Кіріспе
Интернетте танысқан адамдар арасындағы қарым-қатынас – интернетте танысып, көбінесе бір-бірін тек интернет арқылы білетін адамдар арасындағы қарым-қатынас. Онлайн қарым-қатынас көп жағынан хаттасу арқылы туындайтын қарым-қатынасқа ұқсас. Мұндай қарым-қатынас махаббатқа, достастыққа немесе тіпті іскерлік мәселелерге негізделуі мүмкін. Интернет қарым-қатынасы (немесе онлайн қарым-қатынас) қарым-қатынас деп аталу үшін, дәл осылай жеке кездесетін адамдардағыдай, белгілі бір уақыт бойы сақталады. Басты ерекшелігі – мұндай қарым-қатынас компьютер немесе онлайн қызмет арқылы жалғасады және қарым-қатынастағы адамдар бір-бірімен жеке кездеспеуі де мүмкін. Әйтпесе, бұл термин өте кең және мәтін, бейне, дыбыс немесе тіпті виртуалды кейіпкерлерге негізделген қарым-қатынастарды да қамти алады. Мұндай қарым-қатынас әртүрлі аймақтарда, әртүрлі елдерде, әлемнің әртүрлі бөліктерінде немесе тіпті бір аймақта тұратын, бірақ жеке кездеспейтін адамдар арасында болуы мүмкін.
An internet relationship is a relationship between people who have met online, and in many cases know each other only via the Internet. Online relationships are similar in many ways to pen pal relationships. This relationship can be romantic, platonic, or even based on business affairs. An internet relationship (or online relationship) is generally sustained for a certain amount of time before being titled a relationship, just as in person relationships. The major difference here is that an internet relationship is sustained via computer or online service, and the individuals in the relationship may or may not ever meet each other in person. Otherwise, the term is quite broad and can include relationships based upon text, video, audio, or even virtual character. This relationship can be between people in different regions, different countries, different sides of the world, or even people who reside in the same area but do not communicate in person.
Технологиялық жетістіктер
Дж. Майкл Джаффе, "Gender, Pseudonyms" және "CMC: Masking Identities and Baring Souls" кітаптарының авторы, былай дейді: "Интернет бастапқыда үкіметтік ғалымдар мен қорғаныс сарапшылары арасындағы байланысты жеделдету үшін құрылған, ол бұқаралық "жеке адамдар арасындағы коммуникация құралы" болуы көзделмеген". Дегенмен, көпшіліктің онлайн байланысуына мүмкіндік беретін жаңа және революциялық құрылғылар үздіксіз жасалып, қолданысқа енгізілуде. Көптеген құрылғылардың әртүрлі мақсаттарға және байланыс тәсілдеріне арналған болуының орнына, ұялы телефондар, планшеттер, ноутбуктер және смартфондар сияқты бір құрылғыға интернет-функциясы енгізілгендіктен, онлайн байланысқа қол жеткізу оңай және арзан. Осы құрылғылар арқылы онлайн байланысудың басқа да жолдары бар, мысалы, электрондық пошта, Skype, iChat, жылдам хабар алмасу бағдарламалары, әлеуметтік желілер, асинхронды талқылау топтары, онлайн ойындар, виртуалды әлемдер және Әлемдік желі. Онлайн байланыс тәсілдерінің кейбіреулері, мысалы YouTube, асинхронды (нақты уақытта емес), ал Twitter сияқтылары синхронды (тез арадағы байланыс) болып табылады. Синхронды байланыс екі немесе одан көп қатысушы дауыстық немесе мәтіндік чат арқылы нақты уақытта өзара әрекеттескенде жүзеге асады.
Қарым-қатынас түрлері
Қазіргі технологиялар дәуірінде түрлі интернеттегі қарым-қатынастар мүмкін.
