Әлеуметтік желілердегі виртуалды қауымдастықтар

Кіріспе

Әлеуметтік желі – белгілі бір әлеуметтік медиа арқылы өзара әрекеттесетін адамдардың желісі.

Виртуалды қауымдастық – бұл белгілі бір әлеуметтік желілер арқылы байланысатын, географиялық және саяси шекараларды кесіп, өзара мүдделерді немесе мақсаттарды жүзеге асыру үшін әлеуетті адамдардың әлеуметтік тобы. Ең кең таралған виртуалды қауымдастықтардың кейбіреулері әлеуметтік желілер сервисінде жұмыс істейтін онлайн қауымдастықтар болып табылады. Говард Райнгольд 1993 жылы жарық көрген «Виртуалды қауымдастық» атты кітабында виртуалды қауымдастықтарды талқылады. Кітапта Рейнгольдтың The WELL-дегі тәжірибесінен бастап, компьютерлік делдалдық коммуникация, әлеуметтік топтар және ақпарат ғылымы туралы әңгімелер қамтылған. Аталған технологияларға Usenet, MUD (Multi User Dungeon) және олардың туындылары MUSHes және MOO, Internet Relay Chat (IRC), чат бөлмелері және электрондық пошта тізімдері кіреді. Рейнгольд виртуалды қауымдастыққа мүше болудың жеке психологиялық жағдайына, сондай-ақ қоғамға тигізетін пайдасына назар салады. Сонымен қатар, жұмыстағы белсенділік виртуалды тәжірибе қауымдастықтарына оң әсер ететінін көрсетті. Виртуалды қауымдастықтардың барлығы өзара әрекеттесуді ынталандырады, кейде нақты бір қызығушылыққа немесе жай ғана қарым-қатынасқа бағытталған. Кейбір виртуалды қауымдастықтар осы екеуін де біріктіреді. Қауымдастық мүшелері әртүрлі құралдар арқылы ортақ құмарлықтарын бөлісе алады: хабарлама тақталары, чат бөлмелері, әлеуметтік желілер, Дүниежүзілік тор сайттары немесе виртуалды әлемдер. Мүшелер көбінесе қауымдастық әлеміне байланысып, күні бойы сайттарға кіріп-шығып, тәулік бойы онлайн болады, бұл әрине, тәуелділікке алып келуі мүмкін.

Кіріспе

Қоғамның дәстүрлі анықтамасы – географиялық жағынан шектелген бірлік (аумақтар, ауылдар сияқты). Виртуалды қауымдастықтар көбінесе географиялық тұрғыдан шашыраңқы болады, демек, бастапқы анықтама бойынша қауымдастық емес. Кейбір онлайн қауымдастықтар географиялық тұрғыдан байланысты болып, қауымдық веб-сайттар деп аталады. Дегенмен, егер қауымдастықты мүшелері мен мүшелері жоқ адамдар арасындағы белгілі бір шекараны қамтитын құрылым деп қарастырсақ, виртуалды қауымдастық әрине, қауымдастық болып табылады. Виртуалды қауымдастықтар нақты өмірдегі қауымдастықтарға ортақ – екеуі де бейтаныс адамдар арасында қолдау, ақпарат, достық және қабылдауды қамтамасыз етеді. Виртуалды қауымдастық кеңістігінде пайдаланушылар тиесілілік сезіміне және кеңістіктегі мүшелер арасындағы өзара байланысқа ие болуы күтіледі. Виртуалды қауымдастықтардың ең маңызды жағы – бірнеше медиа платформалар немесе желілер арқылы қарым-қатынас жасау мүмкіндігі. Виртуалды қауымдастықтардың пайда болуымен, бұрынғыдай пошта қызметтері, факс машиналарын және тіпті телефон арқылы сөйлесу сияқты әрекеттерге қатысты жағдай өзгерді. Медиаға негізделген қауымдастықтардың пайда болуын зерттеудің алғашқы кезеңдерінде шындықтың мәні, қауымдастықтардың медиа арқылы құрылу мүмкіндігі туралы мәселелер көтерілді, бұл виртуалды қауымдастықтарды зерттеуді әлеуметтік ғылымдардағы онтология анықтамасына жақындастырды. XVII ғасырда Лондон Корольдік қоғамының ғалымдары хат алмасу арқылы қауымдастық құрды. Сонымен қатар, Бенедикт Андерсоннің 1983 жылғы «Қиялданған қауымдастықтар» еңбегінде ұлттық газеттер сияқты технологиялардың ертедегі ұлттық мемлекеттерде ұлттық және аймақтық сананың қалыптасуына қалай ықпал еткені көрсетілген. Андерсоннің қиялданған қауымдастықтарына сүйенген кейбір авторлар бұл тұжырымды сынға алып, барлық қауымдастықтар қарым-қатынасқа негізделгенін, ал «виртуалды/нақты» дихотомиясы жойылып бара жатқанын, сондықтан «виртуалды» сөзінің мәні күмәнді немесе ескірген болуы мүмкін деп мәлімдеді.

The traditional definition of a community is of geographically circumscribed entity (neighborhoods, villages, etc.). Virtual communities are usually dispersed geographically, and therefore are not communities under the original definition. Some online communities are linked geographically, and are known as community websites. However, if one considers communities to simply possess boundaries of some sort between their members and non members, then a virtual community is certainly a community. Virtual communities resemble real life communities in the sense that they both provide support, information, friendship and acceptance between strangers. While in a virtual community space, users may be expected to feel a sense of belonging and a mutual attachment among the members that are in the space. One of the most influential part about virtual communities is the opportunity to communicate through several media platforms or networks. Now that virtual communities exists, this had leveraged out the things we once did prior to virtual communities, such as postal services, fax machines, and even speaking on the telephone. Early research into the existence of media based communities was concerned with the nature of reality, whether communities actually could exist through the media, which could place virtual community research into the social sciences definition of ontology. In the seventeenth century, scholars associated with the Royal Society of London formed a community through the exchange of letters. As well, Benedict Anderson's Imagined Communities in 1983, described how different technologies, such as national newspapers, contributed to the development of national and regional consciousness among early nation states. Some authors that built their theories on Anderson's imagined communities have been critical of the concept, claiming that all communities are based on communication and that virtual/real dichotomy is disintegrating, making use of the word "virtual" problematic or even obsolete.

