Кіріспе

Camp Iguana - Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы АҚШ-тың әскери-теңіз базасындағы тұтқын лагерінің шағын кешені. Camp Iguana бастапқыда үш бала ұсталды, олар лагерьдің өкілі 16 жасқа толмаған жалғыз тұтқындар болды деп мәлімдеді (Қорғаныс министрлігі кәмелетке толмағандарды анықтаған жас). 2004 жылдың қысында ол жабылып, үш жігіт өз елдеріне қайтарылды. Қорғаныс министрлігі 2005 жылы АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Джед Ракоффтың сот бұйрығы бойынша барлық тұтқындардың жеке басын жариялауға мәжбүр болған кезде, Қорғаныс министрлігі түрменің ересектер бөлімінде жиырмаға жуық кәмелетке толмағандарды (18 жасқа толмаған, халықаралық кәмелетке толмаған) ұстағанын мойындады. 2005 жылы Camp Iguana лагері қайта ашылды, онда 38 тұтқынның кейбіреулері тұтқынға алынды. Олардың ішінде Қытайға қайта оралуға мүмкіндігі жоқ бірнеше уйғырлар да бар еді, себебі олар қуғын-сүргінге ұшырайтын еді. Олар дипломатиялық күш-жігермен өздерінің туған елінен немесе АҚШ-тан басқа елдерге орналастыруға тырысқандықтан, оларды қайта орналастыру кешіктірілді.

Жасөспірімдер қамауындағылар үшін қолданылады

2002 жылдан бастап АҚШ Camp Iguana-ны кәмелетке толмағандарды ұстау үшін пайдаланды. Элейн Чао, АҚШ-тың сол кездегі Еңбек министрі балаларды әскери қызметке арнайы қабылдау, оларға қоғамға қайта кірігуге көмектесу туралы айтты. Егер америкалықтар Женева конвенциясын майданда қолданған болса, онда олардың әскерлері Ауғанстанда және басқа да тұтқынға алынған аймақтарда тұтқындарды мұқият тексерген болар еді. Женева конвенциясы соғыс кезінде тұтқынға алынған адамдарға олардың мәртебесін - азаматтық азаматтар, әскери тұтқындар немесе жау жауынгерлері ретінде қарастыру керектігін әділ анықтау үшін "тезірек, ашық сотқа" құқығы бар. Сыншылар бұл жағдайды ертеректе мұқият тексерген болса, онда жасөспірімдер Ауғанстандан ешқашан шығарылмас еді дейді. АҚШ үкіметінің атқарушы өкіметі сол кезде жау жауынгерлері АҚШ соттарының құзырынан тыс екенін мәлімдеген. АҚШ Жоғарғы Соты қарсыластардан қашуды АҚШ сот жүйесінен тыс ұстауға бағытталған атқарушы күш-жігерді жоққа шығарды; 2004 жылғы шешімдерде ол америкалықтар мен шетелдік тұтқындар тұтқындалуды бейтарап сот алдында даулауға құқылы деп шешті. 2004 жылы атқарушы билік тұтқындардың жау жауынгерлері екенін бағалау үшін жауынгерлік мәртебеге қарау трибуналдарын құрды. 2004 жылы BBC берген сұхбатында Нақибулла, жас ауғандық жасөспірім, Camp Iguana-да адамгершілікпен қаралғанын және білім алғанын сипаттады. 2004 жылдың 2 ақпанындағы меморандумда Гуантанамодағы тұтқын лагерінің командирі генерал Джеффри Миллер мен оның штабы мен ICRC-тің Винсент Кассард арасындағы кездесу қорытындыланды. Джеффри Миллер: Сонымен қатар, CDR Тимби жасөспірімдердің келуінен және кетуінен бастап есепті аяқтау процесінде, олар ерекше жетістіктер көрсетті. Үшінің екеуі психологиялық проблемалармен келіп, олардан ешқайсысы жоқ. Олар жаңа өмір бастауды асыға күтуде. Олар үйлеріне қайтып келгеніне қуанып, көңілдері көтерілді". 2005 жылдың көктемінде БАҚ-та Гуантанамода тұтқындалған басқа да тұтқындар туралы хабарланды, олар алғаш рет 18 жасқа дейін (қаламдық кәмелетке толмағандардың анықтамасы) тұтқындалған. 2005 жылы 13 маусымда жарияланған New York Times мақаласында, кем дегенде алты басқа жасөспірімдер бар екені айтылған, олар жалпы халық арасында ұсталып, ересектер ретінде қаралды. Әскери қызметкерлер бұл жағдайды тұтқындардың жасын бағалау керек деп түсіндірді. :"Олар туылған күні туралы куәлікпен бірге келмейді", - деді тұтқын лагерінің бас қоғамдық қатынастар қызметкері полковник Брэд К. Блэкнер. Майамидегі АҚШ-тың оңтүстік командасының бас өкілі, түрме операцияларын басқаратын полковник Дэвид МакУильямс биліктің өз бағаларына сенімді екенін айтты. "Біз кейбір жағдайларда сүйек сканерлерін қолдандық және жасын медициналық дәлелдерге сүйене отырып анықтадық", - деді ол. Әскери қызметкерлер бұл жағдайды тұтқындардың жасын бағалау керек деп түсіндірді. Омар Қадр тұтқындалған кезде 15 жаста еді. АҚШ-тың барлау қызметі қызметкерлері оның жасы мен жеке басын білген, себебі оның әкесі Ахмед Хадр танымал болған және ағасы Абдурахман ЦРУ-мен Гуантанамодағы жасырын агенттік ретінде қызмет атқарған. 2002 жылдың 29 қазанында "Вашингтон Пост" газетінде жазылған мақалада: "Онда отырған Омар Хадр деген тұтқын өте көп сөйлеуші, ол АҚШ-тың қамауындағы ең жас тұтқындардың бірі. АҚШ-тың ресми өкілдері 27 шілдеде ол АҚШ-тың арнайы күштері дәрігерін, сержантты өлтірді деп мәлімдейді. Кристофер Спир, Аюб Хайл ауылындағы үй-үйде төрт сағат бойы соғыс жүргізді. Жарақат алған жігіт тұтқындалып, Баграмға жеткізіліп, жарақатын емдеп, тергеуден өтті. Қылмысқа түскен кезде 15 жаста болған Сауд Арабиясының азаматы Абдул Салам Муреф Гаитхан Әл Шехри 2005 жылдың сәуір айының соңында Гуантанамо шығанағында өзінің 18 жасын тойлады. 2005 жылы 9 қыркүйекте BBC телеарнасына берген сұхбатында Клайв Стаффорд Смит Гуантанамодағы 16 мен 18 жас аралығындағы жасөспірімдерді қамауда ұстау 2005 жылдың жазында болған аштық ұрыстарының наразылықтарын туғызған фактор екенін айтты. Біріккен Ұлттар Ұйымы шабуылшыларды күшпен тамақтандыруды азаптау деп тапты. Сол кезде Смит Гуантанамода әлі де жиырмаға жуық жасөспірім тұтқында отырғанын, олардың кейбіреулері ұзақ уақыт бойы жалғыздықта ұсталғанын айтты. Ол "Reprieve" ұйымының заңгерлік директоры және белгілі британдық адам құқықтары жөніндегі заңгер, ол Гуантанамодағы 37 тұтқынның мүддесін қорғайды. 2009 жылдың мамыр айында Ауғанстанның адам құқықтары жөніндегі қызметкерлері бұрынғы тұтқын Мұхам...

