Хассо: Малидегі бұрынғы Батыс Африка патшалығы. 17-19 ғасырлардағы тарихы, географиясы, Серер халқы және Сегал өзені бойындағы орналасуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хассо немесе Хаасо – 17-19 ғасырлардағы Батыс Африкадағы бұрынғы мемлекет, қазіргі Малидің Кайс аймағындағы жерді алып жатқан. 17-19 ғасырларда оның астанасы Медина қаласы болған, содан кейін құлаған. Хассо Сенегал өзенінің жоғарғы ағысының екі жағалауында, шамамен Каес қаласынан Бафулабеге дейін, ені 60 км-ден аспайтын жолақта орналасқан. Ол оңтүстіктегі таулар мен солтүстіктегі шөлейтті жазықтардың, сондай-ақ Сенагамбия аймағы мен Нигер өзенінің арасындағы көшігу нүктесінде жатыр.
Khasso or Xaaso is a region and former West African kingdom of the 17th to 19th centuries, occupying territory in what is today the Kayes Region of Mali. From the 17th to 19th centuries, its capital was at Medina until its fall. Khasso straddles both banks of the upper Senegal River roughly from Kayes to Bafoulabe, in a strip at most 60 km wide. It is located at the transition point between the mountains to the south and the arid plans to the north, and between the Senegambia region and the Niger.
Тарих
Екі мың жыл бұрын Хассода серер тайпасы қоныстанған. Дегенмен, хассонке халқының бастапқысы фула тайпасы болды, олар осы аймаққа көшіп келіп, жергілікті малинке және сонинке тайпаларымен бірікті. Бастапқыда өздерінің қабылдаған халқынан қысым көрген фулалар көтеріліс жасады және 1681 жылы Ямаду Хава басшылығымен Бафулабе маңындағы Тумбифара шайқасында тәуелсіздік жеңіп алды. Олар Ямадудың ұлы Сега Дуаны (1681–1725) Хассоның алғашқы фанкамаласы, яғни патшасы етіп сайлады, ол тез арада Гаджааға дейін бүкіл аймаққа билігін орнатты. Оның әулеті оның ұрпағы Демба Сеганың 1796 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Демба Сеганың ұлдары Дибба Самбала мен Демба Мадди арасындағы азамат соғысынан кейін патшалық бес кіші мемлекетке бөлінді: Дембая (орталығы Медине қаласы), Серо, Алмамья (Силатигуия), Диадиэя және Гимбая. Олардың ішіндегі ең қуаттысы Хава Демба Диалло басқарған (1810–1833) Дембая болды. Бұл мемлекеттерді құлдар мен олжа алу үшін жауынгерлік аристократия құрды, олардың әскері күшті болды. 1857 жылы тукулер басып алушысы Эль-Хадж Умар Талл өзінің джихадының бір бөлігі ретінде Хассоға шабуыл жасады, бірақ Хассоның француздық одақтастарының, әсіресе генерал Луи Файдербе көмегімен Медине бекінісінде тойтарыс берді. Дегенмен, Хассо 1880 жылы Француз Суданына сіңірілгенге дейін француз билігінде болды.
Over two thousand years ago, Khasso was populated by the Serer. The Khassonke people, however, were originally Fulas who immigrated to the area and integrated with the local Malinké and Soninké populations. Initially oppressed by their hosts, the Fula revolted and in 1681 under the leadership of Yamadou Hawa they won their independence in battle at Toumbifara, near Bafoulabe. They elected Séga Doua (r. 1681 1725), Yamadou's son, as the first fankamala, or king, of Khasso, and he quickly imposed his authority on the entire region as far as Gajaaga. His dynasty would last until the death of his descendant Demba Séga in 1796. Following a civil war between Demba Séga's sons Dibba Samballa et Demba Maddy, the kingdom fragmented into five smaller states: Dembaya (with the capital at Médine), Séro, Almamya (Silatiguiya), Diadiéya and Guimbaya. The most powerful of these was Dembaya under Hawa Demba Diallo (r. 1810–1833). These states were built by a warrior aristocracy as a means of securing slaves and plunder, with a strong army. In 1857, Toucouleur conqueror El Hadj Umar Tall attacked Khasso as part of his jihad, but was repulsed at Medina Fort with the aid of the Khasso's French allies, particularly General Louis Faidherbe. However, the Khasso found themselves increasingly under French control until they were assimilated into French Sudan in 1880.
Қоғам және экономика
Шығысқа қарай орналасқан Бамбара империясы сияқты, Хассо патшалықтары да экономикасы үшін құл саудасына зор тәуелділікте болды. Отбасының әлеуметтік жағдайы оның иелігіндегі құлдардың санымен анықталатын, осыдан тек көбірек тұтқын алу мақсатымен соғыстар туды. Бұл сауда Хассоны Африканың батыс жағалауындағы еуропалық елді мекендермен, әсіресе француздықтармен байланысты күшейтті. Хассонке халқының шамамен 50 пайызы құлдардан тұрған. Бүгінгі күні осы аймақтың тұрғындары өздерін көбінесе Хассонке деп таниды.
Like the Bambara Empire to the east, the Khasso kingdoms depended heavily on the slave trade for their economy. A family's status was indicated by the number of slaves it owned, leading to wars for the sole purpose of taking more captives. This trade led the Khasso into increasing contact with the European settlements of Africa's west coast, particularly the French. About 50% of the Khassonke population were slaves. Present day inhabitants of this region often identify themselves as Khassonké.