Мақсаты

Виртуалды қоғамдастықтар түрлі әлеуметтік және кәсіби топтар үшін пайдаланылады; қоғамдастық мүшелерінің араласуы жеке қарым-қатынастан толығымен ресмиге дейін ауытқып жатады. Мысалы, электрондық пошта тізімі отбасы мен достарымен жеке хабарласу құралы ретінде, сонымен қатар әріптестермен ресми түрде жұмысты үйлестіру үшін қолданылуы мүмкін.

Әлеуметтік кодтарды анықтау үшін пайдаланушы тәжірибесін тексеру

Пайдаланушы тәжірибесі интернет-қауымдастық қолданатын бағдарлама немесе бағдарламалық жасақтаманың басты мақсаты болып табылады, себебі пайдаланушы тәжірибесі бағдарламалық жасақтаманың сәттілігін анықтайды. Әлеуметтік желілердегі беттер мен виртуалды қауымдастықтарға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету пайдаланушылар тәжірибесін ескере отырып құрылады және онлайн қолдануға арналған. Пайдаланушы тәжірибесін тестілеу өнімді немесе жүйені пайдаланушының жеке тәжірибесі туралы мәлімет беруге мүмкіндік береді. Бағдарламалық интерфейсте пайдаланушы тәжірибесін тестілеу үшін үш негізгі қағида қажет: белсенді пайдаланушы, өніммен немесе интерфейспен өзара әрекеттесетін пайдаланушы және пайдаланушы тәжірибесін байқалатын немесе өлшенетін тәсілдермен анықтау. Пайдалану тәжірибесін тестілеу кезінде өлшенетін адам-компьютерлік өзара әрекеттесу онлайн қауымдастықтағы әлеуметтік өзара әрекеттесуге емес, жеке тұлғаларға бағытталған. Онлайн қауымдастықтардың сәттілігі пайдаланушылық қасиеттері мен әлеуметтік семиотиканың үйлесімділігіне байланысты. Пайдаланушылық тестілеу көрсеткіштері бағдарламамен өзара әрекеттескен кезде пайдаланушының мінез-құлқын бағалау арқылы әлеуметтік кодтарды анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Әлеуметтік кодтар мінез-құлық үлгілерінің үнемі қайталануы арқылы қалыптасады және нығайтылады. Адамдар өздерінің әлеуметтік үлгісін немесе мәдени кодын жұмысы, сөйлеу әдебі, киімдері, тамақтану әдеттері, тұрғын үй ортасы мен мүліктік жағдайы және бос уақытын өткізу арқылы көрсетеді. Пайдаланушылық тестілеу көрсеткіштері бағдарламамен өзара әрекеттескен кезде пайдаланушының мінез-құлқын бағалау арқылы әлеуметтік кодтарды анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Пайдаланушылық тестілеу кезінде алынған ақпарат демографиялық факторларды анықтауға және семиотикалық әлеуметтік кодты анықтауға көмектеседі. Диалог және әлеуметтік өзара әрекеттесу, ақпараттық дизайнды қолдау, навигациялық қолдау және қолжетімділік онлайн қауымдастықтарға тән маңызды компоненттер болып табылады. Виртуалды қауымдастықтардың өсуімен бірге олардың пайдаланушыларының әртүрлілігі де артады. Алайда, технологиялар интуитивті болу үшін жасалмайды. Пайдаланушылық тестілеулер пайдаланушылардың әлеуметтік және семиотикалық кодтарды қолдана отырып тиімді қарым-қатынас жасауын және өздерінің әлеуметтік үлгісін сақтап қалуын қамтамасыз ете алады. Мұндай сайттар өте танымал болғандықтан, қазір көптеген денсаулық сақтау ұйымдары пациенттері үшін веб-аумақтар ұйымдастырып, топтар құрады, онда пациенттер дәрігерлерге сұрақтарын жолдай алады. Бұл сайттар, әсіресе сирек кездесетін медициналық жағдайлармен байланысты болғанда, өте пайдалы. Сирек немесе салмақты аурулары бар адамдар физикалық қауымдастықтағы қолдау топтарына қол жеткізе алмауы мүмкін, сондықтан онлайн қауымдастықтар осындай қолдаудың басты құралы болып табылады. Онлайн денсаулық сақтау қауымдастықтары ауруды шын мәнінде түсінетін адамдармен байланысуға мүмкіндік беретін қолдау ошағы ретінде қызмет етеді, сондай-ақ аурумен өмірге бейімделуге көмектесу сияқты практикалық қолдауды ұсынады. Онлайн денсаулық сақтау қауымдастықтарындағы әрбір пациенттің себебі әртүрлі, кейбіреулері сұрақтарына жылдам жауап алуға немесе әңгімелесуге мұқтаж болуы мүмкін. Денсаулыққа қатысты ұқсас мүдделерді бөлісетін әлеуметтік қауымдастықтарға қатысу пациенттерге емдеу және денсаулық сақтау практикасын жақсырақ түсінуге және дұрыс мінез-құлықты қалыптастыруға көмектеседі. Кейбір пайдаланушылар өте күрделі және өмірге қауіпті мәселелерге тап болуы мүмкін, сондықтан осы жеке жағдайлар оларға көмектесе алады, себебі мәселелер өте күрделі. Пациенттер мұндай мүмкіндіктерді көбірек пайдаланады, өйткені бұл оларға жеке және эмоционалдық қолдау мен ақпарат береді, бұл оларға көмектеседі және жақсы тәжірибе алуға мүмкіндік береді. Сирек немесе ауыр аурулармен ауыратын адамдар қашықтықтан немесе қауіпсіз ортадан кету денсаулығына қауіпті болғандықтан жеке кездесе алмайды. Сондықтан олар интернетке жүгінді. Кейбір зерттеулер виртуалды қауымдастықтар пайдаланушыларына құнды пайда әкелуі мүмкін екенін көрсетті. Онлайн денсаулыққа бағытталған қауымдастықтар оқиғаға негізделген шындықтардан және ақпараттық қолдау желілерінен ерекшеленетін ерекше эмоционалдық қолдауды ұсынады. Интернеттегі қауымдастықтар пайдаланушылардың денсаулығына тигізетін әсер туралы ұсынылған материалдардың көлемі артып келеді. Денсаулық сақтау қауымдастықтарын құру науқас немесе медициналық ақпаратқа мұқтаж адамдарға оң әсер етеді.

