Кіріспе

Римдегі ғимарат, Италия. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, бұл ғимарат қазіргі заманғы форум, үш деңгейлі агора ретінде жоспарланған, ол баспалдақтармен байланыстырылған және колонналармен ерекшеленетін айванмен биіктеп тұр. Савой королі Виктор Эммануэль II жүзеге асырған ұлттық бірігу мен шетелдік үстемдіктен азат етудің күрделі процесі, осы ескерткіш оған арналғандықтан, зор символдық және өкілдік мәнге ие, себебі архитектуралық және көркемдік тұрғыдан Италияның бірігуіне бағытталған. Осы себепті Витториано Италияның ұлттық символдарының бірі саналады. Ол сонымен қатар Отанның құрбандық тағын сақтайды, бұл алғашқыда Рома қасиеттісінің тағы болған, кейіннен итальяндық белгісіз сарбаздың қасиетті орнына айналған, осылайша Италияға арналған діни емес храмның қызметін атқарады. Зор өкілдік мәніне байланысты, Витторианоның барлығы жиі Альтаре делла Патрия деп аталады, бірақ соңғысы ескерткіштің тек бір бөлігін құрайды. Қазіргі уақытта оны Лацио мұражай кешені басқарады және ол Мәдени мұра және іс-қимыл министрлігінің меншігінде.

Жалпы сипаттама

Витториано Капитолий төбесінде, ежелгі Римнің символды орталығында орналасқан және қазіргі Риммен Венеция алаңынан радиалды түрде таралатын жолдар арқылы байланысқан. 2007 жылы құрылысқа лифт қосылды, бұл келушілерге Римнің 360 градусқа айналатын панорамалық көрінісін тамашалауға мүмкіндік берді. Ескерткіштің ең жоғары орналасқан террасасына, сондай-ақ портиктен басталатын 196 сатылы баспалдақ арқылы да жетуге болады. Құрылыс кең, терең және биік. Витторианоның архитектуралық ерекшеліктерінің бірі – сыртқы баспалдақтар, олардың саны 243 сатыдан тұрады, және ескерткіштің үстіңгі бөлігіндегі портик, ол екі бүйірлік пропилеяның арасында орналасқан. Ол ежелгі Римнің императорлық сәнін көрсету үшін салынған. Саккони Пергам алтары және Палестринадағы Фортуна Примигения ғибадатханасы сияқты эллинистік қасиетті орындардан шабыттанды. Бұл орын ашық, үш деңгейлі агора ретінде ұйымдастырылған, Римнің тарихи орталығындағы серуендеушілерге арналған кең алаңдармен жабдықталған. Витторианоны тұрғызу үшін 1884 жылдың соңынан бастап 1899 жылға дейін жұмыс жүргізілді. Бұл қажеттілік туындады, өйткені Витториано Римнің тарихи орталығында, қазіргі заманғы қалалық аймақта, болашақтағы Пьяцца Венеция алаңының алдында (сол кезде Палаццо Венецияның алдындағы тар ашық кеңістік) орналасуы керек еді. Басты мақсат – Римді Берлин, Вена, Лондон және Париж сияқты Еуропаның жетекші астаналарымен теңестіру болатын. Алғашқыда үлкен қоғамдық алаң ретінде жоспарланған Витториано, Виктор Эммануил II-ге арналған ескерткіш ретінен өзгеше, жаңадан құрылған, тәуелсіз және біріккен Италияға арналған заманауи форум рөлін де атқарды. Италияның көрнекті мүсіншілері – Леонардо Бистольфи, Манфредо Манфреди, Джулио Монтеверде, Франческо Джераче, Аугусто Ривальта, Лодовико Польяги, Пьетро Каноника, Этторе Хименес, Адольфо Аполлони, Марио Рутелли және Анджело Занелли – ескерткіштің мүсіндерін жасады. Монумент 1911 жылдың 4 маусымында, Туринде өткен Халықаралық көрменің және Италияның бірігуінің 50 жылдығын мерекелеу кезінде жартылай аяқталған күйінде ашылды. Құрылыс 20 ғасырдың бірінші жартысында жалғасты. 1921 жылы белгісіз итальян сарбазының денесі Рома қасиетті қызының мүсінінің астындағы склепке қойылды, ал 1935 жылы ескерткіштің құрылысы толыққаннан кейін Итальян Рисорджиментосының Орталық мұражайының ашылуымен бірге салтанатты түрде ашылды. Оның күшті символизмінің себебі – әскердің бейнесінен халыққа, содан кейін ұлтқа метафоралық көшуде жатыр. Бұл ауысу, әскердің анықталмауына байланысты, кеңейе түсетін және жалпылама болатын ұғымдардың арасындағы өткелді білдіреді. Қорғаушылар Италия Қарулы Күштерінің әртүрлі түрлерінен тағайындалған әскери қызметкерлермен қамтамасыз етіледі және олар әр он жыл сайын алмастырылады.

Аттар

Виктор Эммануил II ұлттық ескерткіші "Mole del Vittoriano" немесе жай ғана "Vittoriano" деп, сондай-ақ "Altare della Patria" деп те белгілі, қазір бұл есімдер оған ең көп қолданылады.

