Кіріспе

Палестиналық ақын Халил Сакакини (خليل السكاكيني; 23 қаңтар 1878 – 13 тамыз 1953) – палестиналық мұғалім, ғалым, ақын және араб ұлтшылдығын қолдаушы.

Өмірбаян

Сакакини 1878 жылғы 23 қаңтарда Осман империясының Иерусалимінде палестиналық христиан православие отбасында дүниеге келген. Оның кіші қарындасы Мелия Сакакини 1890 жылы туған. Ол Иерусалимдегі грек православие мектебінде, епископ Блайт құрған Англикандық христиандық миссиялық қоғам (CMS) колледжінде және әдебиет оқыған Сион ағылшын колледжінде білім алған. Кейін Сакакини Ұлыбританияға, содан кейін Филадельфияда тұратын ағасы Юсифке қосылу үшін АҚШ-қа сапар шекті. Америкада тоғыз ай бойы Халил Сакакини Шығыс жағалаудағы араб әдебиет журналдарына мақалалар жазып, Колумбия университетінің профессоры Ричард Готтейл үшін аударма жасады. Ол араб тілін оқыту арқылы және Мэн штатындағы фабрикада жұмыс істеу арқылы өзін асырады, сондай-ақ көшеде сатушы болып та жұмыс істеді. 1908 жылы отанына оралғаннан кейін Халил Сакакини Иерусалимде шығатын "Әл Асмаи" журналында журналист болып жұмыс істеді, Салахия мектебінде араб тілін оқытты және Америкалық колонияда шетелдіктерге жеке сабақтар берді. Ол сонымен қатар Иерусалимде шығатын "Аль Нафаис Аль Асирия" әдеби журналына да материалдар жазды. Сари Вади Таразиге (Рамалладағы Достар мектебінде оқыған Газалық христиан) Хаверфорд колледжіне еріп, 1932 жылы бірінші курсқа түсті, бірақ Хаверфордтың 1936 жылғы жылнамасында көрсетілгендей, оқуын тастап кеткен немесе басқа колледжге ауысқан болуы мүмкін. Сакакинидің әйелі Султана 1939 жылдың қазан айында қайтыс болып, Сион тауындағы грек православие зиратына жерленді. Ол оның құрметіне арнап өлеңдер жазды. Оның ұлы Сари Мичиган университетінде магистратураны бітіріп, Иерусалимге оралып, американдық консулдықта жұмыс істеді. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Сакакинилер Катамон ауданынан кеткен соңғы отбасылардың бірі болды. Қала бөлінуге бірнеше күн қалғанда Сакакини отбасы Каирге (Мысыр) қашып кетті. Мұнда Халил Сакакини Мысыр жазушысы Таха Хусейннің ұсынысымен Араб тілі академиясына мүше болып қабылданды. Сари Сакакинидің 1953 жылы 39 жасында жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болуы ауыр соққы болды. Халил Сакакини үш айдан кейін, 1953 жылғы 13 тамызда дүние салды.

Педагогикалық мансап

1909 жылы Халил Сакакини араб ұлтшылдығымен танымал болған «Дүстүрия» немесе «Ұлттық мектеп» мектебін құрды. Сакакини прогрессивті білім беру жүйесін енгізді: студенттерге баға, сыйлық немесе жаза берілмеді, ал музыка, білім және спортқа баса назар аударылды. Ол сонымен қатар араб тілін оқытудың жаңа әдістерін енгізіп, оны түрік тілінің орнына негізгі оқыту тілі етті. Ол түрмеде әйелі және қарындасы Мелиямен кездесті. Босатылғаннан кейін Сакакини бұрынғы оқушысы Мұса Аламиде қысқа уақытқа қонақтап, содан кейін Араб көтерілісіне қосылды және оның әнұранын жазды. 1919 жылы Халил Сакакини әйелімен бірге Иерусалимдегі Палестина білім беру органында жұмыс істей бастады, ал Сакакини Иерусалим мұғалімдер колледжінің директоры болып тағайындалды. Кейіннен ол Палестинадағы білім инспекторы болды және Палестина мандатының жоғары комиссары ретінде еврей тағайындалғанына наразылық білдіріп, 12 жыл қызмет еткеннен кейін отставкаға шықты. Қайырда мектеп директоры болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1926 жылы Палестинаға оралып, мектеп инспекторы болды. Ол сонымен қатар «әл-Мұқтатаф», «әл-Хилал» және «әл-Сиясса әл-Усбуия» газеттеріне саяси мақалалар жазып, патриоттық өлеңдер шығарды және саяси митингтерде сөз сөйледі. 1925 жылы ол «Ватания» мектебін, ал 1938 жылы Иерусалимдегі «Нахда» колледжін құрды. 1934 жылдың мамыр айында Сакакини Катамон ауданында үш жылда салынған үйін бітірді. 1932 жылы ол ұлын Сариді Пенсильвания штатындағы Хаверфорд колледжіне жіберді.

