Кіріспе

Өте күшті негіздер, ұқсас атаулары бар мақалалар.

Супербаза – протонға өте жоғары бейімділігі бар зат. Супербазалар теориялық тұрғыдан қызығушылық тудырады және органикалық синтезде пайдалы болуы мүмкін. Супербазалар 1850 жылдардан бері сипатталып, қолданылып келеді.

Анықтамалар

Жалпы IUPAC супербазаны "литий диизопропиламиді сияқты өте жоғары негіздік қасиеттері бар қосылыс" деп анықтайды. Супербазалар көбінесе екі кең санатқа бөлінеді: органикалық және органометалдық. Органикалық супербазалар – протонды губкадан (pKBH+ = 18,6 MeCN) жоғары негіздік қасиеттері бар зарядталмаған қосылыстар. Осы типтегі супербазалардың ішінде амидин, гуанидин және фосфазен функционалдық топтары кездеседі. Күшті супербазаларды конъюгатталған қышқылды теориялық негіздік шектерге дейін тұрақтандыруға бағытталған әртүрлі тәсілдерді қолдану арқылы жасауға болады. Органометалдық супербазалар, кейде Lochmann–Schlosser супербазалары деп аталады, сілті металдарының алкоксидтері мен органолитий реагенттерінің үйлесімінен пайда болады. Кобер супербазаларды "екі (немесе одан да көп) негіздің қосылуынан туындаған базалар, нәтижесінде жаңа қасиеттері бар жаңа негізгі түрлер пайда болады" деп анықтайды. Супербаза термині бір негіздің термодинамикалық және/немесе кинетикалық тұрғыдан басқасына қарағанда күшті екенін білдірмейді, керісінше, бірнеше түрлі негіздердің қасиеттерін біріктіру арқылы негізгі реагент жасалатынын көрсетеді.

Органикалық супербазалар

Органикалық супербазалар көбінесе зарядталмаған, азотты қосылыстар болып табылады, онда азот протонды қабылдаушы рөлін атқарады. Оларға фосфазендер, фосфандар, амидиндер және гуанидиндер жатады. "Супербаза" деп аталу үшін физикалық-химиялық немесе құрылымдық талаптарға сай келетін басқа да органикалық қосылыстарға, мысалы, ароматты протон шұңғырлары және биспидиндер сияқты протон хелаторлары кіреді. DABCO сияқты көпсайықты полиаминдер де шартты түрде осы санатқа жатуы мүмкін. Протонға деген жоғары тартымдылығына қарамастан, көптеген органосупербазалар төмендей нуклеофилдік қасиет көрсетеді. Супербазалар органикалық катализде қолданылады.

Органикалық металл

Электропозитивті металдардың органометалл қосылыстары супербазалар болып табылады, бірақ олар көбінесе күшті нуклеофилдер болып келеді. Мысалдарға органолитий және органомагний (Гринард реагенті) қосылыстары жатады. Органометалл супербазаның тағы бір түрінде реактивті металл гетероатомдағы сутегімен ауыстырылады, мысалы оттек (тұрақталмаған алкоксидтер) немесе азот (литий диизопропиламиді сияқты металл амидтері). Шлоссер базасы (немесе Лохман-Шлоссер базасы), n-бутиллитий мен калий трет-бутоксидінің қоспасы, көбінесе супербаза ретінде келтіріледі. n-Бутиллитий және калий трет-бутоксиді екі компонентті реагенттің кез келгенінен артық реактивтілікке ие аралас агрегатты құрайды.

Органикалық емес

Органикалық емес супербазалар әдетте тұз тәрізді, кішкентай, жоғары зарядталған аниондардан тұратын қосылыстар, мысалы литий гидриді, калий гидриді және натрий гидриді. Бұл заттар ерімейді, бірақ осы материалдардың беттері өте реактивті және синтезде суспензиялар қолданылады. Кванттық химиялық есептеулер бойынша цезий оксиді ең күшті негіз болып саналады.