Джон Браунның «Медицина элементтері» және қоздыру теориясы
Brunonian system of medicine
Брунонизм – 1780 ж. Джон Браун жасаған медицина жүйесі. Ауруларды стимуляцияның бұзылуынан туындаған дерттер деп қарастырады. Тарихы, қағидалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брунониялық медицина жүйесі – бұл медицина теориясы, ол ауруларды ақаулы немесе артық күйзеліс салдарынан туындаған деп қарастырып, оларды солай емдейді. Оны шотланд дәрігері Джон Браун жасады және ол 1780 жылғы «Elementa Medicinae» басылымында сипатталған. Ол өзінің ұстазы Уильям Калленнің теорияларына сүйенді, бірақ Каллен аурулардың жүйелі нозологиясын жасауға тырысқанда, Браун барлық аурулар стимуляциямен байланысты екенін көрсететін бірыңғай модельді ұсынды. Браунның теориясы Ұлыбританияда кең таралмағанымен, Америка, Италия және неміс тілінде сөйлейтін Еуропа аймақтарында белгілі бір уақытқа сәттілікке қол жеткізді.
The Brunonian system of medicine is a theory of medicine which regards and treats disorders as caused by defective or excessive excitation. It was developed by the Scottish physician John Brown and is outlined in his 1780 publication Elementa Medicinae. It drew on the theories of his teacher William Cullen, but whereas Cullen set out to create a systematic nosology of diseases, Brown argued for a unified model in which all disease was related to stimulation. Although Brown's theory never became very popular in Britain, it had temporary success in America, Italy, and the German speaking part of Europe.
Джон Браунның өмірі
Джон Браун 1735 жылы дүниеге келіп, 1788 жылы қайтыс болды, 1780 жылы жазған шедевр еңбегі – «Elementa Medicinae» (Медицина негіздері) жарықтанғаннан көп ұзамай. Ол бастапқыда дін қызметкері болу үшін оқыған, бірақ кейін Эдинбург университетінде медицинаны оқып, Санкт-Андрюде диплом алған. Браун Эдинбургте тәжірибесін бастады, бірақ «Elementa Medicinae» еңбегінде баяндалған жаңа идеяларына қарсылық оның 1786 жылы Лондонға көшуіне себеп болды. Браун сол кездегі ең көрнекті дәрігерлер мен теоретиктердің бірі Уильям Калленмен бірге жұмыс істеді және оның жетекшілігімен білім алды. Алайда Каллен мен Браун арасында келіспеушілік туды. Браунға, мүмкін, Калленнің жүйкелер мен бұлшықеттерді қоздыру немесе ынталандыру қабілеті туралы идеялары әсер еткен (Германиядағы Галлердің «тітіркену» туралы жұмысына ұқсас), бірақ Браун қоздыру мәселесін кеңірек және динамикалық тұрғыдан қарастырды. Бір ғылыми мақалада Браунның еңбегіне гальванизм мен месмеризмнің ықпалы туралы айтылған. Браун өзінің «Elementa Medicinae» атты маңызды еңбегінің кіріспесінде, оның идеялары подагра шабуылынан туғанын, бірақ оның тамақтануы азайған кезде болғанын айтады. Сол кезде подаграның себебі шамадан тыс ішімдік ішу деп есептелгендіктен, оған бір жыл бойы шарап пен алкогольді ішімдіктерден бас тартып, қатаң көкөніс диетасы тағайындалды. Бірақ күтілген емнің орнына, ол төрт «өте күшті» шабуылға ұшырады. Бұл оны әртүрлі тағамдар мен сусындардың әсерін қарастырып, басқа тәсіл – сергітетін немесе ынталандыратын диетаға көшуге мәжбүр етті, ол сәтті болды. «Encyclopædia Perthensis» мәліметінше, «Осылайша, подаграны емдеуде бұрынғы тәжірибенің тиімсіздігін жеке тәжірибесімен түсінген ол медицинаның ескі жүйесін қайта қарауға мәжбүр болды».
