Кіріспе
Донателлоның екі мүсіні – итальяндық ерте Ренессанс кезеңінің мүсіншісі Донателлоның библиялық батырдың екі мүсінін бейнелейді. Олардың бірі – 1408-09 жылдары жасалған киімді мәрмәр мүсін, екіншісі – 1440 жылдары немесе одан кейін жасалған, қару қалқан мен етіктерден басқа жалаңаш денелі, әлдеқайда танымал бронза мүсін. Екеуі де қазір Флоренциядағы Ұлттық Барджелло мұражайында сақталуда. Алғашқы мүсін Донателлоның сол кезге дейінгі ең маңызды тапсырысы болды және Флоренция соборында орналасқан діни мағынаға ие болды. Ал бронза мүсіні оның ең әйгілі туындысы болып саналады және Медичи әулетінің тапсырысымен жасалған дүниелік мағынадағы туынды.
David is the title of two statues of the biblical hero by the Italian Early Renaissance sculptor Donatello. They consist of an early work in marble of a clothed figure (1408–09), and a far more famous bronze figure that is nude except for helmet and boots, and dates to the 1440s or later. Both are now in the Museo Nazionale del Bargello in Florence. The first was Donatello's most important commission up to that point, and had a religious context, placed on Florence Cathedral. The bronze remains his most famous work, and was made for a secular context, commissioned by the Medici family.
Киелі кітап мәтіні
Дәуіт пен Ғолият туралы оқиға 1 Самуил кітабының 17-тарауында баяндалған. Израильдіктер филистиндермен соғысып жатыр, олардың батыры – Ғолият – бүкіл шайқасты шешу үшін ізраилдіктердің ең мыкты жауынгерімен жеке күреске шығуды бірнеше рет ұсынады. Бірақ, ізраилдік әскерлердің ешқайсысы алып Ғолиятқа қарсы тұруға батыл болмайды, сонда жас қойшы Дәуіт – әскерге шақыруға тым жас – оның шақыруын қабылдайды. Израильдің басшысы Саул Дәуітке қару-жарақ ұсынады, бірақ ол оған үйренбегендіктен оларды қабылдамайды. Оның орнына, ол өз шүмегімен жауға бетпе-бет келеді. Дәуіт Ғолияттың басына таспен соққы береді, алыпты жерге құлатып, содан кейін оның қылышын алып, басын кесіп тастайды. Филистиндер келісім бойынша шегінеді және ізраилдіктер құтқарылады. Дәуіттің ерекше күші Құдайдан келген, ал оқиға жақсылықтың зұлымдыққа қарсы жеңісін көрсетеді.
Мармардан жасалған Дәуіт
1408 жылы жиырма жасқа толған Донателлоға Флоренция соборының солтүстік жағындағы тіреулердің біріндегі күмбез трибунасына қою үшін Дәуіт мүсінін мәрмәрден қашап беру тапсырылды. Нанни ди Банкоға Исая мүсінін жасау міндеттелді. Мүсіндердің бірі 1409 жылы орнатылды, бірақ екі метрден аспайтын биіктігі жерден анық көрінбейтіндей кішкентай болып шықты және демонтаждалды; екі мүсін де бірнеше жыл опера шеберханасында жатты. 1416 жылы Флоренция Синьориясы Дәуіт мүсінін Палаццо делла Синьорияға жеткізуге бұйрық берді; жас Дәуіт діни батыр ғана емес, тиімді саяси символ ретінде де қарастырылды. Донателлодан мүсінге түзетулер енгізу сұранысты, оны енді жақыннан көруге болады (әсіресе Голиаттың басы қайта өңделді), және оған жазуы бар тұғыр жасалды: ("Отан үшін ерлікпен күрескендерге құдайлар тіпті ең қаһарлы жауларға қарсы да көмектеседі"). Мәрмәр Дәуіт – Донателлоның ең алғашқы маңызды тапсырмасы, және ол дәстүрге тығыз байланысты жұмыс, суретшінің кемелдеген сайын дамытатын жаңаша бейнелеу тәсілдерін көрсетпейді. Аяқтардың орналасуы классикалық контраппостоға меңзесе де, фигура Донателлоның жалғыз құжатталған ұстазы Лоренцо Гибертиден алынған сәнді готикалық қимылында тұр. Беті өте бос көрінеді (яғни, натурализмді