Кіріспе

Американдық технология жазушысы Клей Ширки (1964 жылы туған) – американдық жазушы, кеңесші және интернет технологиялары мен журналистиканың әлеуметтік және экономикалық әсерлері саласындағы оқытушы. 2017 жылы ол 2014 жылдан 2017 жылға дейін NYU Шанхайда бас ақпараттық офицер болып қызмет еткеннен кейін Нью-Йорк университетінің (NYU) білім беру технологиялары жөніндегі вице-проректоры болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол Артур Л. Картер журналистика институтының доценті және Тиш өнер мектебінің интерактивті телекоммуникациялар бағдарламасының доценті. Оның курстарында әлеуметтік және технологиялық желілердің топологиясының өзара байланысты әсерлері, желілеріміздің мәдениетке қалай әсер ететіні және керісінше талқыланады. Ол 1996 жылдан бері интернет туралы жазып, сұхбаттар беріп келеді. Оның мақалалары мен жазбалары Business 2.0, The New York Times, The Wall Street Journal, Harvard Business Review және Wired басылымдарында жарияланған. Ширки уақытын кеңес беру, оқыту және интернет технологияларының әлеуметтік және экономикалық әсерлері туралы жазумен бөліседі. Оның консалтингтік тәжірибесі әріптестер арасындағы, веб-қызметтер мен сымсыз желілер сияқты орталықтандырылмаған технологиялардың дамуына бағытталған, олар Дүниежүзілік желіге тән желілік клиент-сервер инфрақұрылымына балама ұсынады. Ол Wikimedia Foundation кеңесші кеңесінің мүшесі. "Ұзын құйрық" кітабында Крис Андерсон Ширкині "интернет технологияларының әлеуметтік және экономикалық әсерлері туралы көрнекті ойшыл" деп атайды.

Білім және мансап

1986 жылы Йель университетін көркем өнер бакалавры дәрежесімен бітіргеннен кейін Нью-Йоркке көшіп барды. 1990 жылдары ол Hard Place Theater театрын құрды, бұл театр компаниясы тек үкіметтік құжаттар, стенограммалар және мәдени жазбалар сияқты қолға түскен материалдарды пайдаланып, көркем емес театр қойылымдарын жасады. Осы кезеңде Ширки Electronic Frontier Foundation ұйымының Нью-Йорк бөлімшесінің вице-президенті болды және Ziff Davis үшін технологиялық нұсқаулықтар жазды. 1996 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Коммуникациялық қолайлылық туралы заңды жою шешімінде сілтеме жасалған Shea v. Reno ісінде кибермәдениет саласындағы сарапшы куә ретінде танылды. Ширки Хантер колледжінің Медиа зерттеулер кафедрасында Жаңа медиа бойынша алғашқы профессор атанды, онда ол интеграцияланған медиа өнері бағдарламасын әзірледі. 2010 жылдың күзінде Ширки Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы Үкімет мектебінде Morrow лекторы болып, "Жаңа медиа және қоғамдық әрекет" тақырыбында курс оқыды.

Институттар мен ынтымақтастық

2005 жылдың шілдесінде Ширки TEDGlobal 2005 аясында "Институттар мен ынтымақтастық" тақырыбында дәріс оқыды. Бұл презентация "Барлығы да келеді" кітабында және келешектегі TED дәрістерінде ұсынылатын көптеген идеялар мен түсініктерді ашады. Ширки дәстүрлі институттар негізінде құрылған топтар мен "ынтымақтастықты инфрақұрылымға енгізу" арқылы құрылған топтар арасындағы координациялық шығындарды салыстырады. Джей Баердің пікірінше, пайдаланушы үшін ынтымақтастықты ыңғайлырақ ету оны бірте-бірте кең таратпаққа айналдырады. Бұдан әрі, ынтымақтастықтың нәтижелерін жақсарту пайдаланушылардың ынтасын арттырады. Одри Танның сөзіне сәйкес, Ширки "танымдық қосымша" деген терминді интернетте жұмсалатын уақыттың әлеуметтік құндылығын арттыру үшін қолданды.

Асимметриялық ортаның дамуы

2009 жылдың маусым айында Ширки TED@State жиынында "Ұялы телефондар, Twitter және Facebook қалай тарих жасауға мүмкіндік береді" деген тақырыпта сөз сөйледі, бұл "Әлеуметтік желілер қалай тарих жасауға мүмкіндік береді" деген атпен де белгілі. Сөз сөйлегенде, ол тарих бойында алғаш рет көптен көпке қарым-қатынас жасау мүмкіндігі пайда болғанын түсіндірді. Бұрын үлкен топқа хабар тарату әңгімелесуге кедерес келтірсе, ал әңгімелесу топпен емес, тек жеке-жеке форматта жүзеге асырылатын. Ширки мұндай үйлесімсіз алмасуды асимметриялық деп атайды. Ширкидің ойынша, осы ерекшелік интернет революциясын бұрынғы коммуникациялық революциялардан ерекшелендіретін басты себептердің бірі болып табылады.