Интернет арқылы танысу
Интернет арқылы танысу бүкіл әлемде көптеген адамдар үшін өте маңызды. Интернет арқылы танысудың басты артықшылығы – проституцияның төмендеуі. Адамдар енді жай ғана қарым-қатынас іздеу үшін көшеде шарлаудың қажеті жоқ. Егер олар мұндай қатынасқа ниеттенсе, оны онлайн табуға болады. Көптеген жеке профильдер үшін бейнелер мен суреттер бірдей маңызды. Мұндай профильдерді танысудан өзге де адамдар арасындағы қарым-қатынас құруға арналған сайттарда да кездестіруге болады. "Дене, графикалық түрде болмаса да, аз болуы керек емес".
Пайдаланушылар
New York Times газетінің мақаласына сәйкес, делдалдық арқылы жұп табу 1800 жылдардың ортасынан бері қолданылып келеді. Онлайн танысу 1990 жылдардың ортасында, алғашқы танысу сайттарының құрылуымен мүмкін болды. Бұл сайттар сексуалдық еркіндікті кеңейтуге мүмкіндік береді. OkCupid сайтының өкілі Сэм Яганның айтуынша, "Жаңа жылдан бастап Валентин күніне дейінгі алты апта – біздің ең қарбалас кезеңіміз". Көптеген интернет-сайттар жеке профильдерді ұсынады, онда пайдаланушылардан "жеке ақпарат" бөлімдерін толтыру талап етіледі. Көбінесе бұл бөлімдерде көптеген нұсқаулы сұрақтар болады. Виртуалды профильдердің анонимділігіне байланысты, адамдар жиі алдын ала белгіленген "типтердің" бірінің рөлін ойнайды, бірақ нақты өмірде тартыншақтық себебінен шынайы жауаптарды беруге кедергі болады. Онлайн танысушылардың романтикалық серіктестерді іздеу себептерін зерттеу үшін де көптеген зерттеулер жүргізілді. Роберт Брайм мен Ронда Лентонның сөзіне қарағанда, онлайн ойындардың, сайттардың және басқа да виртуалды қауымдастықтардың пайдаланушылары өздерінің жеке басын жасырып, бұрын білмеген жаңа нәрселерді білуге тырысады. Жасырын тұлғаның арқасында онлайн пайдаланушы сол сәтте кім болғысы келсе, солай болуға мүмкіндік алады. Олар өздерінің әдеттегі шеңберінен шығып, мүлдем басқа адам рөлін сомдай алады. "Компьютерлік медиацияланған қарым-қатынас журналында" Роберт Дж. Степфур, Сьюзан Д. Бун, Стейси Л. Маккиннон және Вики Л. Деву онлайн қатынас іздеген адамдар туралы зерттеу нәтижелерін жариялады. Олардың қорытындысы бойынша, "қатысушылардан онлайн қарым-қатынаста нені іздеп отырғанын сұрағанда, көпшілігі көңіл көтеру, достасу және әңгімелесуге қызығушылық танытты. Көптеген адамдар онлайн серіктестермен бейресми достық қарым-қатынас орнатуға және кездесуге де қызығушылық білдірді. Ал жыныстық қатынас немесе некелік серіктес табу мақсатында интернетті пайдаланушылардың саны айтарлықтай аз болды". Дегенмен, 2012 жылы Proceedings of the National Academy of Sciences журналында жарияланған зерттеуде 19 000-ға жуық үйленген адамдар қаралды. Онлайн танысқан жұбайлар өз некелеріне оффлайн танысқандарға қарағанда көбірек қанағаттанғанын айтты. Сонымен қатар, онлайн басталган некелер ажырасуға әкесу ықтималдығы төмен болды. Фей Мишна, Алан МакЛаки және Майкл Сайни, "Әлеуметтік жұмыс зерттеуі" мақаласының авторлары, "Онлайн шындықтағы нақты қауіптер: Онлайн қарым-қатынастар мен кибер-құқық бұзушылықтарды зерттейтін сапалық зерттеу" тақырыбында 6 мен 24 жас аралығындағы 35 000-нан астам адамды зерттеді. Олар интернет қарым-қатынасы туралы алаңдаушылық білдіріп, онлайн қолдау ұйымдарына жүгінген адамдарды зерттеді. Зерттеуге таңдалған 346 жазбаның орташа жасы 14 болды. Көптеген жағдайларда балалар мен жасөспірімдер онлайн қарым-қатынастарын нақты өмірдегі қарым-қатынастармен бірдей "нағыз" деп санайды. Зерттеу сонымен қатар интернеттің осы жас топтарының сексуалдық және романтикалық тәжірибесінде маңызды рөл атқаратынын көрсетті.