John Brown was born in 1735 and died in 1788, not very long after having written his master work, Elementa Medicinae (Elements of Medicine) in 1780. He was apparently studied to be a clergyman, but then studied medicine at Edinburgh University, and received his degree at St Andrew's. He commenced his medical practice in Edinburgh, but opposition to his new ideas, as set out in his Elementa Medicinae resulted in his move to London in 1786. Brown worked with and studied under one of the foremost medical practitioners and theoreticians of the time, William Cullen. Cullen and Brown, however, had a falling out. Brown was likely influenced by Cullen's ideas on the capacity for nerves and muscles to be excited or stimulated (similar to the work of Haller in Germany on 'irritability'), but Brown looked at the issue of excitation in a broader and more dynamic manner. One scholarly article relates the influence of Galvanism and Mesmerism on Brown's work. Brown himself relates in the Introduction to his magnum opus, Elementa Medicinae, that his ideas came from an attack of gout, but in a period when his dietary intake was less rather than more. Since the cause of gout was then held to be a problem of excess, he was put on a strict vegetable diet with no wine or alcohol for a year, but instead of the promised cure, he had four "exceedingly violent" episodes. This led him to consider the effects of different foods and drinks and try a different approach, that of an invigorating or stimulating diet which proved successful. According to the Encyclopædia Perthensis, "Thus, from personal experience of the inefficacy of the former medical practice in the gout, he was led to review the whole old system of medicine."
Elementa Medicinae және Coleridge/Beddoes
Браунның "Елемента Медицина" 1780 жылы жарық көрді, ал бірнеше жылдан кейін оның ағылшын тіліндегі нұсқасы жарыққа шықты. Браун өзінің еңбегінің кең танымалдылыққа ие болғанын көре алмады, бірақ 1795 жылы замандас дәрігерлердің бірі, доктор Томас Беддос, оның аудармасын жасады (Браунның жетіспеушіліктерін айта отырып), Браунның жүйесін түсіндіру үшін кең көлемді кіріспемен бірге. Беддос сонымен қатар Сэмюэл Тейлор Колридждің жақын досы болды және оны Браунның идеяларымен, сондай-ақ 1795 жылдан кейін пайда болған Брунония жүйесі туралы түрлі неміс жазбаларымен таныстырды, бұл жазбалар негізінен доктор Андреас Рошлаубтың еңбектері арқылы тарады. Бір дереккөз Беддостың ықпалы Кольридждің Германияға бару жоспарының "ең сенімді түсіндірмесі" екенін, ал Кольридждің философиялық қызығушылықтары көбінесе "медициналық пікірталастарға тікелей байланысты" болғанын көрсетеді (Колеридж, Томас Беддоус және Брунониялық медицина). Кольридж Браунды бірнеше рет гений деп атады. 1819 жылы Тейлор мен Хессей баспасына жолдаған хатында Кольридж Браунды Цицерон, Лютер, Джордано Бруно, Милтон, Драйден, Вольф, Хантер және Вордсвортпен бірге "үлкен дарыны мен ерекше ой-өрісі бар адам" деп бағалады (Collected Letters 4:938). Ол енді осындай беделді топта кездеспесе де, 1790 жылдары Браунның ізбасарларының қатарында Иммануэль Кант, Дж. Г. Фихте, Фридрих фон Шеллинг, ал Кольридждің жақын айналымында Эразм Дарвин, Джеймс Маккинтош, Джон Тельваль және Беддос болды. 1780-90 жылдардағы британдық радикалдық ойдың осы ұмытылған саласы Кольридждің неміс идеалистік философиясын қабылдауында маңызды рөл атқарды. Стимуляция сыртқы факторлардан ғана емес, ішкі қоздырғыштың күштерінен де туындайды. 1794 жылы Фихте философиясының пайда болуы Браунның идеяларын қабылдау үшін қосымша контекст жасады. "Фихтенің "Wissenschaftlehre" – қоздырғыштық теориясы", – деп жазды Новалис, құлшыныспен (Werke 3: 383). Фихте "Мен" мен "Мен емес" арасындағы қарым-қатынасты түсіндірген, ал оның биологиялық аналогы организм мен оның ортасы арасындағы байланыста көрінді. Шеллинг те Браунның ықпалына түсті және Брунониялық медицинаны қазіргі ғылымдағы табиғат философиясын дамытуға ең қолайлы сала деп санады. Ол кездегі ең белгілі дәрігерлердің бірі Кристоф В. Хуфелэнд (1762–1836) бастапқыда оған қарсы болды, себебі ол дәстүрлі медицинаның негіздерін өзгерткендей болды, бірақ кейіннен Бруниандық пен қоздырғыштық теориясының үйлесімді екенін көрсетуге тырысты және тіпті 1816 жылдан кейін Бруниандықтарға өзінің ықпалды журналында жариялануға мүмкіндік берді, ал 1819, 1822 және 1829 жылдары өзі мақалалар жазды, енді Браунды Галенмен салыстырып қарастырып жатыр.