Бұрынғы тұтқындар қайта орналасуды күтуде

2005 жылдың 25 тамызында Associated Press агенттіктері Camp Iguana лагерінің CSRT-лер "жау жауынгерлері" емес деп тапқан тұтқындарды ұстау үшін қайта ашылғанын хабарлады. Жау жауынгерлері деп танылған басқалар, соның ішінде Сами Аль Лайти де Дельта лагерінде ұсталды. 2006 жылдың 5 мамырында Camp Iguana-да ұсталған бес ұйғыр Албаниядағы босқындар орталығына Habeas Corpus туралы бұйрықтарды қараудан бұрын жеткізілді. Бұл демалыс күнінен кейінгі дүйсенбіге жоспарланған еді. Бұл бес адам "душман жауынгерлері" болмауға бел буған 15 ұйғырдың қатарында болды. Олар Гуантанамода ұсталды, өйткені АҚШ оларды орналастыруға тырысты; олар қытайға қайта оралудан қорқып, қуғын-сүргінге ұшырады. Телефон арқылы берген сұхбатында Албанияға жіберілген ұйғырлардың бірі Әбу Бейкер Кассим "Игуана" лагерінде 9 адам тұтқындалып, олар елден кетер алдында жазықсыз деп танылғанын айтты. Қалған төрт адам - орыс, алжирлік, ливиялық және Сауд Арабиясында туылған ұйғырлар. 2008 жылдың 30 қыркүйегінде Бас прокурордың көмекшісі Грегори Кацас қалған он жеті ұйғыр тұтқынына қатысты "мемлекеттік мәртебе туралы хабарлама" берді. Ол бұдан былай оларды жау жауынгерлері ретінде қарастырмау керектігін айтты. Олардың адвокаттары бірнеше клиенттерінің қамауда отырғанын атап өтті, бұл қатаң жаза деп саналады. Қорғаныс министрлігі барлық ұйғырлар Camp Iguana лагеріне ауыстырылатынын айтты.