Екі теңіздің қайнар көзі

Витторианоның сыртқы негізіне қарсы, Пьяцца Венецияға кіреберістің екі жағында Адриатика және Тиррен теңіздеріне арналған «екі теңіздің қайнарлары» орналасқан. Екеуі де гүлзарға орналастырылған және бастапқыда суды қайта пайдалануға арналған гидравликалық жүйеге ие, ол ысырапты болдырмайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, ескерткіштің ішкі кеңістігінде де су жинағыш болған, бірақ ол кейін тасталған. Қанатты Жеңістер, Рим дәуірінің әскери және мәдени жетістіктерін еске түсірумен қатар, ұлттық біртүтастықтың сәттілігін аллегориялық түрде бейнелейді. Екеуі де екі үлкен есіктің ашылатын pronaos-қа жетеді (әрқайсысы екі жағында, екеуі де беймәлім сарбазға симметриялық және бүйірлік орналасқан, және әрқайсысы екі пропилеяның бірімен сәйкес келеді), бұл Витторианоның ішкі кеңістігіне жол ашады. Әр есіктің үстінде екі мүсін орналасқан: сол жақтағы есікте Саясат және Философия, ал оң жақтағы есікте Соғыс және Революция бейнеленген. Әрбір бостандыққа қол жеткізген қала артқы қабырғада орналасқан құрбандық тақтасымен көрсетілген, онда тиісті қалалық герб бейнеленген. «Георгиктерде» Энеидаға сілтеме бар, ал екі шығармада да итальяндықтардың еңбекқорлығы еске алынады. Витторианоның сәулеттік ортасында, Отанның құрбандық тақтасының үстінде және портиктің бағаналы галереясының алдында орналасқан мүсіннің орналасуы кездейсоқ емес. Классикалық антикалық дәуірде мұндай атты мүсіндер көбінесе бағаналы галереялардың, қоғамдық алаңдардың, ғибадатханалардың алдында немесе триумфалды көшелер бойында орналасқан, осылайша орталықтығын баса көрсететін жерлерде. Еліміздің абыройлы қалаларының бейнелері ойылған жертөлелердің болуы да осы ежелгі дәстүрге байланысты. Бұл Италияның ең маңызды қалаларының мүсіндері емес, бірақ бірігуге дейінгі Италия монархияларының астаналары болған қалалардың мүсіндері, олардың барлығы алдыңғы қатарлы және тарихи тұрғыдан Савой монархиясына жиналған. Осы себепті олар Италияның бірігуінің «асыл аналары» деп есептеледі. Италия аймақтарына арналған мүсіндерден айырмашылығы, 14 қаланы бейнелейтін мүсіндердің барлығы бір мүсінші Эухенио Макканьянидің еңбегі. Пропилеялар – бұл портиктен шығып тұрған екі кішкентай портик, олардың бүйірлік шеттері кіреберістерді құрайды. Бұл тұжырымдаманы қанатты Жеңістердің болуы күшейтеді, олар әскери шайқастың жеңімпазының жанында құдайлардың жіберген хабаршылары. Екі квадрига, негізгі пропилеяның фронтондарына орналасқан латын жазуларында көрсетілгендей, азаматтардың бостандығын («civium libertati», оң жақта) және отанның біртүтастығын («patriae unitati», сол жақта) бейнелейді – бұл ескерткіштің барлық мағынасын анықтайтын және Виктор Эммануил II егеменіне тиесілі екі маңызды ұғым. Тіпті мозаикалардың тақырыбы да итальяндықтарды Италияның бірігуі кезінде рухтандырған ізгіліктер мен сезімдердің метафоралық бейнесі, көбінесе аллегориялық тұлғалар ретінде бейнеленген. «Корфетті төбе» – Гаэтано Кох жобалаған, оны «ғылымдар төбесі» деп атайды. Италия аймақтарының бейнелі мүсіндерінің болуы Рим провинцияларының аллегориялық бейнелерінен шабыттанды, олар империялық дәуірде ескерткіштерге жиі қойылған. Портиктің үстіне орналасқан мүсіндердің саны 16-ға тең, өйткені құрылыс жобасын әзірлеу кезінде 16 итальяндық аймақ анықталған. Әр мүсіннің биіктігі әртүрлі, және әрқайсысы мүсінді кескен аймақтың тумасы болған әртүрлі мүсіншіге тапсырылды. Рисоргиментоның орталық мұражайына кіру ескерткіштің сол жағында, Санта-Марияның артында, Сан-Пьетро-ин-Карцере көшесі бойында орналасқан. Италия тарихының 18 ғасырдың соңы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы кезеңін естеліктер, суреттер, мүсіндер, құжаттар (хаттар, күнделіктер және қолжазбалар), суреттер, гравюралар, қару-жарақ және баспалар көрсетеді. Рисоргиментоның орталық мұражайының кіреберіс сатысында Рисоргименто қозғалысының туылуына байланысты маңызды эпизодтарға арналған гравюралар бар, француз революциясынан бастап Наполеон соғыстарына дейін, ежелгі итальян мемлекеттерінің реформасы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы арасындағы ұлттық тарихты жақсырақ түсіндіру және есте сақтау үшін. Қабырғалар бойында мармардан жасалған басқа гравюралар көрнекті тұлғалардың айтқан сөздерін көрсетеді, олар Италия тарихының осы кезеңін жақсырақ куәландырады және сипаттайды. Рисоргиментоның орталық мұражайына Италия армиясының, Италия әуе күштерінің, Италия теңіз күштерінің, қарабинерлердің, мемлекеттік полицияның, түрме полициясының және қаржылық гвардияның таратылған әскери бөлімдері мен қолдан шығарылған кемелерінің туларын жинап сақтайтын және уақытша сақталатын «ала Бразини» де кіреді. Егер бөлім қайта құрылса, тулар бөлімге қайтарылады. «ала Бразини» – Рисоргиментоның орталық мұражайының негізгі демеушісі Армандо Бразиниге арналған уақытша көрмелерге арналған. Бұл қанатта үш көрме залы бар: «үлкен көрме залы», жалпы ауданы , көбінесе өнер көрмелерін және көбірек кеңістік қажетті көрмелерді қабылдайды, «орталық зал» және «юбилейлік зал» .