Қоғамдық құндылық пен азаматтық құндылық

2010 жылдың маусым айында Ширки TED@Cannes іс-шарасына қатысып, танымдық артықшылық және оның қоғамдық және азаматтық құндылықты дамытудағы рөлі туралы баяндады. "Танымдық артықшылық әлемді қалай өзгертеді?" деген тақырыптағы сөйлесінде Ширки ұсынған өзгерістердің мүмкіндігі, бір жағынан қоғамдық құндылықтарды арттыруға, екінші жағынан азаматтық құндылықтарды дамытуға бағытталған. Цифрлық технология адамның жомарттығы мен "әлемнің бос уақыты мен қабілеттерін" біріктіріп, шығармашылықтың жаңа формасын құруға мүмкіндік берді. Бұл шығармашылық көрініс лолкаттар сияқты ойын-сауық немесе Ushahidi сияқты жобалар түрінде көрінеді; Ширки атап көрсетуінше, алғашқысы қоғамдық құндылықты арттырады, себебі "ол қатысушылар бір-бірі үшін жасалған", қарапайым ләззат алу үшін, ал екіншісі азаматтық құндылықты дамытады, яғни топтық әрекеттердің нәтижесі бүкіл қоғамға тиесілі. Содан кейін Ширки қоғамның әлеуметтік шектеулермен байланысты екенін және осы шектеулер келісімшарттық шектеулермен ғана құрылған ортадан гөрі "жомарттырақ" мәдениетті қалыптастыруға қабілетті екенін айтады.

Ливия үкіметінің кеңесшісі Евгений Морозовқа жауап

2011 жылдың наурыз айында Ширки Ливия үкіметі үшін жасаған консультациялық жұмыстарына қатысты Евгений Морозовтың көтерген сұрақтарына жауап берді. Морозов Twitter-де «Клей Ширки Ливия үкіметіне кеңес беріп жатса, диктаторлардың интернетті неліктен осылай жақсы түсінетіні енді анық болды» деп жазды. Ширки 2007 жылы Бостон қаласында Ливияның Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар министрімен кездесуге шақырылғанын түсіндірді. Ширки оның баяндамасы «әлеуметтік желілерді пайдалану арқылы жағалаудағы қалалардағы азаматтардың қатысуын арттыру» туралы болғанын айтты. Оның пікірінше, бұл қалалар туризм саласындағы жергілікті саясатты жергілікті тұрғындар өздері қабылдаса, экономикалық тұрғыдан табысқа жете алатын еді. Ширки жобаның бастапқы баяндамасынан басқа ештеңе іске аспағанын мәлімдеді. Ол Ливияда халықтық билікті нығайтуға деген ниетін қорғап, «әлеуметтік желілер азаматтарға үкіметтің жауапкершілігін арттыру үшін күресте көмектесе алады дегенге сенудің ең басты себебі – осыған азаматтар да, үкімет те сеніп отыр» деген қорытынды жасады.

SOPA-ға қарсы пікірлер

2012 жылдың қаңтар айында Нью-Йорктегі TED Salon NY-де Ширки «Неге SOPA жаман идея» деген тақырыпта сөз сөйледі. Ол SOPA-ны дәстүрлі, көп таралымды ақпарат құралдарының өндірушілерінің «әуесқойларға осы мүмкіндікті ұсынудан бас тартуға жеткізетіндей авторлық құқықты сақтау шығындарын арттыру жолы» ретінде көрсетеді. Ширки тарих бойындағы коммуникациялық технологиялардың көптеген жетістіктері, баспа машинасынан бастап теледидарға дейін, әлемдік бейбітшіліктің бастаушысы ретінде жарияланғанын, бірақ олардың салдарынан наразылықтың күшеюіне әкелгенін атап өтті. «Айналымдағы идеялердің саны неғұрлым көп болса, әрбір адамның келіспейтін идеялері де соғұрлым көп болады». Бұл бағыттағы алғашқы қадам ретінде Нью-Йорк штатының Сенаты мен Ассамблеясынан заңнамалық ақпаратты тізімдеу жасалды. Сөз соңында Ширки үкіметтің бір жақты ашықтықтан өзара ынтымақтастыққа көшуі мүмкін бе деген ашық сұрақ қойып, егер көшсе, онда осы процеске көмектесу үшін DVCS негізінде құрылған «жаңа пікір талас формасы» бар екенін айтты.