Пікірлер мен пікірлер

Халил Сакакини өмір бойы еуропалық мәдениетті қабылдады. Әжесі грек болғандықтан, ол грек музыкасы мен философиясына қызығушылық танытты. Тіпті өзін «Сократ» деп атады. Сакакини гуманистік идеяларды қолдады және «Халил Сакакини: адам, Алла қаласа» деп жазылған визитка жасады. Сонымен қатар, ол өзін ең алдымен араб деп есептеді және кейбір адамдар аймақтағы араб ұлтшылдығының негізін қалаушылардың бірі деп санайтын, ынтасы зор араб ұлтшылы болды. Ол пан-арабизмді жақтады және Палестинаның «Үлкен Сириямен» (қазіргі Сирия, Ливан, Иордания және Палестина) бірігуін көздеді. Сакакини жазалардың бір бөлігін тізімдеді: британдықтар мен еврей басқыншыларын бомбалап, атып өлтіру, еврейлердің егістіктерін және апельсин бақтарын өртеп жіберу, күнделікті қозғалысқа шабуыл жасау, жолдарды тоқтату, пойызды жолдан шығару, электр сымдарын кесу. Ол былай деді: «Палестинадағы шайқас толық күшпен жүріп жатыр. Жеңіс Алланың қолында. Егер тірі қалсақ, ар-намыспен тірі қаламыз. Егер өлсек, ар-намыспен өлеміз». 1936–1939 жылдар аралығындағы Палестинадағы араб көтерілісі кезінде Сакакини арабтардың еврейлерге жасаған шабуылдарын мақтап, бірақ зорлық-зомбылықтың қоғам алдында жаман көрінуіне алаңдады, себебі «еврейлер газеттер мен радионы бақылап отырды». Сондықтан Сакакини «қылыш кітаптан күшті» деген қорытындыға келді. Ол еврей пойызына гранатамен шабуыл жасағандарды «батырлар» деп мақтады. Иерусалимдегі Эдисон кинотеатрына шабуыл жасалып, үш адам қаза тапқаннан кейін ол: «Шейх әл-Кассамның батырлығынан артық батырлық жоқ» деп жазды. «Мен арабтарға, ағылшындарға немесе еврейлерге тиетін қиындықтардың ауырлығын сезінемін. Сондықтан сіздер мені кейде арабтардың, кейде ағылшындардың, ал кейде еврейлердің жағында көресіздер. Егер жануарлар осы қиындықтардың тіпті ең аз иісінен зардап шегетін болса, мен кейде жануарлардың жағында болар едім». Халил Сакакини нацистік Германияның британдықтарды әлсіретіп, «Палестинаны еврейлерден босатуға» мүмкіндік беретініне сенді, сондықтан нацистерді қолдады. Ол Адольф Гитлердің әлемнің көзін еврейлердің әлемдік билігіне ашқанын және Германия еврейлерге қарсы тұрып, оларды өз орнына қойғанын жазды, бұл Муссолинидің британдықтарға жасаған әрекетіне ұқсас. Сакакини Холокосттан аман қалғандарды Палестинаға жіберуге қатысты қарсылық білдірді, ол адамзаттың мәселесін бүкіл адамзат шешуі керек деп сақты. Струма апаты сияқты оқиғалардан қайғырғанмен, ол жолаушылардың шын мәнінде басқыншылар деп ойлады. Тәуелсіз палестиналық араб үкіметі олардың жағаға шығуына кедергі келтіру үшін күш қолдануы керек еді, және ол ескі еврейлердің өткенде болғандай, соңғы жылдарын өткізу үшін келсе, британдықтардың қорғауындағы өркендеген еврей қауымына тыйым салу керек деп ойлады. Сакакини Холокосты Палестинада өздеріне отан талап ететін еврейлердің паразиттей пайдаланып отырғанына сенді, олар өз отанын алғаннан кейін бірден арабтарды қуып шығарады. АҚШ-тағы еврейлердің ықпалына байланысты ол олардың сол елде дауыс беру құқығын жою керек деп сақты. Сакакини өмір бойы әлеуметтік реформалардың жақтаушысы болды. Ол студенттерге бостандық, жыныстық тәрбие, социалистік және басқа да прогрессивті идеяларды сіңіруге тырысты және жыныстардың еркін араласуына сенді.

Мұра

Сакакинидің жариялаған еңбектеріне білім беру туралы трактаттар, поэзия жинақтары, әдеби, философиялық және саяси эсселер, сондай-ақ оның күнделіктері кіреді. Иерусалимдегі бір көше мен мектеп, Израильдің Акра қаласындағы Еззар-Паша мешітінің кітапханасы, сонымен қатар Каирдегі бір көше оның есімімен аталады. Оның жариялымдары қазір Иерусалимдегі Еврей университетінде сақталады. Ол Каирдегі Мар Гергес зиратында жерленген. 2001 жылы Халил Сакакини мәдени орталығы Рамалла қалалық әкімдігіне орталыққа ең жақын жердегі басты көшені Сакакини есімімен атау туралы өтініш жасады. Сол жылы орталық 1907 жылдан 1952 жылға дейінгі Сакакинидің күнделіктерін редакциялап, жариялауға кірісті. Жоспарланған сегіз томдық жинақтың бірінші томы 2003 жылы жарық көрді. Сондай-ақ 2003 жылы Сакакинидің мұрагерлері орталыққа оның жарияланымдары, кітаптары және жеке заттарынан тұратын жинағын табыс етті. Бұл заттар Халил Сакакини мәдени орталығының вестибюлінде қойылған.