Киберсекс
Интернеттегі қарым-қатынастағы кейбір адамдар киберсекске де қатысады, ол – екі немесе одан көп адамның компьютер желісі арқылы қашықтан байланысып, жыныстық сипаттағы хабарламалар алмасып, жыныстық тәжірибе туралы сипаттау арқылы жүзеге асатын виртуалды жыныстық қатынас. Бұл видео немесе аудио арқылы жыныстық қатынасқа түсуді де қамтиды. Кейбір сайттар киберсекс қызметін ұсынады, онда клиент сайт иесіне басқа адаммен онлайн жыныстық тәжірибе үшін ақы төлейді. Киберсекске нақты өмірде мастурбация да кіре береді. Киберсекс кездесуінің сапасы көбінесе қатысушылардың өз серіктестерінің санасында айқын, сезімтал психикалық бейне жасау қабілетіне байланысты. Сонымен қатар, қиял мен шындыққа сенбеу де маңызды. Киберсекс бұрыннан бар немесе жақын қарым-қатынастар аясында, мысалы, географиялық тұрғыдан алыс болған жандар арасында, немесе бір-бірін бұрын танымайтын және виртуалды кеңістікте кездесіп, тіпті анонимді болып қалатын адамдар арасында болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда киберсекс веб-камераны пайдалану арқылы серіктестердің нақты уақыттағы бейнесін беру арқылы күшейтіледі.
Әлеуметтік желілердегі қарым-қатынастар
Әлеуметтік желілер адамдардың интернет арқылы бір-бірімен байланысуына мүмкіндік берді. Кейде әлеуметтік желілердің мүшелері өздерінің "достарының" (Facebook) немесе "таныстарының" (LinkedIn) көп бөлігін немесе барлығын жеке өмірде таниды. Дегенмен, кейде осы қызметтер арқылы, мысалы Facebook, Myspace, Google Plus, LinkedIn, Twitter, Instagram, DeviantArt, Xanga және Discord сияқты платформалар арқылы интернетте жаңа қарым-қатынастар құрылады. "Әлеуметтік желі қызметі" – әртүрлі салаларға негізделген веб-сайттарды қамтитын өте кең ұғым. Барлық әлеуметтік желілерде интернетте қарым-қатынас орнату мүмкіндігі бар. Бұл сайттар пайдаланушыларға тұрғын жері, білімі, тәжірибесі, хоббилері, жасы, жынысы және тағы да басқалары бойынша жаңа таныстар іздеуге мүмкіндік береді. Осылайша, бір-бірімен танысқан адамдардың ортақ белгілері болуы мүмкін. Әдетте, бұл сайттар бір-бірін танымайтын адамдарға бір-бірін "досқа қосуға" немесе байланыс ретінде тіркеуге және бір-біріне хабарлар жіберуге рұхсат береді. Мұндай байланыс екі адам арасындағы қарым-қатынастың артуына әкелуі мүмкін. Адамдар туралы көптеген ақпаратты олардың әлеуметтік желідегі профильдерінен тікелей табуға болады. Өздері туралы толық және нақты ақпарат беру арқылы, онлайн қарым-қатынастағы адамдар бір-бірі туралы профильдер мен "өзім туралы" бөлімдерін қарап көп нәрсе біле алады. Адамдар арасындағы байланыс жиілеген сайын, интернет арқылы белгілі бір қарым-қатынас қалыптасады. Бұл қарым-қатынас таныстыққа, достыққа, махаббатқа немесе тіпті іскерлік серіктестікке айналуы мүмкін.