күтсеңіз, бірақ Халықаралық готика стиліне тән), ал Дәуіт жеңілген жауының басының аяқтарының арасында жатқанын сезімсіз көрінеді. Дегенмен, сол кезде мүсін "үлкен жетістік" деп есептелді, ал кейбір ғалымдар торсоның бұрылуы мен сол қолдың қиылысқан орналасуы арқылы ұсынылған тұлғаның белгілі бір өршілдігін байқады, бірақ фигураның жалпы әсері өте жайсыз. Дәуіттің аяғында жатқан Голиаттың басы "үлкен сеніммен қашалған және мүсіншінің ежелгі римдік толысқан, сақалды бас үлгісіне деген Ренессанс қызығушылығын көрсетеді". Көрушінің көзқарасына байланысты дұрыс емес өлшеммен жасалған тәжірибе, мүмкін, Донателло үшін шешуші болды. Соның нәтижесінде 1412 жылы күмбездің тіреулерінің біріне мәрмәрге еліктеу үшін ақталған терракотадан жасалған бес метрлік алып Ешуа мүсіні орнатылды. Бірақ көп ұзамай тұрақты жөндеу жұмыстары қажет болды, және ақыры шіріп бара жатқан мүсін 18 ғасырда демонтаждалды. Донателлоның досы және әріптесі Филиппо Брунелески Ешуа жобасына қатысқан болуы мүмкін, өйткені 1415/16 жылдары опера екеуіне де баламалы материалдар мен техникалық мүмкіндіктерді іздеуді тапсырды, мысалы, он екі жоспарланған мүсіндерді климаттық әсерлерге төзімді ету үшін алтынмен жалатылған қорғасынды қорғаныш ретінде пайдалану. Алайда, бұл ешқашан іске аспады. 1464 жылы Агостино ди Дюччо опера сатып алған үлкен мәрмәр блогынан тағы бір, бірақ күрт тоқтатылған әрекет жасады, және он жылдан кейін Антонио Росселлиноның қысқа мерзімді келісімінен кейін, ақыры Микеланджело ұмытылған деформацияланған блоктан алып Дәуіт мүсінін жасауға қол жеткізді, бірақ ол соборға емес, Палаццо делла Синьорияның алдына (қазіргі кезде көшірмесі) орнатылды, өйткені ол қала мемлекеті үшін маңызды символдық мағынаға ие болды.
Қоладан жасалған Дәуіт
Донателлоның қола мүсіні (1440 жылдары шамасында) Ренессанс дәуірінде қоладан құйылған тұңғыш тірегі жоқ тұрған жұмыс ретінде және ежелгі заманнан бері жасалған тұңғыш бос ер мүсіні ретінде танымал. Ол Дәуіттің, Ғолияттың кесілген басына аяғын қойып, алыпты жеңгеннен кейін жұмбақ күлімсіреп тұрған бейнесін көрсетеді. Жас жігіт лавр жапырағымен безенген бас киім мен етіктерден басқа толығымен жалаңаш, және оның қолында Ғолияттың қылышы бар. Шығарманың жасалуы туралы ешқандай құжат жоқ. Көптеген ғалымдар мүсінді Козимо де Медичи тапсырыс бергенін болжайды, бірақ оның жасалған күні белгісіз және көп дау тудырады; ұсынылған мерзімдер 1420 жылдардан 1460 жылдарға дейін (Донателло 1466 жылы қайтыс болды), бірақ соңғы пікірлер көпшілігі Микелоццо жобалаған жаңа Медичи сарайы салынып жатқан 1440 жылдарға қатысты. Бір теория бойынша, мүсін 1430 жылдары Медичи отбасы ескі Медичи сарайының ауласының ортасына қою үшін тапсырыс берген. Басқа нұсқа бойынша, ол жаңа Медичи сарайындағы сол орынға арналған болуы мүмкін, кейін ол онда орналастырылған, бұл тапсырысты 1440 жылдардың ортасына немесе одан да кейінге жылдырады. Мүсін 1469 жылға дейін тіркелмеген. 1494 жылы Медичи отбасы Флоренциядан қуылғанда, мүсін Донателлоның қоладан жасалған Юдит мүсінімен бірге Палаццо-делла-Синьорияның ауласына көшірілді, олардың екеуі де маңызды тақырыптар мен күшті символикалық мағынаға ие болды. Дәуіт 1450 жылдары ауланың ортасындағы орнын (және бағанасын) фонтанға жоғалтты және 1500 жылдардың басында Юдит тұрған баспалдаққа жақын есіктің жанындағы нишаға орнатылды. 