User experience is the ultimate goal for the program or software used by an internet community, because user experience will determine the software's success. The software for social media pages or virtual communities is structured around the users' experience and designed specifically for online use. User experience testing is utilized to reveal something about the personal experience of the human being using a product or system. When it comes to testing user experience in a software interface, three main characteristics are needed: a user who is engaged, a user who is interacting with a product or interface, and defining the users' experience in ways that are and observable or measurable. The human computer interactions that are measured during a usability experience test focus on the individuals rather than their social interactions in the online community. The success of online communities depend on the integration of usability and social semiotics. Usability testing metrics can be used to determine social codes by evaluating a user's habits when interacting with a program. Social codes are established and reinforced by the regular repetition of behavioral patterns. People communicate their social identities or culture code through the work they do, the way they talk, the clothes they wear, their eating habits, domestic environments and possessions, and use of leisure time. Usability testing metrics can be used to determine social codes by evaluating a user's habits when interacting with a program. The information provided during a usability test can determine demographic factors and help define the semiotic social code. Dialogue and social interactions, support information design, navigation support, and accessibility are integral components specific to online communities. As virtual communities grow, so do the diversity of their users. However, the technologies are not made to be any more or less intuitive. Usability tests can ensure users are communicating effectively using social and semiotic codes while maintaining their social identities. Such sites have so grown in popularity that now many health care providers form groups for their patients by providing web areas where one may direct questions to doctors. These sites prove especially useful when related to rare medical conditions. People with rare or debilitating disorders may not be able to access support groups in their physical community, thus online communities act as primary means for such support. Online health communities can serve as supportive outlets as they facilitate connecting with others who truly understand the disease, as well as offer more practical support, such as receiving help in adjusting to life with the disease. Each patient on online health communities are on there for different reasons, as some may need quick answers to questions they have, or someone to talk to. Involvement in social communities of similar health interests has created a means for patients to develop a better understanding and behavior towards treatment and health practices. Some of these users could have very serious life threatening issues which these personal contexts could become very helpful to these users, as the issues are very complex. Patients increasingly use such outlets, as this is providing personalized and emotional support and information, that will help them and have a better experience. Individuals who suffer from rare or severe illnesses are unable to meet physically because of distance or because it could be a risk to their health to leave a secure environment. Thus, they have turned to the internet. Some studies have indicated that virtual communities can provide valuable benefits to their users. Online health focused communities were shown to offer a unique form of emotional support that differed from event based realities and informational support networks. Growing amounts of presented material show how online communities affect the health of their users. Apparently the creation of health communities has a positive impact on those who are ill or in need of medical information.

Азаматтық қатысу туралы

Жастар саясат пен тарих тақырыптарына қарағанда, атақты адамдардың өміріне көбірек қызығатыны анықталды. Жастар "өз сезімін айту" – "тыңдалумен" бірдей емес деп санайды, сондықтан олар өздерін тыңдамайды деп ойлағандықтан, мұндай іс-шараларға қатысу қажет емес деп есептейді. Уақыт өте келе жағдай өзгерді, әлеуметтік желілердің дамуымен азаматтық қатысу мен азаматтық белсенділіктің жаңа формалары пайда болды. Желілік платформалар белгілі бір пайдаланушылар тобындағы мәселелерді талқылау және пікір алмасу құралына айналды. Онлайн контент бөлісу сайттары жастарға және басқаларға өз ойларын цифрлық медиа арқылы жеткізуге, сондай-ақ үлкен желілік қауымдастықтармен байланысуға мүмкіндік берді. Осы платформаларда жастар дәстүрлі қатысу формаларын, мысалы, дауыс беру және саяси ұйымдарға қосылу шегінен шығып, өздерінің қауымдастықтарында пікір білдіру, байланыс орнату және әрекет етудің жаңа жолдарын жасап жатыр. Онлайн еріктілік арқылы азаматтық белсенділік жеке қанағат пен дамуға оң әсер етеді. Онлайн еріктілердің 84 пайызы осы тәжірибе жеке дамуы мен білім алуына септігін тигізгенін мәлімдеді.

