Кіріспе
Үнді жазушысы Нанак Сингх (4 шілде 1897 ж. туған, Ханс Радж деген атпен – 28 желтоқсан 1971 ж.), пәнджаб тіліндегі үнді ақын, ән жазушы және романист болған. Үндістанның тәуелсіздік қозғалысын қолдаған оның әдеби шығармалары британдықтардың оны тұтқындауына әкелді. Ол әдеби даңққа ие болған романдар жариялады.
Nanak Singh, (b. 4 July 1897 as Hans Raj – 28 December 1971), was an Indian poet, songwriter, and novelist of the Punjabi language. His literary works in support of India's independence movement led the British to arrest him. He published novels that won him literary acclaim.
Ерте өмір
Нанак Сингх Пәкістанның Джелум ауданында кедей панжаби индус отбасында "Ханс Радж" деген атпен дүниеге келді. Кейіннен ол сикх дінін қабылдағаннан кейін атын Нанак Сингх деп өзгертті. Формальды білім алмағанына қарамастан, ол ерте жасынан тарихи оқиғалар туралы өлеңдер жаза бастады. Соңынан Сингх сикхтерді Гурдвара реформасы қозғалысына қосылуға шақырып, діни әндер жаза бастады. 1918 жылы ол өзінің алғашқы "Сатгуру Мехма" кітабын жариялады, онда сикх гуруларын мадақтау гимндері жинақталған. Бұл оның алғашқы коммерциялық тұрғыдан сәтті әдеби туындысы саналады. Ол Жалианвалабаг қырғынынан аман қалған сирек адамдардың бірі болды.
Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы
1919 жылғы 13 сәуірде британдық әскерлер 379-дан 1500-ға дейін, тіпті одан да көп адамды өлтірді, ал 1200-ден астам адам жарақат алды, олардың 192-сі бейбіт митингке қатысушылар кезінде ауыр жарақат алды. Бұл оқиға Амритсардағы Байсахи (Пұнжаб жаңа жылы) күні болған Жалианвала Баг қырғыны деп танылды. Сингх қаза тапқан екі досымен бірге болды. Осы оқиға Сингхті «Қанды Байсахи» (Пұнжаб жаңа жылы) деп аталатын, отаршылдық билікті әжуалайтын эпикалық өлең жазуға итермеледі. Британ үкіметі оның осы тудырғыш жарияланымдарынан алаңдап, кітапты тыйым салды. Сингх Акали қозғалысына қосылып, Үндістанның тәуелсіздік күресіне қатысты. Ол «Акали» газетінің редакторы болды. Бұл туралы британдық үкімет те хабардар болды. Сингхке заңсыз саяси қызметке қатысқандық айып тағылып, Лахордағы Борстал түрмесіне жіберілді. Ол «Гуру ка бағ моча» демонстрациясы кезінде британдықтардың бейбіт сикхтерге жасаған қатыгездігі мен зорлық-зомбылығын екінші өлеңдер жинағы «Жақсылық» арқылы суреттеді. 1923 жылдың қаңтарында жарық көрген бұл кітапқа жарияланғаннан екі апта өткен соң тыйым салынды. Сингх түрмеде жүрген кезінде бірнеше роман жазды, оның ішінде 40 000 беттен астам материалды қолмен Гурмухи (Пұнжаб) әрпімен жазды. Ол көптеген марапаттармен танылды, соның ішінде 1960 жылы Пұнжабтың ең жоғары әдеби сыйлығын алды. Оның «Ек Миян До Талваран» (Бір қап және екі қылыш, 1959) атты тарихи романы 1962 жылы Үндістанның ең жоғары әдеби наградасы – Сахития Академия сыйлығын жеңіп алды.
Жазушы
1945 жылы ол өзінің танымал романын жазды, ол оған үлкен даңқ әкелді. Ол хинди және басқа да үнді тілдеріне, ал ағылшын тіліне оның немересі Навдип Сингх Сури аударды. 1968 жылы кітапты табысты фильмге бейімдеді («Павитра Паапи»), оның жанкүйері Балрадж Сахани. Нанак Сингх Дара Сингхтың панджаби фильмі «Нанак Дукхия Суб Сансар» үшін диалог пен сценарий жазды. «Tribune» газетінің сөзінше, «Нанак Сингх отыз-қырық жыл бойы Үндістанда ең көп сатылған романдардың авторы болды. Ол 50-ден астам кітап жазды, оның ішінде романдар мен әңгімелер жинағы бар. Ол әдебиеттің түрлі жанрларына маңызды үлес қосты. Ол үшін кейіпкер – оқиғаның шешімі, ал оқиға – кейіпкердің бейнесі болды. Оның пәнджаби әдебиетіне сіңірген ең үлкен үлесі – оны секулярландыруы. Ол романтикалық идеализммен қапталған заманауи өмірдің эпизодтарын суреттеді». «Читта Лаху» («Ақ қан») романында Сингх: «Бұл біздің қоғамның өмірлік қанында қызыл денешіктер жоқ болғанын білдіреді». Сингхтің немересі Дилрадж Сингх Сури «Читта Лаху» романын ағылшын тіліне аударды («Ақ қан» деген атаумен). Романшы Лев Толстойдың немересі Наташа Толстой Сингхтің «Читта Лаху» романын орыс тіліне аударды. Ол Амритсардағы Нанак Сингхке барып, оған аударманың алғашқы данасын сыйлады.
Өз шығармаларын бейімдеу
1970 жылы түсірілген үнді тіліндегі "Павитра Паапи" драмалық фильмі оның сол аттас романы негізінде жасалған. Оның "Сүнехри Жилд" атты әңгімесі "ДД Панджаби" телеарнасында көрсетілген, сол аттас телефильмге бейімделді.
Мұра
Оның 100 жылдығы 1997 жылы тойланды. Сингхтің құрметіне, 1998 жылы Үндістанның премьер-министрі Индер Кумар Гуджрал оның бейнесі бар пошта маркасын жариялады.