17 ғасырда Дәуіт Питти сарайына, 1777 жылы Уффициге, ал 1865 жылы Ұлттық Барджелло мұражайына көшірілді, онда ол бүгінге дейін сақтаулы. Вазаридің сөзіне сүйенсек, мүсін Дезидерио да Сетигнано салған бағананың үстінде, Медичи сарайының ауласының ортасында тұрды; жазу мүсіннің саяси ескерткіш ретіндегі маңыздылығын түсіндірген болуы мүмкін. Мүсінге қатысты жазба мәтінін қамтитын кватрченто қолжазбасы мүсін туралы ертерек сілтеме болуы мүмкін; ақ жоқ, қолжазбада күні көрсетілмеген. Мүсіннің саяси мағынасы кеңінен қабылданса да, оның мәніне қатысты ғалымдар арасында қызу пікірталас жүріп келеді. Қоладан жасалған Дәуіттің бейнесі мәрмәрден жасалған Дәуіт бейнесімен үйлеседі: жас батыр қолында қару ұстап тұр, ал оның аяғында жауының кесілген басы жатыр. Бірақ бұл мүсін визуальды тұрғыдан күрт өзгеше. Дәуіт денесі нәзік және ерекше әйелдік сипатқа ие. Басының Адрианның сүйіктісі Антиностың классикалық мүсіндерінен шабыттанғаны айтылады, ол өте әдемі болған. Мүсіннің дене бітімі, қолындағы үлкен қылышпен салыстырғанда, Дәуіт Ғолиатты физикалық күшпен емес, Құдайдың көмегімен жеңгенін көрсетеді. Баланың жалаңаш болуы Құдайдың қатысуын білдіреді, жасты алып денелі алыппен қарама-қарсы қояды. Дәуіт итальяндық Ренессанс өнеріндегі еркек мүсіндеріндегідей сүндеттелмеген күйінде бейнеленген.
Дау
Дәуіт туралы замандас реакцияларының ешқандай белгісі жоқ. Дегенмен, мүсіннің 1490 жылдары Флоренция қалалық үйіне орналастырылуы, оның қозғау тудырмағанын көрсетеді. 16 ғасырдың басында Синьория жаршысы мүсін туралы алаңдатарлық бір нәрсе бар екенін айтқан: «Қорыстағы Дәуіт мүсіні толыққанды емес, өйткені оның оң аяғы дәмсіз». Ғасырдың ортасында Вазари мүсінді соншалықты реалистік деп сипаттады, оның тірі кезінде жасалғаны сөзсіз. Алайда, 20 және 21 ғасырлардағы өнер тарихшылары арасында оны қалай түсіну керек деген мәселеде көптеген даулар болды. Ғолиаттың сақалы Дәуіттің сандал киген аяғына оралып, жас батыр өлі қарсыласының шашымен аяқтарын сипағандай. Ғолиат қанатты дулыға киген. Дәуіттің оң аяғы қысқа оң қанатында тұр, ал сол қанат әлдеқайда ұзын, оң аяғынан жамбасына дейін көтеріледі. Бұл бейнеге әртүрлі түсіндірулер берілді. Бірі – Донателло гомосексуал болған және осы мүсін арқылы сексуалдық көзқарасын білдірген. Екіншісі – бұл туынды Флоренция қоғамындағы гомосоциалдық құндылықтарды көрсетеді, бірақ Донателлоның жеке бағыттарын емес. Үшінші түсіндірме бойынша, Дәуіт – Донателлоның еркек денесінің ерекше бейнесін жасауға, классикалық үлгілерді көшіруге емес, көркемдік еркіндікке ие болуға жасаған әрекеті.
Сәйкестендіру
Фигураның дәстүрлі анықтамасы 1939 жылы Йено Лани [de] тарапынан күмәндандырылды, оның түсіндірмесі ежелгі мифологияға қарай бағытталған, кейіннен қаһарманның шлемі Гермес немесе Меркурийді еске түсіреді. Содан бері көптеген ғалымдар Ланиді қолдап, кейде мүсінді «Дэвид Меркурий» деп атайды. Егер мүсін шынында Меркурийді бейнелесе, онда ол жеңілген алып Аргус Паноптестің басының үстінде тұр деп есептеуге болады. Дегенмен, кватроченто дәуіріндегі барлық сілтемелерде мүсін Дәуіт деп танылған.
Қалпына келтіру
Асыл мүсін 2007 жылдың маусымынан 2008 жылдың қарашасына дейін қайта жаңартылды. Бұл мүсін алғаш рет қайта жаңартылған кез еді, бірақ қола бетіндегі "минералданып қатқан шайыр" қабаттарына байланысты туған алаңдаушылық 18 айлық жұмысқа себеп болды. Мүсіннің бетіндегі қабаттарды жою үшін, алтын жалмаған жерлері скальпельмен, ал алтын жалмаған жерлері лазермен тазартылды.