Байланыс туралы

2006 жылғы «Желінің байлығы» атты кітабында Йохай Бенклер виртуалды қауымдастықтар «адамның бірлесіп өмір сүруінің жаңа түрін білдіретінін, адамдардың бір-бірімен әрекеттесуінен туындайтын ортақ тәжірибені құруға жаңа мүмкіндіктер ашатынын» айтады. Бенклердің болжамы толыққанды орындалмаса да, виртуалды қауымдастықта коммуникация мен әлеуметтік қарым-қатынастардың өте күрделі екені анық. Бенклердің пікірінше, екі маңызды салдар бар: «достармен, отбасымен және көршілермен қарым-қатынастың нығаюы» және «белгілі бір мақсаттағы, жай ғана қарым-қатынастардың кеңейе бастауы». MIT ғылым және технологияның әлеуметтік зерттеулерінің профессоры Шерри Тёркл интернеттің кемсітушілік әрекеттерінің азаятын орны деп санайды. 1995 жылы жарық көрген «Экрандағы өмір: Интернет дәуіріндегі жеке тұлға» атты кітабында ол кемсітушіліктің нақты өмірде оңайырақ болатынын, себебі адамдарды сыртқы көрінісінен-ақ олардың нормаларына қайшы келетін нәрсені анықтау оңай екенін айтады. Интернет жеке тұлғаны еркін білдіруге мүмкіндік береді, сондықтан адамдар өздері мен басқалардағы тұрақсыздыққа төзімділік танытады. Осы себептерге байланысты Тёркл онлайн кеңістіктегі пайдаланушылардың өздерін әріптестерімен салыстыруға немесе бағалауға азырақ бейім екенін, бұл виртуалды ортадағы адамдарға әртүрлілікті қабылдауға мүмкіндік беретінін мәлімдейді. Накамура бұл көзқарасқа қарсы шығып, 1999 жылғы «Киберкеңістіктегі нәсіл: Жеке тұлға туризмі және интернеттегі нәсілдік өтімділік» атты мақаласында «жеке тұлға туризмі» терминін енгізді. Киберкеңістіктегі жеке тұлға туризмі – бұл пайдаланушылардың басқа нәсіл мен жыныстың рөлін ойнауын, киюін және шешуін сипаттайтын термин. Накамура осындай «жеке тұлға туристерінің» мінез-құлқы көбінесе стереотиптерді күшейтетінін анықтады. 1998 жылғы «Киберкеңістіктегі қауымдастықтар» кітабында Марк А. Смит пен Питер Коллок, бейтаныс адамдармен өзара әрекеттесудің біз кіммен сөйлесіп, кіммен қарым-қатынас жасаймызға байланысты екенін көрсетеді. Адамдар басқаларды тану үшін киім, дауыс, дене тілі, әрекеттер мен билік сияқты әртүрлі құралдарды пайдаланады, бұл олардың қалай сөйлейтініне немесе қарым-қатынас жасайтынына әсер етеді. Смит пен Коллок онлайн қарым-қатынастың адамдардың бетпе-бет кездескенде көрсететін әрекеттері мен белгілерінен айырмашылығы бар екенін айтады. Бұл онлайн ортада жасау қиын болғанымен, жеке тұлғамен ойнауға кеңістік береді.

In his book The Wealth of Networks from 2006, Yochai Benkler suggests that virtual communities would "come to represent a new form of human communal existence, providing new scope for building a shared experience of human interaction". Although Benkler's prediction has not become entirely true, clearly communications and social relations are extremely complex within a virtual community. The two main effects that can be seen according to Benkler are a "thickening of preexisting relations with friends, family and neighbours" and the beginnings of the "emergence of greater scope for limited purpose, loose relationships". Sherry Turkle, professor of Social Studies of Science and Technology at MIT, believes the internet is a place where actions of discrimination are less likely to occur. In her 1995 book Life on the Screen: Identity in the Age of the Internet, she argues that discrimination is easier in reality as it is easier to identify as face value, what is contrary to one's norm. The internet allows for a more fluid expression of identity and thus people become more accepting of inconsistent personae within themselves and others. For these reasons, Turkle argues users existing in online spaces are less compelled to judge or compare themselves to their peers, allowing people in virtual settings an opportunity to gain a greater capacity for acknowledging diversity. Nakamura argues against this view, coining the term identity tourism in her 1999 article "Race In/For Cyberspace: Identity Tourism and Racial Passing on the Internet". Identity tourism, in the context of cyberspace, is a term used to the describe the phenomenon of users donning and doffing other race and other gender personae. Nakamura finds that performed behavior from these identity tourists often perpetuate stereotypes. In the 1998 book Communities in Cyberspace, authors Marc A. Smith and Peter Kollock, perceives the interactions with strangers are based upon with whom we are speaking or interacting with. People use everything from clothes, voice, body language, gestures, and power to identify others, which plays a role with how they will speak or interact with them. Smith and Kollock believes that online interactions breaks away of all of the face to face gestures and signs that people tend to show in front of one another. Although this is difficult to do online, it also provides space to play with one's identity.

Жынысы

Ойын қауымдастығы өте кең және әртүрлі адамдар үшін қолжетімді, бірақ "ойыншылар" жыныстық идентификацияны білдіргенде бұл ортамен қарым-қатынастарына кері әсер етеді. Адриен Шоу 2012 жылғы "Сіз өзіңізді ойыншы деп санайсыз ба? Жыныс, нәсіл, сексуалдық бағыт және ойыншылық жекелігі" атты мақаласында, жыныс, мүмкін, әдейі сезбей, өзін "ойыншы" деп тануда маңызды рөл атқарады деп жазады. Лиза Накамураның сөзіне сәйкес, бейнеойындардағы бейнелеу мәселеге айналды, себебі әртүрлі түбегейлі топтардан келген азшылық ойыншылар, стереотиптік ақ нәресте ойыншыдан басқа, жеткілікті түрде көрсетілмейді.