Brown's Elementa Medicinae was published in 1780 and followed several years later by Brown's own version in English. Brown did not live to see his work achieve any great acceptance, but in 1795, Dr. Thomas Beddoes, one of the leading physicians of his day, undertook a translation (claiming Brown's was deficient), accompanied by an extensive introduction to explain Brown's system. Beddoes was also a close friend of Samuel Taylor Coleridge, and did much to introduce him to Brown's ideas as well as to the various German writings on the Brunonian system, which appeared suddenly after 1795 as well, mainly through the writings of Dr. Andreas Röschlaub. One source states that Beddoes' influence was "the most likely source" of Coleridge's plan to go to Germany, and that Coleridge's philosophical interests there were often "anchored in medical debates." (Coleridge, Thomas Beddoes and Brunonian Medicine), Coleridge several times refers to Brown as a genius. In a letter to the publishers Taylor and Hessey, of 1819, Coleridge ranked Brown alongside Cicero, Luther, Giordano Bruno, Milton, Dryden, Wolfe, Hunter and Wordsworth, as a 'man of great Genius and original Mind' (Collected Letters 4:938). Although he no longer appears in such distinguished company, during the 1790s, Brown's adherents included Immanuel Kant, J. G. Fichte and Friedrich von Schelling and, among Coleridge's immediate circle Erasmus Darwin, James Mackintosh, John Thelwall and Beddoes. This neglected strand of radical British thought from the 1780s and '90s was to play a great part in Coleridge's espousal of German Idealist philosophy." Stimulation does not only come from the outside, but also triggers from within the powers of internal excitability. The emergence of Fichte's philosophy in 1794 provided another context for the reception of Brown's ideas. 'Fichte's Wissenschaftlehre is the theory of excitability', wrote Novalis, excitedly (Werke 3: 383). Fichte's account of the relationship between the 'I' and the 'not I' found its biological correlate in the relationship between the organism and its environment. Schelling too came under Brown's influence, and saw in Brunonian medicine the domain in contemporary science which was most suitable to the development of Naturphilosophie. One of the most prominent physicians at the time, Christoph W. Hufeland (1762–1836) was initially also opposed as it seemed to convert the basis of traditional medicine, which he favoured, but later worked to show how Brunonianism and the excitability theory were compatible and even allowed proponents of Brunonianism to publish after 1816 in his influential Journal, himself contributing articles in 1819, 1822, and 1829, now comparing Brown with Galen.
Батыс медицинасына әсері
Қазіргі ғылымға негізделген батыс медицинасы он тоғызыншы ғасырдағы «көтерілгіштік» (excitability) туралы ұғымдарды қабылдамайды. Бруноның тікелей ықпалы шамамен 1800 жылдардың ортасында тоқтағандай болғанымен, оның «организмнің жалпы реакциясын қамтамасыз ететін, өзін-өзі көбейтетін және өзін-өзі қорғайтын белсенді күш» туралы идеясы неміс медициналық ой-санатында содан бері үнемі қайталап келеді. Бұл Рудольф Вирховтың еңбектерінде көрінеді, әсіресе ол жасуша патологиясының жалпы принциптерін қалыптастыруға тырысқанда. Вирхов оны төмендетуге тырысқанмен, оның тәсілдері мен идеялары Рошлаубтың Браун идеяларымен жұмысына көп қарызды. Браунның маңызды идеяларының бірі – патология мен физиологияның бірлігі, алғашқысы соңғысының табиғи ырғақтары мен функцияларынан денсаулыққа зиянды бұрғылау. Бұл Вирхов қабылдаған маңызды идея болды, бірақ ол оны жаңа деп мәлімдеді (Вирховтың Брунониялық жүйеден Рошлаубтың еңбектері арқылы қаншалықты қарыз алғаны Нелли Цуюпулостың неміс тілінде ғана қолжетімді маңызды еңбегінде сипатталған).
Current science based Western medical practice does not accept nineteenth century notions of "excitability". Although the direct influence of the Brunonian system seemed to end about the mid 1800s its influence, in the form of "the idea of an active, self reproducing and self defending power mediating the organism's general reaction has, since then, never ceased to resonate in German medical thinking. This can be seen in Rudolf Virchow, especially when he was trying to formulate the general principles of cellular pathology." Though Virchow tried to downplay it, his approach and ideas owed much to Röschlaub's work with Brown's ideas. One of Brown's key ideas was that of the unity of pathology and physiology, the former being an unhealthy departure from the natural rhythms and functions of the latter. This was a major idea taken over by Virchow, but he claimed it as new (the degree to which Virchow borrowed from the Brunonian system through the works of Röschlaub is documented in the major work by Nelly Tsouyoupoulos which is available only in German).