Кіріспе

Испаниядағы сулы-батпақты жерлер және ұлттық саябақ.

Таблас-де-Даймиел ұлттық саябағы (Parque Nacional de las Tablas de Daimiel) – Сиудад-Реал провинциясындағы Ла-Манша жазығында орналасқан, көбінесе шөлейтті аймақ. Парктің ауданы шамамен 3000 гектарды құрайды, ол Испанияның он бес ұлттық саябағының арасындағы ең кішісі. Қорғалатын аумақ бастапқы табиғат қорығынан тысқары аймақтарға, сондай-ақ көршілес құрғақ егістік жерлерге дейін кеңейтілуде. Бұл кеңейту су ресурстарын тым көп пайдалану салдарынан зардап шеккен сулы-батпақты жердің жағдайын жақсартуға бағытталған шара. Ұлттық саябақ мәртебесімен қатар, бұл орын халықаралық деңгейде танылған: Рамсар конвенциясы тізіміндегі сулы-батпақты жер (1938 га), Манча Хумеда биосфералық қорығының ядросы, құстарды қорғауға арналған арнайы аймақ.

Тарих

Испанияның басқа ылғалды жерлері сияқты, Таблас-де-Деймиелде де су құстарын аулаудың ұзақ тарихы бар. 1325 жылы инфанте Дон Хуан Мануэль өзінің аңшылық кітабында (Libro de la caza) Гигуэла өзенінің жағалауларында бүркіт салуға қолайлы екенін жариялаған. Аймақтағы су ресурстары балық аулауға және диірмендерді қуатпен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 1575 жылы Филипп II Таблас жақсы күтімде болуын талап ететін Топографиялық сипаттамалар жинағын жасауға бұйрық берді. Экожүйенің аңшылық үшін маңыздылығы 20-ғасырға дейін Табласқа қорғау шараларын ұсынуға себеп болды. 1950 жылдары үкімет Ла Манчадағы лайлы жерлерді азайту мақсатында жерді мелиорациялау жобаларын іске қосса да, Франко сол аймақта үйрек атып, 1966 жылы Таблас ұлттық аңшылық қорығына айналды. 1963 жылы Табиғатты және табиғи ресурстарды сақтау жөніндегі халықаралық одақ (IUCN) ылғалды жерлерді сақтау және басқару жобасын – MAR жобасын бастады. Бұл жоба халықаралық ылғалды жерлер конвенциясының негізі ретінде халықаралық маңызы бар ылғалды жерлердің тізімін жасады. Жобада түрлерді емес, ылғалды жерлердің өмір сүру ортасын қорғау туралы ұсыныстар енгізілді. 1973 жылы Таблас-де-Дамиел ұлттық парк болып жарияланды. 1980 жылы ұлттық парктің аумағы кеңейтіліп, ЮНЕСКО Лас Табласты биосфералық қорыққа қосты. 1982 жылы Лас Таблас Рамсар конвенциясының (ылғалды жерлерді сақтау және тұрақты пайдалану жөніндегі халықаралық шарт) тізіміне енгізілді. 1987 жылы Лас Таблас Еуропалық Одақтың Құстар туралы директивасына сәйкес, құстарды қорғауға арналған арнайы аймақ (испан тілінде Zona de Especial Protección para las Aves) деп жарияланды.

Сипаттамалары

Бұл саябақ Иберия түбегінің құрғақ орталық бөлігінде орналасқан, су тасқынынан аман қалған соңғы ылғалды жерлердің мысалы болып табылады. Жоғарғы Гуадиана бассейнінен төмен орналасқан TDNP, қоректік заттардың биогеохимиясында маңызды рөл атқарады. Бұл ылғалды жерлер ландшафты маусымдық су тасқынымен сипатталады, ол бұған дейін өзеннің тасқыны және жер асты суларының шығыны арқылы сақталған. Саябақтың ауданы 19,28 км², ал ең жоғарғы су басу аумағы шамамен 17 км² құрайды. TDNP Испанияның ең маңызды су экожүйелерінің бірі және бұрынғы ең ірі ішкі ылғалды жер болған. Бұл аймақ сонымен қатар, үйректер мен қаздар сияқты көптеген көшіп-қоныс жасайтын құстардың өтетін жері болғандықтан да маңызды.

Биологиялық мұра

Las Tablas de Daimiel екі түрлі сумен қамтамасыз етіледі, осы арқылы ерекше экожүйе құрылады: Гуадиана өзені тұщы сумен, ал оның саласы Гигуэла тұзды сумен толықтырады.

Флора

Гуадиананың тұщы суы қарапайым қамыс (Phragmites australis, Phragmites communis) өсуіне қолайлы жағдай жасайды, ал Гигуэланың кермек суы батпақты өсімдіктердің, әсіресе үлкен фен седжінің (Cladium mariscus) өсуіне көмектеседі. Үлкен фен седжі өте көп мөлшерде өсті, және ол Батыс Еуропадағы ең кең таралған аймақтардың бірі болды. Ең шалқақ жерлерде қамыстар (мысалы, Typha, Scirpus lacustris, Scirpus maritimus) және құрақтар (мысалы, Juncus) топтары кездеседі. Шарофиттердің шөптесіндері – ұлттық парктің ең ерекше құрылымдарының бірі, олар Chara туысының әртүрлі өкілдерінен (Chara hispida, Chara major, Chara canescens) тұрады, жергілікті жерде "овас" деп те аталады және дерлік үздіксіз жамылғы құрай алады. Паркте тек тамариск (Tamarix gallica, Tamarix canariensis) ағаштары ғана өседі.