Интернетке негізделген

Интернеттің 1990-шы жылдардың ортасынан бері қарқынды дамуы әлеуметтік желілер мен онлайн-қоғамдастықтар түріндегі виртуалды қауымдастықтардың кеңінен таралуына жағдай жасады. Виртуалды қауымдастықтар Web 2.0 технологияларын қауымдастықпен үйлестіре алады, сондықтан олар «2.0 қауымдастығы» деп аталады, бірақ 1970-ші жылдардың басынан бері PLATO және кейіннен Usenet сияқты уақытты бөлісу жүйелерінде берік қауымдастық байланыстары онлайн режимінде қалыптасқан. Онлайн-қоғамдастықтар пайдаланушылар арасындағы әлеуметтік өзара әрекеттесу мен ақпарат алмасуға негізделген. Бұл өзара іс-қимыл қауымдастық мүшелері арасындағы жазбаша әлеуметтік келісімнің өзаралық қарым-қатынас принципін күшейтеді.

Интернет-хабарлама тақталары

Онлайн-хабарламалар тақтасы – адамдар түрлі тақырыптар бойынша ойларын, идеяларын талқылайтын немесе жай ғана өз пікірін білдіре алатын форум. Пайдаланушылар қандай тақырыпты немесе талқылауды оқығысы келетінін, немесе оған өз үлесін қосуды таңдай алады. Пайдаланушы жазба жазу арқылы талқылауды бастайды. Жауап бергісі келетін басқа пайдаланушылар осы тақырыпқа өз жазбаларын қосып, кез келген уақытта талқылауға қатыса алады. Ауызша әңгімелерден айырмашылығы, хабарламалар тақтасында жауаптар дереу келмейді; пайдаланушылар жауаптарды тексеру үшін сайтқа кіріп тұруы керек. Кез келген адам онлайн-хабарламалар тақтасына тіркеле алады. Адамдар өз ойлары мен идеяларын бөліспесе де, виртуалды қауымдастыққа қатысуды таңдай алады. Чат-бөлмелерден ерекшелігі, кем дегенде практикада, хабарламалар тақтасы шексіз пайдаланушыны қабылдай алады. Интернет қолданушыларының онлайн режимінде бейтаныс адамдармен сөйлесуге және байланысқа түсуге деген құштарлығы, нақты өмірдегі жағдайлардан өзгеше, себебі онда адамдар көбінесе көмектесуге тартынса және жиі бас тартады. Зерттеулер көрсеткендей, адамдар бір жағдайға жалғыз қалғанда араласуға бейім. Интернеттегі хабарламалар тақтасында пайдаланушылар компьютерде жалғыз отырады, бұл олардың байланысқа түсуге дайындығына ықпал етуі мүмкін. Тағы бір мүмкін түсінігі – адамдар онлайн режимінде нақты өмірге қарағанда жағдайдан әлдеқайда оңай шыға алады. Олар жай ғана «шығу» немесе «жүйеден шығу» батырмасын басады, ал нақты өмірде жағдайды тастап кету үшін физикалық шығу жолын табуға және оның салдарымен санасуға тура келеді. Онлайн-бейнедегі статустың жоқтығы да адамдарды ынталандыруы мүмкін, себебі егер оны құпия ұстағысы келсе, онда жынысы, жасы, ұлты немесе өмір салты туралы ешқандай белгі болмайды.

Онлайн-сүйлесу бөлмелері

Хабарлау тақталары мен форумдарға қызығушылықтың артуынан кейін көп ұзамай, адамдар өздерінің "қоғамдастықтарымен" нақты уақытта байланыс құрудың жолын іздеуді бастады. Хабарлама тақталарының кемшілігі – адамдар басқа пайдаланушы жазбаларына жауап беретінше күтуге мәжбүр болды, ал әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдармен әртүрлі уақыт белдеулерінде бұл көп уақыт алатын еді. Онлайн чат бөлмелерінің пайда болуы адамдарға бір уақытта онлайн режимінде кімдермен сөйлесуге мүмкіндік берді. Осылайша, хабарламалар жіберіліп, онлайн пайдаланушылар дереу жауап бере алатын болды. CompuServe CB жүйесіндегі бастапқы даму кезеңінде пайдаланушылар бір-бірімен нақты уақытта сөйлесе алатын қырық арна болды. Осы қырық түрлі арна идеясы әртүрлі тақырыптарға арналған чат-бөлмелер идеясына әкелді. Пайдаланушылар қызықты деп тапқан чат-бөлмеге қосыла немесе өздеріне ұнамайтын жағдай болса, жаңа "бөлме" құра алатын еді. Нақты уақыт режиміндегі чат виртуалды ойындарға да енгізілді, онда адамдар бір-бірімен ойын ойнап, мәтін арқылы сөйлесе алатын болды. Чат-бөлмелерді әртүрлі тақырыптар бойынша табуға болады, соның арқасында адамдар ұқсас қызығушылықтары бар адамдармен әңгімелесе алады. Қазіргі таңда Internet Relay Chat (IRC) және Yahoo, MSN, AOL сияқты жеке веб-сайттар чат-бөлмелерді ұсынады. Чат-бөлмедегі пайдаланушылар мәтіндік хабарламалар арқылы байланысады. Көптеген чат-бөлме провайдерлері ұқсас болып келеді және кіріс өрісі, хабарлама терезесі және қатысушылар тізімінен тұрады. Кіріс өрісі – пайдаланушылар жібергісі келетін мәтіндік хабарламаларын жаза алатын орын. Сервер бұл хабарламаны чат-бөлмесіндегі барлық пайдаланушылардың компьютерлеріне жібереді, сонда ол хабарлама терезесінде көрсетіледі. Хабарлама терезесі әңгімені қадағалауға мүмкіндік береді және әдетте хабарлама жарияланған уақытты көрсетеді. Бөлмеде кімдер бар екенін білу үшін, әдетте пайдаланушылардың тізімі болады, соның арқасында адамдар өздерінің виртуалды қоғамда кімдермен байланыс құрып жатқанын көре алады. Пайдаланушылар бір-бірімен тікелей сөйлескендей әңгімелесе алады. Бұл "көрінетін шындық" қасиеті пайдаланушыларға виртуалды қоғамдастық құруды жеңілдетеді, себебі чат-бөлмелер пайдаланушыларға нақты өмірде кездескендей бір-бірімен танысуға мүмкіндік береді. Жеке "бөлме" мүмкіндігі де чат-бөлмесіндегі адамдардың ұқсас қызығушылықтарын бөлісуіне ықпал етеді; олардың бір-бірімен байланысуына және достық қарым-қатынас құруға дайын болуына мүмкіндік беретін қызығушылық.

