massacres of Poles in Eastern Galicia. Historian Per Anders Rudling has accused the Ukrainian diaspora and Ukrainian academics of "ignoring, glossing over, or outright denying" his role in this and other war crimes.

Этникалық/ұлттық сәйкестік

Қазіргі украин ұлттық санасының дамуындағы шешуші кезең 1917-1921 жылдар аралығында Украина Халық Республикасы құрылған кездегі тәуелсіздік күресі болды. Иосиф Сталин режимі 1920 жылдардың соңында украин ұлттық санасының өсуін кері қайтаруға бағытталған күшті күш-жігерді бастады және ол соңғы уақытқа дейін аз үзілістермен жалғасты. 1932-1933 жылдардағы жасалма ашаршылық, «кулактар» деп аталатын шаруалардың жер аударылуы, ұлттық саналы интеллигенцияның физикалық құрылысы, жалпы террор украин ұлтын жою және бағындыру үшін пайдаланылды. Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін де, орыс тілінде сөйлейтін, бірақ көпұлтты совет халқының тұжырымы ресми түрде ілгеріледі, оған сәйкес орыс емес ұлттар екінші дәрежелі мәртебеге ие болды. Осыған қарамастан, көптеген украиндықтар Кеңес Одағында көрнекті рөлдер атқарды, оның ішінде Семен Тимошенко сияқты қоғам қайраткерлері де болды. Дегенмен, 1991 жылы тәуелсіз Украинаның құрылуы «ұлттардың қосылуы» саясатының сәтсіздігін және украин ұлттық санасының берік күшін көрсетті. Бүгінде осы әрекеттердің салдарының бірі – украинофобия. Екі мәдениеттілік әсіресе Украинаның оңтүстік-шығысында кең таралған, онда үлкен орыс азшылығы бар. Украинаның тарихи отарлануы – ұлттық өзін-өзі анықтау туралы бүгінгі күнге дейін жаңжал тудыратын себептердің бірі. Соңғы 20 жылда Украинаның көптеген азаматтары украин ұлттық өзін-өзі анықтауын қабылдады. Шығыс Еуропадағы ұлттық белгінің тұжырымына сәйкес, украиндықтар – украин тілі ана тілі болған (объективті өлшем) ұлттық саналы немесе емес, және өзін украиндық деп жариялағандардың барлығы (субъективті өлшем), украин тілінде сөйлесе немесе сөйлемесе де. Батыс Еуропалық үлгідегі украин ұлтының аумақтық-саяси тұжырымын енгізуге жасалған әрекеттер (саяси философ Вячеслав Липинский ұсынған) 1990 жылға дейін сәтсіз аяқталды. Украинада тұратын тарихи ұлттық азшылықтар да аумақтық адалдығын көрсетті. 1990 жылдың 16 шілдесінде Украинаның егемендігі туралы ресми жарияланымда «Республиканың барлық ұлттарының азаматтары Украина халқын құрайды» делінген.

The watershed period in the development of modern Ukrainian national consciousness was the struggle for independence during the creation of the Ukrainian People's Republic from 1917 to 1921. A concerted effort to reverse the growth of Ukrainian national consciousness was begun by the regime of Joseph Stalin in the late 1920s, and continued with minor interruptions until the most recent times. The man made Famine of 1932–33, the deportations of the so called kulaks, the physical annihilation of the nationally conscious intelligentsia, and terror in general were used to destroy and subdue the Ukrainian nation. Even after Joseph Stalin's death the concept of a Russified though multiethnic Soviet people was officially promoted, according to which the non Russian nations were relegated to second class status. Despite this, many Ukrainians played prominent roles in the Soviet Union, including such public figures as Semen Tymoshenko. The creation of a sovereign and independent Ukraine in 1991, however, pointed to the failure of the policy of the "merging of nations" and to the enduring strength of the Ukrainian national consciousness. Today, one of the consequences of these acts is Ukrainophobia. Biculturalism is especially present in southeastern Ukraine where there is a significant Russian minority. Historical colonization of Ukraine is one reason that creates confusion about national identity to this day. Many citizens of Ukraine have adopted the Ukrainian national identity in the past 20 years. According to the concept of nationality dominant in Eastern Europe the Ukrainians are people whose native language is Ukrainian (an objective criterion) whether or not they are nationally conscious, and all those who identify themselves as Ukrainian (a subjective criterion) whether or not they speak Ukrainian. Attempts to introduce a territorial political concept of Ukrainian nationality on the Western European model (presented by political philosopher Vyacheslav Lypynsky) were unsuccessful until the 1990s. Territorial loyalty has also been manifested by the historical national minorities living in Ukraine. The official declaration of Ukrainian sovereignty of 16 July 1990 stated that "citizens of the Republic of all nationalities constitute the people of Ukraine."

