Неміс теңізшісі және саяхатшысы Карл Фридрих Макс фон Мюллер

Кіріспе

Неміс әскери-теңіз офицері және саясаткер (1873–1923)

Карл Фридрих Макс фон Мюллер (16 маусым 1873 – 11 наурыз 1923) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде SMS Emden жеңіл крейсерінің капитаны болған неміс әскери-теңіз офицері.

Ерте өмір және мансап

Пруссия армиясының полковнигінің ұлы Мюллер Ганноверде дүниеге келді. Ганновер мен Кильдегі гимназияны бітіргеннен кейін, ол Шлезвиг-Гольштейндегі Плон әскери академиясына түсті, бірақ 1891 жылы көктемде Германия Императорлық Әскери-теңіз күштеріне ауысты. Ол алдымен оқу кемесінде, содан кейін Америкаға сапар жасаған оқу кемесінде қызмет етті. 1894 жылдың қазан айында ол ескі темір кеменің сигнал лейтенанты болды, кейін сол лауазымда оның інісі кемеге ауыстырылды. Мюллер Oberleutnant zur See шеніне көтеріліп, қорғалмаған крейсерге жіберілді. Швальбтің Германияның Шығыс Африкасына жіберілген кезінде ол малярияға шалдықты, ол өмірінің соңына дейін оны мазалады. 1900 жылы Германияға оралғаннан кейін Мюллер жағалауда қызмет етті, сосын ол пре-дредноут шайқас кемесінің екінші артиллерия офицері болды. Пруссиялық принц Генрих адмиралының штабындағы қызмет мансаптық жетістікке жеткізген маңызды қадам болды. Жоғары лауазымдағы офицерлердің жоғары бағасы мен мақтауынан кейін, ол 1908 жылдың желтоқсанында Korvettenkapitän шеніне көтеріліп, Берлиндегі Рейхсмаринеамтқа (Императорлық Әскери-теңіз кеңсесі) тағайындалды, онда ол Ұлы адмирал Альфред фон Тирпицті әсерлі қалдырды.

Басшылық ету

Берлинде атқарған қызметі үшін Мюллер 1913 жылдың көктемінде жеңіл крейсердің басқаруын алды. Көп ұзамай ол Нанкин қаласы маңындағы Янцзы өзені бойындағы көтерілісшілердің бекіністерін оққа тостырудағы белсенділігі мен шеберлігі үшін неміс және басқа империялық державалардың газеттерінде даңққа ие болды. Ол «Қылышы бар Корольдік Таж» орденімен (үшінші дәрежелі) марапатталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Эмден» кемесі Киньдаодағы неміс теңіз базасында тоқтаған еді. 1914 жылдың 31 шілдесінде кешке ол теңізге шығып, 4 тамызда Ресейдің «Рязань» почталық кемесін тоқтатты және басып алды. Бұл Ұлы соғыста Императорлық неміс теңіз күштерінің (Kaiserliche Marine) алған алғашқы олжасы болды. Содан кейін «Эмден» кемесі Мариан аралдарында адмирал граф Максимилиан фон Шпеенің Шығыс Азия эскадрильясымен кездесті. Паган аралында өткен кеңесте Мюллер эскадрильяның бір жеңіл крейсерін Үнді мұхитында одақтастардың сауда кемелеріне шабуыл жасау үшін бөліп алуды ұсынды, ал Шпее эскадрильясының қалған бөлігі Тынық мұхит арқылы шығысқа қарай жол тартты. Мюллер мен «Эмден» кемесіне осы тапсырма жүктелді. Келесі он екі аптада «Эмден» мен Мюллер батылдығы мен ақылдылығымен ерекше көзге түсті, олардың көрсеткен өнері басқа неміс кемесі мен капитанынан асып түсті. Мюллер соғысқа қатыспайтын адамдар мен азаматтардың зардап шегуіне жол бермеу үшін өте мұқият болды. Он төрт кеме басып алынған кезде, «Эмденнің» қаруынан қаза тапқан жалғыз саудагер теңізшілер – британдық мұнай сақтау ыдыстары мен сауда кемесін нысанаға алған Мадрас қаласын бомбалаудың бес құрбаны болды. Мюллер қаланың азаматтық аудандарына тию мүмкіндігін азайту үшін от ошақтарының бағытын дұрыс қоюға тырысқанмен, бәрібір осы жағдай орын алды. «Эмден» сонымен қатар Малайядағы Пенанг қаласына жасаған шабуылында ресейлік «Жемчуг» крейсерін және француздық «Мускет» эсминецін баттырды. «Мускеттен» аман қалған 36 француз теңізшісі «Эмден» кемесімен құтқарылды, ал үш теңізші жарақатынан көз жұмғаннан кейін теңізде толық салтанатпен жерленді. Қалған француз теңізшілері неміс кемесі тоқтатып, бірақ шабуылға ұшыратпаған «Ньюберн» ағылшын кемесіне көшірілді, осылайша оларды бейтарап Голландиялық Шығыс Индиядағы Суматрадағы Сабанг қаласына жеткізуге мүмкіндік болды.