Shortly after the rise of interest in message boards and forums, people started to want a way of communicating with their "communities" in real time. The downside to message boards was that people would have to wait until another user replied to their posting, which, with people all around the world in different time frames, could take a while. The development of online chat rooms allowed people to talk to whoever was online at the same time they were. This way, messages were sent and online users could immediately respond. The original development by CompuServe CB hosted forty channels in which users could talk to one another in real time. The idea of forty different channels led to the idea of chat rooms that were specific to different topics. Users could choose to join an already existent chat room they found interesting, or start a new "room" if they found nothing to their liking. Real time chatting was also brought into virtual games, where people could play against one another and also talk to one another through text. Now, chat rooms can be found on all sorts of topics, so that people can talk with others who share similar interests. Chat rooms are now provided by Internet Relay Chat (IRC) and other individual websites such as Yahoo, MSN, and AOL. Chat room users communicate through text based messaging. Most chat room providers are similar and include an input box, a message window, and a participant list. The input box is where users can type their text based message to be sent to the providing server. The server will then transmit the message to the computers of anyone in the chat room so that it can be displayed in the message window. The message window allows the conversation to be tracked and usually places a time stamp once the message is posted. There is usually a list of the users who are currently in the room, so that people can see who is in their virtual community. Users can communicate as if they are speaking to one another in real life. This "simulated reality" attribute makes it easy for users to form a virtual community, because chat rooms allow users to get to know one another as if they were meeting in real life. The individual "room" feature also makes it more likely that the people within a chat room share a similar interest; an interest that allows them to bond with one another and be willing to form a friendship.

Виртуалды әлемдер

Виртуалды әлемдер – виртуалды қауымдастықтардың ең интерактивті түрі. Осы типтегі виртуалды қауымдастықта адамдар компьютерлік әлемде аватар ретінде өмір сүру арқылы байланысады. Пайдаланушылар өз аватарының кейіпкерін (аватар киімдерін таңдаудан бастап аватар үйін жобалауға дейін) жасайды және олардың кейіпкерлерінің өмірін және 3D виртуалды әлемдегі басқа кейіпкерлермен өзара әрекеттесуін басқарады. Бұл компьютерлік ойынға ұқсас, бірақ ойыншылар үшін ешқандай мақсат көзделмеген. Виртуалды әлем пайдаланушыларға виртуалды кеңістікте қиял өмірін құруға және оны басқаруға мүмкіндік береді. Әлемдегі кейіпкерлер бір-бірімен сөйлесе алады және адамдардың нақты өмірдегідей әрекет ете алады. Мысалы, кейіпкерлер бір-бірімен танысып, интернетте жақын қарым-қатынас орната алады. Осы типтегі виртуалды қауымдастық адамдарға басқалармен нақты уақытта әңгімелесу ғана емес, сонымен қатар олармен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді. Пайдаланушылар жасаған аватарлар адамдарға ұқсайды. Пайдаланушылар өздеріне ұқсас аватарлар жасауға немесе мүлдем басқа тұлғаны қабылдауға болады. Кейіпкерлер басқа кейіпкерлермен қарым-қатынас жасағанда, мәтіндік әңгімелер мен виртуалды тәжірибе (мысалы, аватарлар виртуалды әлемде кездесуге шығу) арқылы бір-бірін тануға мүмкіндік алады. Виртуалды чат-бөлмеде адамдар бір-бірімен сөйлесе алады, бірақ тек нақты уақытта ғана. Виртуалды әлемде кейіпкерлер достар сияқты бірге әрекет ете алады. Виртуалды әлемдегі қауымдастықтар шынайы өмірдегі қауымдастықтарға өте ұқсас, себебі кейіпкерлер физикалық тұрғыдан бір орында болады, тіпті кейіпкерлерді басқаратын пайдаланушылар басқа жерде болса да. Second Life – интернеттегі ең танымал виртуалды әлемдердің бірі. Whyville жас аудиторияға қауіпсіздік пен жеке құпияны қамтамасыз ететін балама ұсынады. Whyville-де ойыншылар түрлі құбылыстарды зерттеу және үйрену үшін виртуалды әлемнің симуляциялық мүмкіндіктерін пайдаланады. Виртуалды әлемдерді қолданудың тағы бір саласы – бизнес коммуникациясы. Фотореалистік аватарлар мен позициялық дыбыс сияқты виртуалды әлем технологиясының артықшылықтары қатысушылар үшін шаршамау сезімін тудыратын атмосфера жасайды. Кездесуге қатысушылардың рұқсаттарын (мысалы, кім сөйлей алады немесе кім қозғала алады) анықтауға мүмкіндік беретін корпоративтік басқару, кездесу ортасын басқаруға көмектеседі. Zoom – COVID-19 пандемиясы кезінде танымал болған платформа. Бұл платформада кездесуді ұйымдастырушылар кімнің сөйлей алатынын және кімнің сөйлей алмайтынын анықтай алады, олардың дыбысын өшіру немесе қосу арқылы, сондай-ақ кімнің қосыла алатынын бақылай алады. Бірнеше компания Second Life-ті қоса алғанда, бизнеске арналған виртуалды әлемдерді құруда. Бұл бизнеске арналған әлемдерде қатаң бақылаулар қарастырылған және жекелеген қатысушылардың дыбысын өшіру, десктопты ортақтастыру немесе қол жетімділік тізімдерін пайдалану сияқты мүмкіндіктер бар, бұл белгілі бір бизнес немесе топ үшін жоғары интерактивті және бақыланатын виртуалды әлемді қамтамасыз етеді. Бизнеске арналған виртуалды әлемдер үшінші тарап провайдерлерімен бірыңғай кіру немесе мазмұнды шифрлау сияқты қосымша корпоративтік мүмкіндіктерді де ұсынуы мүмкін.