Мәдениет

Украинаның географиялық орналасуына байланысты, оның мәдениеті негізінен Шығыс Еуропаның ықпалымен қатар, Орталық Еуропаның да ықпалын көрсетеді (әсіресе батыс аймағында). Осы жылдар ішінде Византия империясы және Ренессанс кезеңдерінде пайда болған әртүрлі қозғалыстардың әсері болды. Бүгінде ел мәдени тұрғыдан белгілі бір бөлініске ұшыраған, батыс аймақтары Орталық Еуропаның күшті ықпалында, ал шығыс аймақтарында Ресейдің айқын ықпалы байқалады. Көп ғасырлар бойы Украинада христиан мәдениеті үстемдік құрды, бірақ ол католик, православие және ислам әсер ету аймақтары арасындағы қақтығыс орталығы болды.

Тіл

Украин тілі (украї́нська мо́ва, ukraі́nska móva) – славян тілдерінің шығыс славян тілдері тобына жататын тіл. Бұл Украинаның жалғыз ресми мемлекеттік тілі. Жазылған украин тілі украин әліпбиін қолданады, ол кириллицаға негізделген көптеген әліпбилердің бірі. Украин тілінің тамыры Киев Русінің ортағасырлық мемлекетінің көне шығыс славян тіліне жетеді. Алғашқы кезеңдерінде латын тілінде русинь тілі деп аталған. Украин тілі, барлық шығыс славян тілдері сияқты, Киев Русінде (10-13 ғасырлар) қолданылған тілдің тікелей ұрпағы болып табылады. Алтын Орда Киев Русінің маңызды аймақтарына шенеуніктерді орналастырған, мәжбүрлеп көшірулер жасаған және тіпті қала орталықтарын өз тілдеріне сәйкес ауыстырған. Бірақ моңғолдар Киев Русінің қоғамын және мәдениетін жоюға тырыспаған. Екінші шабуыл 1240 жылы Алтын Орданың Киевті қиратуымен басталды. Бұл хандық, 13 ғасырдың басында Шыңғыс хан құрған ұлы Моңғол империясының батыс бөлігін құрады. 13 ғасырда Киев Русін моңғолдар жойғаннан кейін Украинадағы әдебиеттік қызмет азайды. 18 ғасырдың соңында Шығыс Украинада қайта жандану басталды, бұл кезде әдебиет пен ғылым салалары өріс алды, сонымен қатар қазақтардың өткеніне деген ностальгия және автономия жоғалтуға наразылық сезімдері сақталды. Тіл ғасырлар бойы бірнеше рет тыйым салынып, немесе қолдаусыз қалғанмен, Украина халқының, оның фольклорлық әндерінің, саяхатшы музыканттарының және белгілі авторларының арасында жеткілікті деңгейде сақталып келді. Украина азаматтарының көп бөлігі орыс тілінде сөйлейді. 2001 жылғы Украина халық санауы бойынша, украиндықтардың 67,5% (Украина азаматтары) және этникалық украиндықтардың 85,2% украин тілін ана тілі деп атады, ал 14,8% орыс тілін ана тілі деп атады. Бұл санақ шетелде тұратын украиндықтарды қамтымайды.