Онлайн ойын
Онлайн ойындар көптеген түрлі адамдарды бір интерфейске енгізуге мүмкіндік береді. Адамдар қарым-қатынас жасайтын онлайн ойынның кең таралған түрі – MMORPG, яғни көп ойыншылы онлайн рөлдік ойын. MMORPG-нің мысалдары – World of Warcraft, EverQuest, SecondLife, Final Fantasy Online және Minecraft (массалық көп ойыншылы онлайн рөлдік ойындар тізілімін қараңыз). Бұл ойындар адамдарға өздерін бейнелейтін кейіпкерді жасауға және нақты адамдар басқаратын басқа кейіпкерлермен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді, сонымен қатар ойынның нақты міндеттері мен мақсаттарын орындауға болады. MMORPG-ден басқа онлайн ойындар да интернетте қарым-қатынас тудыруы мүмкін. Мысалы, покер сияқты карта ойындары мен Пикториа сияқты үстел ойындары виртуалды интерфейске айналды, бұл жеке адамға интернеттегі адамдармен ойнауға және олармен әңгімелесуге мүмкіндік береді. Webkinz және Neopets сияқты виртуалды үй жануарлары сайттары – бұл басқа ойыншылармен әлеуметтесуге мүмкіндік беретін танымал онлайн ойынның тағы бір түрі. Ойындар әртүрлі жастағы адамдар үшін әлеуметтік кеңістік жасайды, ал пайдаланушылар базасы көбінесе жас топтарын қамтиды. Бұл ойындардың көпшілігі адамдарға бір-бірімен әңгімелесуге, сондай-ақ топтар мен кландар құруға мүмкіндік береді. Мұндай өзара әрекеттесу одан әрі байланысқа, достыққа немесе романтикалық қарым-қатынасқа әкелуі мүмкін. Цифрлық антрополог Бонни Нарди «World of Warcraft» видео ойынында онлайн қарым-қатынастардың маңыздылығын атап көрсетеді. Қатысушыларды бақылау негізінде ол интернетте танысып, видео ойын ойнау барысында қарым-қатынас дамытқан ойыншыларды байқайды. Әлемнің кез келген жерінен адамдар виртуалды платформада кездесіп, тіпті қарым-қатынас орната алады. Технологиялар адамдарды жақындастырып, керемет орта жасады. Нарди өзінің гильдия мүшесі Зик туралы айтады, ол Малореге құда болған, олармен ойын ішіндегі зинжданда кездескен. «Мен эмоциядан басқа ештеңе болуы мүмкін екенін ойлаған жоқ едім және оған үйленгенімді айттым. Зик кейін Малореге (ол оны World of Warcraft-та кездестірген) құда болғанын, бірақ қарым-қатынастары жақсы жүрмейтінін айтты» (Nardi, 165-бет). Зиктің Малореге қарым-қатынасы Зиктің ойында бірнеше аккаунты болғандықтан туды, ол Малореге түрлі кейіпкерлерді пайдаланып, зинжданға жүгіру кезінде флирт жасауға мүмкіндік алған.
Онлайн-форумдар мен чат-бөлмелері
Интернет-форум – жарияланған хабарламалар түріндегі әңгімелерді қамтитын веб-сайт. Форумдар жалпы әңгімелесу үшін немесе санаттар мен тақырыптарға бөліне алады. Оларды сұрақтар қоюға, пікір білдіруге немесе тақырыптарды талқылауға пайдалануға болады. Форумдардың өзіндік жаргоны болады, мысалы, әңгіме – «тақырып». Әртүрлі форумдарда әртүрлі тіл мен қарым-қатынас стилі кездеседі. Дінді, музыканы, көлік құралдарын және тағы да көптеген тақырыптарды қамтитын форумдар бар. Бұл форумдар географиялық орнына, жынысына, ұлтына және басқа да факторларға қарамастан, адамдар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді, бірақ кейбіреулерінде жасқа қатысты шектеулер болуы мүмкін. Осы форумдар арқылы адамдар бір-бірінің тақырыптарына немесе жазбаларына пікір білдіріп, одан әрі қарым-қатынас арқылы достық, серіктестік немесе романтикалық қарым-қатынас құра алады.