Virtual worlds are the most interactive of all virtual community forms. In this type of virtual community, people are connected by living as an avatar in a computer based world. Users create their own avatar character (from choosing the avatar's outfits to designing the avatar's house) and control their character's life and interactions with other characters in the 3D virtual world. It is similar to a computer game; however, there is no objective for the players. A virtual world simply gives users the opportunity to build and operate a fantasy life in the virtual realm. Characters within the world can talk to one another and have almost the same interactions people would have in reality. For example, characters can socialize with one another and hold intimate relationships online. This type of virtual community allows for people to not only hold conversations with others in real time, but also to engage and interact with others. The avatars that users create are like humans. Users can choose to make avatars like themselves, or take on an entirely different personality than them. When characters interact with other characters, they can get to know one another through text based talking and virtual experience (such as having avatars go on a date in the virtual world). A virtual community chat room may give real time conversations, but people can only talk to one another. In a virtual world, characters can do activities together, just like friends could do in reality. Communities in virtual worlds are most similar to real life communities because the characters are physically in the same place, even if the users who are operating the characters are not. Second Life is one of the most popular virtual worlds on the Internet. Whyville offers an alternative for younger audiences where safety and privacy are a concern. In Whyville, players use the virtual world's simulation aspect to experiment and learn about various phenomena. Another use for virtual worlds has been in business communications. Benefits from virtual world technology such as photo realistic avatars and positional sound create an atmosphere for participants that provides a less fatiguing sense of presence. Enterprise controls that allow the meeting host to dictate the permissions of the attendees such as who can speak, or who can move about allow the host to control the meeting environment. Zoom, is a popular platform that has grown over the COVID 19 pandemic. Where those who host meetings on this platform, can dictate who can or cannot speak, by muting or unmuting them, along with who is able to join. Several companies are creating business based virtual worlds including Second Life. These business based worlds have stricter controls and allow functionality such as muting individual participants, desktop sharing, or access lists to provide a highly interactive and controlled virtual world to a specific business or group. Business based virtual worlds also may provide various enterprise features such as Single Sign on with third party providers, or Content Encryption.

Әлеуметтік желілер қызметі

Әлеуметтік желілер – виртуалды қоғамдастықтың ең кең таралған түрі. Олар қарым-қатынас орнату мен оны қолдауға бағытталған веб-сайт немесе бағдарламалық платформа болып табылады. Facebook, Twitter және Instagram – осы виртуалды қоғамдастықтардың мысалдары. Мұндай сайттарда әдетте жеке профиль немесе тіркелгі жасалып, достар қосылады немесе басқа қолданушыларға жазылу арқылы байланыс орнатылады. Бұл адамдарға әлеуметтік желіні бас қосылатын орын ретінде пайдаланып, бір-бірімен байланысуға және қолдау табуға мүмкіндік береді. Бұл сайттардың көбінде достарыңыз бен таныстарыңыздың жаңалықтарын көп еңбектенбестен білуге болады. Кейбір сайттарда бірнеше адаммен бірден бейне байланысқа түсуге мүмкіндік бар, бұл байланысты нағыз бірге отырғандай сезінуге көмектеседі. Мысалы, Facebook-та суреттер мен бейнелерді жүктеуге, әңгімелесуге, жаңа достар табуға, бұрынғы достарыңызбен қайта байланысуға, түрлі топтарға немесе қозғалыстарға қосылуға болады.

Мамандандырылған ақпараттық қоғамдастықтар

Онлайн және виртуалды қауымдастықтарда қатысу мәдениетінің маңызы зор. Қатысу мәдениетінде пайдаланушылар өз үлестерінің маңызды екенін сезінеді және үлес қосу арқылы басқа пайдаланушылармен мағыналы байланыс орнатады. Сайтта мазмұн жасайтын және тұтынатын адамдар арасындағы шекаралар нашарлап, бірігіп кетеді. Генри Дженкинстің айтуынша, "Мүшелер өздерінің үлесінің маңызды екеніне сенеді және бір-бірімен әлеуметтік байланыста екенін сезінеді" (Дженкинс және басқалар, 2005). Ақпарат алмасу мен тұтыну үшін белгілі бір деңгейде "цифрлық сауаттылық" қажет, соның арқасында пайдаланушылар "медиа мазмұнын сақтауға, түсіндіруге, бейімдеуге, өзгертуге және қайта таратуға" мүмкіндік алады (Дженкинс). Мамандандырылған ақпараттық қауымдастықтар белгілі бір тақырыпқа қызығушылық танытқан пайдаланушылардың тобын біріктіреді. Мысалы, TasteofHome.com, "Үйдің дәмі" журналының сайты, нан пісіру және тамақ дайындауға бағытталған мамандандырылған ақпараттық қауымдастық болып табылады. Пайдаланушылар өздерінің хоббилеріне қатысты тұтынушыларға ақпарат ұсынады және одан әрі мамандандырылған топтар мен форумдарға қатысады. Мамандандырылған ақпараттық қауымдастықтар – ұқсас қызығушылықтары бар адамдар өз тәжірибелерімен және қызығушылықтарымен бөлісіп, талқылай алатын орын.