Діндер

Украинада бірінші мыңжылдықтың басында Византиялық тәртіптегі христиан діні енгізілгенге дейін пұтқа табынушы тайпалар мекендеген. Кейінгі жазушылар Киев Русінің христиан дінін Византия христиан дінінің деңгейіне теңеуге тырысып, елші Андрейдің болашақта Киев қаласы тұрған жерге өзі келгенін айтқан. Алайда, Киев Русі 10 ғасырда ғана Византия империясының ықпалына түсті; алғашқы белгілі дінге өту 945 немесе 957 жылы Константинопольге келген әулие Ольга ханшайымының қатысуымен болды. Бірнеше жылдан кейін оның немересі, князь Владимир халқын Днепр өзенінде крещение рәсімінен өткізді. Осылайша Рутенияда (Украина) Шығыс православиесінің үстемдігі ұзақ жылдарға созылды. Украиналықтардың көпшілігі Шығыс православиелік христиандар, және олар әлемдегі Шығыс православиеліктердің арасында екінші ірі этномәдени топты құрайды. Украинаның митрополиті Епифаний басқаратын өз автокефальдық Православ шіркеуі бар, ол ең көп таралған шіркеу, ал Украинаның шағын аймақтарында Мәскеу патриархатының құзырындағы Украина Православ шіркеуі аз таралған. Украинаға Ресейдің басып кіруі украиндардың діни сәйкестігіне әсер етті. Батыс аймақтағы Галичинада Украина грек-католик шіркеуі, Шығыс қағидалық католик шіркеулерінің бірі, көптеген жатқандарға ие. Кеңес Одағы құлағаннан бері протестант шіркеулері (баптистер, евангелистер, елуіншілер) өркендеп келеді. Сондай-ақ, басқа діндерді ұстанатын этникалық азшылықтар бар, мысалы, Қырым татарлары (ислам), яһудилер және қараимдар (иудаизм). Сонымен қатар, кейбір украиндар жетінші күндік адвентистер шіркеуінің және Жаһова куәгерлерінің мүшелері. Разумков орталығының 2020 жылы жүргізген сауалнамасы бойынша, украиналықтардың көпшілігі христиан дінін ұстанады (81,9%). Осы христиандардың 75,4% -ы Шығыс православиелік (34% -ы Украина Православ шіркеуінің және 13,8% -ы Мәскеу патриархатының, ал 27,6% -ы жай ғана православиелік), 8,2% -ы грек-католик, 7,1% -ы жай ғана христиан, тағы 1,9% -ы протестант және 0,4% -ы латын католиктері. 2016 жылы халықтың 16,3% дінге жатпайтынын, ал 1,7% басқа діндерді ұстанатынын мәлімдеді. Сол зерттеуге сәйкес, Украина халқының 70% дінге сенетінін білдірді, бірақ ешқандай шіркеуге мүше емес. 8,8% өзін ешқандай конфессиямен байланыстырмайды, ал тағы 5,6% дінге сенбейтіндер деп санайды. Украиналық халық ауыз әдебиеті, поэзиясы және әндері (мысалы, дума) украиндардың ең ерекше этномәдени ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Діни музыка Украинада христиан діні ресми түрде қабылданғанға дейін "obychnyi spiv" немесе "musica practica" түрінде болған. Украинаның дәстүрлі музыкасы біршама көңілді емес әуенімен ерекшеленеді. Ол алғаш рет Украинадан тыс жерлерде 15 ғасырда Польшадағы (кейін Ресейде) патша сарайларында украиналық музыканттар орындаған кезде танылды. Әлемдегі көптеген танымал музыканттар Украинада білім алған немесе дүниеге келген, олардың арасында Дмитрий Бортнянский, Сергей Прокофьев, Мирослав Скорик және т.б. сияқты белгілі есімдер бар. Украина - бұрынғы Ресей империясының музыкалық орталығы, 18 ғасырдың ортасында ашылған және көптеген музыканттар мен композиторларды тәрбиелеген алғашқы кәсіби музыка академиясының орны.