Көшіп-қонушы жануарлар дүниесі

Қызғылт құйрық (Ardea purpurea), сұр құйрық (Ardea cinerea), кішкентай ақ құйрық (Egretta garzetta), қара тәжді түн құйрығы (Nycticorax nycticorax), үлкен қамыс құйрығы (Botaurus stellaris), қызыл бас үйрек (Netta rufina), қалақ мүңкі (Anas clypeata), жұлдыз үйрек (Anas penelope), солтүстік ұзын құйрық (Anas acuta), қара құйрық үйрек (Anas crecca), Еуразиялық сұңқар (Falco subbuteo), славян гагарасы (Podiceps auritus), қара мойын гагарасы (Podiceps nigricollis), қара қанатты арық аяқ (Himantopus himantopus), құбылысшы (Cisticola juncidis), сақалды қамыстық (Panurus biarmicus).

Қорғау мәселелері

Соңғы жылдары саябақты қоршаған аймақтағы ауыл шаруашылығы үшін су сұранысы ылғалды жердің көлемін азайтты. Су ресурстарын шамадан тыс пайдалану жер асты суларының төмендеуіне әкеліп соқты. Негізгі су қоймасы ("23 су қоймасы") 1952 жылы басталған "Бадахоз (суландыру) жоспарының" суды шамадан тыс пайдалануынан және астық өсірушілердің лоббилерімен кездесетін әкімшілік апатия мен икемділіктің жоқтығынан қайта толтырыла алмады. Су пайдаланушыларға бөлінген квоталар (жыл сайын 590 млн. м3 су бөлінген) жаңартылатын судың шамамен екі есеге тең (жыл сайын 320 млн. м3 су бар). Еуропалық Одақтың айыппұл салуына ұшыраған Испанияның Қоршаған орта министрлігі 1995 жылы Гуадиананың жоғарғы алабына су жеткізу үшін трансферт жобасын (акведук және Тагус пен Манча Хумеда арасындағы құбырлардың шақырымдары) ұсынды. Бұл қосымша су ауыл шаруашылығына емес, тек қалалық сумен қамтамасыз ету және қорғалған экологиялық аймақтарға пайдаланылуы тиіс еді. Бірақ бұл жоба екі себеппен жақсы қабылданбады. Біріншіден, ол екі су баспаларының қалпына келуіне ешқандай мүмкіндік жоқ деп есептегендіктен, болашақтағы су ресурстарын ескермей, оңай және арзан шешімді таңдады. Екіншіден, ол табиғи су жүйесін алмастыруға бағытталған, бұл қағидаға қарсы табиғи болып табылады. "Маңызды Жоғарғы Гуадиана" жобасы - Манчаның батыс бөлігіндегі су қоймаларын қалпына келтіру жобасы, 5 млн. Еуропалық Одақтың су туралы директивасы бойынша, 2015 жылға дейін сулы-сазды жерлер дұрыс күйде болуы тиіс. Ол Дамиелдің тақталары мен жалпы Манча Хумеда сияқты аса қиын жағдайларда белгілі бір икемділікке мүмкіндік береді, сондықтан 2027 жылдың соңғы мерзімі. Бұл жоспарда суды тиімді пайдалануды ескере отырып, әлеуметтік және экологиялық негізде квоталар белгілеуге бағытталған су банкі жүйесі бар. 2009 жылдың мамыр айында қайта өңделген суды пайдалану арқылы ылғалды алқаптардың азаюын қалпына келтіру жоспары жарияланды. Алайда, экологтар су деңгейі толмаятынын айтып, күмән білдірді. 2009 жылдың ыстық жазда бұл аймақта құрғақ торф жанып, өртеп тұрған. Мұндай өрттер аймақта жаңа құбылыс емес еді; олар өткен жылдары Гуадиананың бойындағы торфтарды зақымдаған еді, бірақ Ұлттық паркте қайта пайда болған өрттер ылғалды жерлердің құлдырауының тағы бір белгісін білдірді. 2010 жылдың басында жауын-шашынның көптеп жауғаны жағдайды жақсартты. Алайда, кейіннен жүргізілген талдаулар бойынша, суармалы дәнді дақылдардың жер көлемі айтарлықтай азайтылмай, құрғақ жерлерге (испан тілінде agricultura de secano) және бау-бақша шаруашылығына (соңғысы судың кеңінен пайдаланылуы жағынан ең тиімді дақыл) арналған жер көлемі бірдей сақталмай, жағдайдың айтарлықтай жақсармайтынын көрсетті. Жоспарға су құқығын сатып алу да кіреді. Бұл ұлттық парк пайдасына суды пайдалану және су квоталарын астықты өндіруден гөрі тиімді пайдалану үшін қайта бөлу, оның ішінде бұрын заңсыз пайдаланушылар, негізінен шарап өсіруші және бау-бақша шаруашылығының шағын өндірушілері суды тиімді пайдалану және пайдаланылған судың текше метріне қарағанда көбірек табыс табу үшін мүмкіндік береді. Алайда Испанияда экономикалық қиындықтар жалғасып жатқандықтан, бұл операцияға қаражат жетіспеді. Еуропалық субсидиялар алдыңғы ұрпақтарда астық өндіру үшін ағаштарды кескеннен кейін орманды қайта орнатқан жерлерге басымдықпен беріледі. Сонымен қатар, Еуропаның қазіргі (2010 жылы) ортақ ауыл шаруашылығы саясаты аясында астық басқа да дақылдарға қарағанда көбірек субсидия алады. 2013 жылы бұл саясаттың қайта қаралуы керек, ол Манча Хумеданың болашағын анықтайды. Жергілікті экономикадағы өзгерістер де нәтижеге әсер етеді, мысалы, күн энергиясы, экотуризм, ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасы жақсаруы және экологиялық қызметтер (мысалы, көміртегі сіңдіру).