Говард Райнгольдтың зерттеу залы

Говард Райнгольдтың виртуалды қоғамдастығын Марк Грановеттердің 20 жыл бұрын "Американдық социология журналында" жарияланған "әлсіз байланыстардың күші" атты мақаласымен салыстыруға болады. Райнгольд Грановеттердің онлайн әлеміндегі күшті және әлсіз байланыстар туралы болжамдарын аударды, тәжірибеге салды және жариялады. Оның кіріспе бетіндегі мысалы тіпті виртуалды қоғамдағы әлеуметтік желілерді көрсетеді: "Жеті жасар қызым әкесінің компьютерінде көрінбейтін достары бар отбасымен жиналатынын біледі. Кейде ешкім көрмегенімен, ол олармен сөйлейді. Ол осы көрінбейтін достардың кейде нақты денемен көрініп, көрші үйден немесе әлемнің екінші жағынан келіп материализацияланатынын біледі" (1-бет). Шындығында, виртуалды қоғамдастық кітабының жаңартылған нұсқасында Райнгольд Барри Веллманның еңбектерін ертерек оқығанда, кітабын "онлайн әлеуметтік желілер" деп атаған болар еді. Райнгольдтың анықтамасында "әлеуметтік жиынтық және жеке қарым-қатынастар" терминдері бар (3-бет). Липнак және Штамптар (1997) және Моушовиц (1997) виртуалды қоғамдастықтардың кеңістік, уақыт және ұйымдық шекараларды қалай басып өте алатынын көрсетеді; Липнак және Штамптар (1997)

Интернет-қоғамдастықтардың артықшылықтары

Интернет-қоғамдастықтары нақты өмірде мүмкін емес, дереу ақпарат алмасудың артықшылығын ұсынады. Бұл өзара әрекеттесу адамдарға үйден көптеген іс-әрекеттерге қатысуға мүмкіндік береді, мысалы: тауар сатып алу, төлемдерді жүзеге асыру және нақты ақпаратты іздеу. Онлайн-қоғамдастықтардың қолданушылары мыңдаған арнайы талқылау топтарына қол жеткізе алады, онда олар мамандық қарым-қатынастар құра алады және саясат, техникалық қолдау, әлеуметтік іс-шаралар, денсаулық (жоғарыда көрсетілгендей) және ойын-сауық сияқты санаттар бойынша ақпарат ала алады. Виртуалды қоғамдастықтар осындай қарым-қатынастар үшін өте қолайлы ортаны қамтамасыз етеді, себебі ақпаратты оңай жариялауға болады және жауап беру уақыты өте жоғары болуы мүмкін. Тағы бір артықшылығы – мұндай қоғамдастықтар қолданушыларға мүшелік пен қатыстық сезімін сыйлайды. Қолданушылар қолдау көрсетуге және алуға мүмкіндік алады, сондай-ақ оны пайдалану оңай және төмен құнды. Экономикалық тұрғыдан виртуалды қоғамдастықтар коммерциялық сәттілікке жете алады, мүшелік жарнасы, жазылым, пайдалану ақысы және жарнама комиссиясы арқылы табыс табады. Тұтынушылар сатушының қоғамдастықта жақсы беделі болған жағдайда, онлайн-мәмілелер жасауға өте сенімді көзқараспен қарады. Виртуалды қоғамдастықтар коммерциялық мәмілелерде делдалдықты жоюдың мүмкіндігін ұсынады, бұл сатушыларды алып тастап, сатып алушыларды тікелей жеткізушілермен байланыстырады. Делдалсыздық артық бағаны жояды және тұтынушы мен өндіруші арасында тікелей байланыс жасауға мүмкіндік береді.

Интернет-қоғамдастықтардың кемшіліктері

Жедел хабарласу жылдам қолжетімділікті білдіргенімен, сонымен бірге ақпарат дұрыстығы тексерілмей жарияланатынын да білдіреді. Сенімді дереккөздерді таңдау қиын, себебі әрбір жазбаны тексеріп, оның белгілі бір сапа стандартына сай екеніне көз жеткізетін редактор жоқ. Теориялық тұрғыдан алғанда, онлайн-персоналар анонимді болуы мүмкін, бұл адамдарға виртуалды қауымдастықта фантастикалық рөлдік ойындар ойнауға мүмкіндік береді, мысалы, Second Life-та аватарларды пайдалану сияқты. Кейбір мамандар онлайн-қауымдастықтарды пайдаланушыларға сақтық танытуға кеңес береді, өйткені қаскөйлер де осы қауымдастықтарда онлайн-жеке басын ұрлау немесе онлайн-қаскөйлердің құрбандары болатын осал адамдарды іздейді. Интернет-қауымдастықтарында қорқыту мәселесі де бар. Пайдаланушылар өз бетін көрсетпегендіктен, адамдар басқа адамдарға қатысты қорқыту және кемсіту әрекеттерін жасауы мүмкін, себебі олар ешқандай жазаланбайды деп ойлайды. Онлайн-қауымдастықта гендерлік және нәсілдік теңсіздік мәселелері де бар, онда экранда көбінесе басымдыққа ие топтар ғана көрсетіледі, ал басқа этникалық топтар мен гендерлік топтар жеткіліксіз өкілдікке ие.