Кәсіби қатынастар
Интернетке қосылу жұмыс орындарында да қарым-қатынас жасаудың оңай, кейде тиімді жолдарын қалыптастырды. Интернет көбінесе инвесторлармен байланыс құралы немесе АҚШ-та бизнес-мәмілелер үшін "электрондық магистраль" деп аталады. Интернет ұйымдық қатысуды арттырды, себебі ол бетпе-бет кездесулер арасында ақпарат алмасуды жеңілдетіп, адамдарға кез келген уақытта кездесулер ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Әлеуметтік жағынан алғанда, ол онлайн өзара әрекеттесудің жаңа формаларын құру және бүкіл әлемде офлайн қарым-қатынастарды жақсарту арқылы адамдардың өмірінде жағымды өзгерістерге ықпал етіп, жақсы және тиімді бизнес-коммуникацияға жол ашты. Бұл адамдар қарым-қатынаста іздейтін сенім мен теңдік сезімін сыйлайды, және мұндай сезімді онлайн режимінде бетпе-бет кездесуден гөрі оңайырақ қол жеткізуге болады, бірақ барлық ашылуларға оң жауап берілмейді. Адамдар әдеттегі әрекеттесуге қарағанда өзі туралы көбірек ақпарат бере алады, себебі адам өзінің ішкі ойлары, сезімдері және сенімдерімен бөлісе алады және онлайн режимінде бетпе-бет кездесулерге қарағанда аз айыпталуға және жазаға ұшырайды. Зерттеуші Купер мұндай қарым-қатынасты "Үш А қозғалтқышы" деп атады, яғни интернеттегі қарым-қатынастар қолжетімді, арзан және анонимді. Интернетте физикалық тартымдылық, әлеуметтік алаңдаушылық және сөйлеу қиындықтары сияқты қарым-қатынасқа кедергі келтіретін факторлар болмайды. Егер бұл факторлар бетпе-бет кездесулерде адамға қиындық тудырса, интернеттегі өзара әрекеттесу бұл кедергіні жойып, адамға еркіндік береді. Зерттеулер көрсеткендей, мұндай стигмалар бетпе-бет кездесулердегі алғашқы әсерге үлкен әсер етеді, бірақ бұл онлайн қарым-қатынасқа қатысты емес. Сонымен қатар, интернет бүкіл әлемде кең таралған құбылыс болғандықтан, көптеген адамдар әлемнің түкпір-түкпірінен адамдармен қарым-қатынас жасай алады немесе өз аймағында физикалық немесе эмоционалды жағынан тартымды адамды таба алмаса, өзіне сәйкес адамды іздеуге мүмкіндік алады. Интернетте әртүрлі адамдармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік бар, сондықтан тартымды адамды табу ықтималдығы артады. Интернет "желі мүшелері бір-бірінің қажеттіліктерін жақсырақ түсіне бастағандықтан және жиі байланыс арқылы қарым-қатынастарын нығайта отырып, бетпе-бет және телефон арқылы байланысты жақсартады". Джозеф Уолтердің әлеуметтік ақпаратты өңдеу теориясына сәйкес, компьютер арқылы жасалған коммуникациялар адамдар үшін тиімді болуы мүмкін. Онлайн өзара әрекеттесулер бетпе-бет кездесулерге қарағанда шамамен төрт есе ұзаққа созылады, бұл пайдаланушыларға бағалауға және ойлануға мүмкіндік береді, осылайша олар дұрыс жауап беретініне көз жеткізеді. Осылайша, хронемика – цифрлық коммуникациялар үшін қол жетімді жалғыз ауызша белгі. Сөйлесуге емес, сыртқы келбетке назар аудару арқылы, уақыт өте келе цифрлық қарым-қатынас бетпе-бет қарым-қатынасқа қарағанда жақындық деңгейін арттырады. Пьер Бурдье "Капиталдың формалары" еңбегінде әлеуметтік капиталды "өзара танысу мен танудың азды-көпті институционалды қарым-қатынастарының тұрақты желісіне иелік етумен байланысты нақты немесе әлеуетті ресурстардың жиынтығы" деп анықтайды. Әлеуметтік капитал зерттеушілері "әлеуметтік капиталдың әртүрлі түрлері, соның ішінде достар мен көршілермен байланыс, өзін-өзі бағалау және өмірмен қанағаттану сияқты психологиялық әл-ауқат көрсеткіштерімен байланысты" екенін анықтады. Сондықтан, әлеуметтік желілер сервисін пайдалану әлеуметтік капиталды арттыруға көмектеседі. Әлеуметтік капиталды арттырудан гөрі, әлеуметтік желілер сервисін пайдалану оны сақтап қалуға көмектеседі. Мысалы, Каммингс, Ли және Краут хабар алмасу қызметтерінің "колледж студенттері үйден кеткеннен кейін де мектептегі достарымен жақын байланыста болуына көмектесетінін" көрсетті.