As a reward for his admiralty work in Berlin, Müller was given command of the light cruiser in the spring of 1913. Soon he achieved fame and notoriety in both the German and other imperial powers' newspapers for initiative and skill in shelling rebellious forts along the Yangtze, at Nanking. He was awarded the Order of the Royal Crown (Third Class) with Swords. At the outbreak of the First World War, Emden was anchored in the German base at Qingdao. She steamed out to sea on the evening of 31 July 1914, and on 4 August she intercepted and captured the Russian mail steamer Ryazan, the first prize taken by the Imperial German Navy (Kaiserliche Marine) in the Great War. Emden then made rendezvous with the East Asia Squadron of Admiral Count Maximilian von Spee in the Mariana Islands. It was during a conference on the island of Pagan that Müller proposed a single light cruiser of the squadron be detached to raid Allied commerce in the Indian Ocean, while the remainder of Spee's squadron continued to steam east across the Pacific. Müller and Emden were given the assignment. In the following twelve weeks Emden and Müller achieved a reputation for daring and chivalry unequaled by any other German ship or captain. Müller was highly scrupulous about trying to avoid inflicting non combatant and civilian casualties. While taking fourteen prizes, the only merchant sailors killed by Emdens guns were five victims of a bombardment of Madras that targeted British oil tanks and a merchant ship, despite the care Müller had taken to establish lines of fire that would minimise the risk of hitting civilian areas of the city. Emden also sank the Russian cruiser Zhemchug and the French destroyer Mousquet during a raid on Penang in Malaya. Thirty six French survivors from Mousquet were rescued by Emden, and when three men died of their injuries they were buried at sea with full honours. The remaining Frenchmen were transferred to a British steamer, Newburn, which had been stopped by the German ship, but not attacked, so as to enable them to be transported to Sabang, Sumatra, in the neutral Dutch East Indies.

Жеңілісі мен тұтқындалуы

1914 жылы 8 қарашада Эмден Келинг аралдарындағы Порт-Рефьюдж радиостанциясын жою үшін жағаға десант жібергенде, австралиялық жеңіл крейсер HMAS Сидней оны толық қоршап алды және Кокос шайқасында австралиялық кеменің ауыр артиллериясы (6 дюймдік, Эмденде болғаны 4 дюймдік) оны жеңді. Мюллер аман қалған экипажымен бірге тұтқындалып, Мальтадағы Вердала бекінісіне жеткізілді. Оның экипажының бір бөлігі жағаға шығып, тұтқындалудан қашып, Эмденнің бірінші офицері Хеллмут фон Мюкке басшылығымен Германияға қашып кетті. 1916 жылы 8 қазанда, Германия шектеусіз су асты кемелері арқылы соғысты қайта бастағаннан кейін екі күн өткен соң, Мюллер Эмден тұтқындарының қалған бөлігінен бөлініп, Англияға апарылды, онда ол Мидлендс Ауылшаруашылық және Сүт Шаршабасы колледжінде (қазіргі Ноттингем университетінің Саттон Бонингтон кампусы) орналасқан неміс офицерлері үшін арналған әскери тұтқын лагерінде ұсталды. 1917 жылы ол 21 тұтқынды туннель арқылы қашуға жетекшілік етті, бірақ қайта тұтқындалды. Англия климаты оның маляриясына қолайсыз келді, сондықтан ол емделу үшін Нидерландыға жіберілді, бұл тұтқындарды гуманитарлық жолмен алмастырудың бір бөлігі болды. 1918 жылдың қазан айында, соғыс бітуге бір ай қалғанда, ол Германияға қайтарылды.

Соңғы жылдар

Мюллер «Pour le Mérite» (немесе «Blue Max») орденімен марапатталды және ақыры Kapitän zur See шеніне көтерілді. 1919 жылдың басында денсаулығының нашарлауына байланысты әскери-теңіз күштерінен зейнетке шығып, Бланкенбургке қоныстанды. Ол өзінің соғыстағы қызметі мен ерліктері туралы кітап жазу туралы ұсыныстан әдепті түрде бас тартты. Ол Германия Ұлттық Халық Партиясының мүшесі ретінде, әлеуметтік теңсіздікке қарсы бағдарламамен Брансвик еркін штатының мемлекеттік парламентіне сайланды. 1923 жылдың 11 наурызында Брансвик қаласында кенеттен, жиі қайталап тұратын безгек салдарынан әлсіреп қайтыс болды.