Ukraine was inhabited by pagan tribes until Byzantine rite Christianity was introduced by the turn of the first millennium. It was imagined by later writers who sought to put Kievan Rus' Christianity on the same level of primacy as Byzantine Christianity that Apostle Andrew himself had visited the site where the city of Kiev would be later built. However, it was only by the 10th century that the emerging state, the Kievan Rus', became influenced by the Byzantine Empire; the first known conversion was by the Princess Saint Olga who came to Constantinople in 945 or 957. Several years later, her grandson, Prince Vladimir baptised his people in the Dnieper River. This began a long history of the dominance of the Eastern Orthodoxy in Ruthenia (Ukraine). Ukrainians are majority Eastern Orthodox Christians, and they form the second largest ethno linguistic group among Eastern Orthodox in the world. Ukrainians have their own autocephalous Orthodox Church of Ukraine headed by Metropolitan Epiphanius, where it is the most common church and in the small areas of Ukraine the Ukrainian Orthodox Church who were under the jurisdiction of the Moscow Patriarchate is the smaller common. Due of the Russian invasion of Ukraine impacted the religious identity of Ukrainians. In the Western region known as Halychyna, the Ukrainian Greek Catholic Church, one of the Eastern Rite Catholic Churches has a strong membership. Since the fall of the Soviet Union there has been a growth of Protestant churches (Baptists, Evangelism, Pentecostalism) There are also ethnic minorities that practice other religions, i. e. Crimean Tatars (Islam), and Jews and Karaim (Judaism). Also, some Ukrainians are members of the Seventh day Adventist Church, Jehovah's Witnesses. A 2020 survey conducted by the Razumkov Centre found that majority of Ukrainian populations was adhering to Christianity (81.9%). Of these Christians, 75.4% are Eastern Orthodox (34% of the Orthodox Church of Ukraine and 13.8% of the Moscow Patriarchate, and 27.6% are simply Orthodox), 8.2% are Greek Catholics, 7.1% are simply Christians, a further 1.9% are Protestants and 0.4% are Latin Catholics. As of 2016, 16.3% of the population does not claim a religious affiliation, and 1.7% adheres to other religions. According to the same survey, 70% of the population of Ukraine declared to be believers, but do not belong to any church. 8.8% do not identify themselves with any of the denominations, and another 5.6% identified themselves as non believers. Ukrainian folk oral literature, poetry, and songs (such as the dumas) are among the most distinctive ethnocultural features of Ukrainians as a people. Religious music existed in Ukraine before the official adoption of Christianity, in the form of plainsong "obychnyi spiv" or "musica practica". Traditional Ukrainian music is easily recognized by its somewhat melancholy tone. It first became known outside of Ukraine during the 15th century as musicians from Ukraine would perform before the royal courts in Poland (latter in Russia). A large number of famous musicians around the world was educated or born in Ukraine, among them are famous names like Dmitry Bortniansky, Sergei Prokofiev, Myroslav Skoryk, etc. Ukraine is also the rarely acknowledged musical heartland of the former Russian Empire, home to its first professional music academy, which opened in the mid 18th century and produced numerous early musicians and composers.

Билеу

Украин биі – Украина халқының дәстүрлі халық билері. Бүгінде украин биі негізінен этнографтар, фольклоршылар және би тарихшылары "Украин халықтық сахна билері" деп атап жүрген нәрсемен ұсынылады, ол – дәстүрлі билердің және олардың ерекше қозғалыстарының концерттік би қойылымдары үшін хореографияланған стильделген бейнелері. Бұл стильделген өнер түрі Украина мәдениетіне осылай сіңіп кеткендіктен, бүгінде украин биінің таза дәстүрлі түрлері өте сирек кездеседі. Украин биі көбінесе энергиялы, қарқынды және көңілді деп сипатталады, және дәстүрлі түсті жұмыртқалармен (пысанки) бірге, ол әлем бойынша танылған және бағаланған украин мәдениетінің ерекше үлгісі болып табылады.

Таңбалар

Украинаның ұлттық нышандарына оның туы мен елтаңбасы жатады. Украинаның ұлттық туы – көк және сары түсті екі түсті тіктөртбұрыш. Түстік алаптар бірдей пішінде және тең мөлшерде болады. Тудың түстері – сары бидай далаларының үстіндегі көк аспанды бейнелейді. Ту 1848 жылғы қазан айында Львов қаласында өткен Жоғарғы Русь Кеңесінің құрылтайы үшін жасалған. Оның түстері Рутения Корольдігінің елтаңбасына сүйенген. Украинаның елтаңбасында Украина туындағыдай көк қалқан мен сары үштігі бейнеленген – бұл бір кезде Украинада мекен еткен ежелгі шығыс славян тайпаларының символы, кейін Русь және Киев Русі билеушілері тарапынан қабылданған.