Кемшіліктер
Интернет, әсіресе қарым-қатынастың бастапқы кезеңдерінде, міндеттемелер төмен болғанда, өзін көрсету және жақсартуға баса назар аудару мүмкіндігін ұсынады. "Эшли Мэдисон" әлеуметтік желісіне көптеген шағымдар түскеннен кейін, негізін қалаушы Ноэл Бидерман өзінің және басқа да осы сияқты кибер танысу сайттарының "ажырасу көрсеткішінің өсуіне және кездейсоқ қарым-қатынастардың кеңеюіне" кінәлі деген айыптауларға жауап берді. Бидерман "басты танысу сайттарында" үйленген немесе қарым-қатынаста жүрген, бірақ жаңа қарым-қатынас бастау үшін бос екенін көрсетуге тырысқан адамдардың саны артып келе жатқанын байқағанда, "Эшли Мэдисон" идеясының пайда болғанын айтты. 80 чат-бөлмесінің пайдаланушылары сауалнамаға алынды. Олардың жартысы "нақты өмірдегі" қарым-қатынастары туралы, ал жартысы киберкеңістіктегі қарым-қатынастары туралы айтты. Зерттеу нәтижесінде "нақты өмірдегі" қарым-қатынастардың кибер қарым-қатынастарға қарағанда күштірек міндеттеме сезімімен, маңыздырақ екені анықталды. Алайда, екі топ та романтикалық қарым-қатынастардан алған қанағат деңгейі және "эмоционалдық өсу" мүмкіндігі тұрғысынан ұқсас нәтижелер көрсетті. Корнуэлл және Лундгрен.
Интернет байланыстарының қауіптері
Интернеттегі өзара әрекеттесудің көбінесе естен шығарылатын бір қыры – оның мүмкін болатын қауіптілігі. Адамның өзін жасыру мүмкіндігі көп жағдайда зиянсыз болғанымен, ол өте қауіпті жағдайларға алып келуі мүмкін. Жасырын тұлғалар көбінесе кибер-қорқыту және кибер-үшінші жақтардың шабуылында қолданылады. Өз шынайы кім екенін жасыру – жаңа онлайн дос немесе жақынына өзін мүлдем басқа адам деп сендіру үшін қолданылатын тәсіл. Бұл онлайн-құтырлаушылардың құрбандарын аулау үшін жасайтын ісі. Қауіп туралы хабардар болғанына қарамастан, Мишна және авторлар балалар мен жастардың онлайн қарым-қатынастарға салғысызданумен және жағымсыз салдарға алаңдамайтынын анықтады. Сол зерттеу нәтижелері бойынша Паркер мен Уэмплер әйелдердің интернеттегі порнография сияқты жыныстық әрекеттерді ерлерге қарағанда әлдеқайда ауыр деп санайтынын қорытындылады. Интернеттегі махаббат және физикалық қарым-қатынас арасындағы махаббат ұқсас, себебі екеуінде де басқа серік қатысады. "Интернеттегі махаббат пен қарым-қатынастың басты айырмашылығы – қарым-қатынас кезінде жұбайлар кездесіп, бірге болады. Ал интернеттегі махаббатта жұбайлар сирек кездеседі. Бұл интернеттегі махаббатқа ерекше артықшылық береді". Бұрын пошта қызметі физикалық қатысусыз байланысқа мүмкіндік берсе, телефонның ойлап табылуы адамдарға алыс қашықтықта да бір уақытта байланысуға мүмкіндік берді. Интернет пошта мен телефонның артықшылықтарын біріктіріп, телефонның жылдамдығын пошта қызметінің жазбаша сипатымен үйлестірді. Интернет ішіндегі байланыстың дамуы адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасының мәнін өзгертті деуге болады. Басқалар интернеттің енгізілуі онлайн-әрекеттерді "офлайн-әрекеттердің жалғасы ретінде қарастыруға" мүмкіндік береді деп санайды.
Псевдоқоғамдық теория
1987 жылы Джеймс Р. Бенигер сияқты ғалымдар әлеуметтік кеңістіктерді түсінуге қатысты ұғымды сынға алды. Бенигер осы виртуалды қауымдастықтардың «шынайы» ма, әлде жалған қауымдастықтар ма екендігіне күмән келтірді, оларды «көрінерінде өте жеке қарым-қатынасқа ұқсас үлгі, бірақ мәнінде жеке емес» деп сипаттады. Бұл тұжырымдардың дұрыс болуы мүмкін еді, бірақ кейінірек Краут және авторлар тобы бастапқы зерттеуді кеңейту және оны жаңа, уақыт бойынша жиналған деректермен салыстыру ниетімен қайта қарастырды. Бұл синтез Крауттың алғашқы ұсынған нәтижесінен өзгеше нәтиже берді. Жаңа мақалада Краут бастапқыда анықтаған теріс әсерлердің азайғанын, ал кейбір жағдайларда тіпті жоғалып кеткенін мәлімдеді. Екінші зерттеуде ол әлеуметтік қатысу мен психологиялық жай-күйдің жақсаруына қатысты шағын оң әсерлерді байқады. Интернеттің уақыт өте келегі әсерін бағалау барысында, ол адамдардың интернет қолдану дағдыларының жетіліп келе жатқанын көрді. Бұл әлеуметтік жағынан қиналатын адамдардың интернетті алғашқы қарым-қатынас құралы ретінде пайдаланып, осы қарым-қатынастарда өздерінің «шынайы бейнесін» ашуға мүмкіндік алатынын көрсетеді. Киберкеңістіктегі осы әлеуметтік өзара әрекеттесулер жақын және сапалы қарым-қатынастарға алып келіп, тікелей кездесулерге де әсер етеді. Нәтижесінде, бұл зерттеулер интернеттің оқшауланған адамдарға әлеуметтік дағдыларын жетілдіруге көмектесе ме, жоқ па, әлі белгісіз болғанымен, оларға басқа жағдайда мүмкін болмас еді деген қарым-қатынастар құруға мүмкіндік беретінін көрсетті, себебі олар жалпы адамдармен қарым-қатынас жасауға қиналады. Осы қарым-қатынастар тікелей кездесулерге ауысқанда, оларды бастапқыда тікелей кездесулерде пайда болған қарым-қатынастардан ажырату қиын. Бұл тақырып бойынша болашақ зерттеулер ғалымдарға қоғамның интернетті әлеуметтік құрал ретінде пайдалануға тым көп бейімделгеніне анықталды ма, жоқ па, шешуге көмектеседі. Мысалы, өз-өзіне қол жұмсауға бейім адамдар жаңа қарым-қатынастар іздеу және көмек табу үшін интернетке жиірек кіреді. Ұқсас нәтижелер ЛГБТ+ қауымдастығы үшін де орын алды. Бұл зерттеулер көрсеткендей, тек «әлеуметтік жағынан қиналатындар» ғана емес, сонымен қатар өздеріне ұқсас адамдармен танысуда қиындықтарға тап болатындар да интернетті жеке қарым-қатынастарды нығайту үшін пайдаланады.