Кіріспе
Уагадугу – Буркина-Фасоның астанасы, елдің әкімшілік, байланыс, мәдени және экономикалық орталығы. 2019 жылы халық саны 2 415 266 адамды құрады, бұл елдегі ең ірі қала. 1441 жылға дейін олар үздіксіз қақтығыстарда болды, содан кейін Йониенсе батыры және Буркина-Фасо тарихындағы маңызды тұлға Убри өз тайпасын жеңіске жеткізді. Ол аймақты Нинси тайпасы атаған "Кумби Тенга" есімінен "Wage sabre soba koumbem tenga" деп өзгертті, яғни "соғыс бастығының ауылы" деген мағынаны білдіреді. Кейін бұл атау "Вагадугу" деп өзгерді, ал Уагадугу – осы атаудың француз тіліндегі жазылуы. Атаудың шығу тегі туралы тағы бір теория бар: қала Гана империясы құлағаннан кейін Сонинке диаспорасының мүшелері тарапынан негізделген, ол Вагаду деп те белгілі. Осыған орай, Вагадугу атауы Гананы билеген Сонинке тайпасының "Вагу" тобының "үйі" дегенді білдіреді. Қала 1441 жылы Мосси империясының астанасы болды және 1681 жылы Мосси императорларының (Моро Наба) тұрақты резиденциясына айналды. Моро Наба рәсімі әр жұма сайын Моро Наба мен оның сарайы тарапынан орындалады. 1919 жылы француздар Уагадугуді Жоғарғы Вольта аймағының (қазіргі Буркина-Фасо аймағымен бірдей) астанасы етіп белгіледі. 1954 жылы Кот-д'Ивуардан келген теміржол желісі қалаға жетті. Уагадугу халқы 1954 жылдан 1960 жылға дейін екі есеге өсті және содан бері әр он жыл сайын шамамен екі есеге көбейіп келеді.
Ouagadougou or Wagadugu (,/w//ɑː//ɡ//ə/'/d//uː//ɡ//uː/ WAHgəDOOgoo, , waɡaduɡu) is the capital of Burkina Faso, and the administrative, communications, cultural and economic centre of the nation. It is also the country's largest city, with a population of 2,415,266 in 2019. They were in constant conflict until 1441 when Wubri, a Yonyonse hero and an important figure in Burkina Faso's history, led his tribe to victory. He then renamed the area from "Kumbee Tenga", as the Ninsi had called it, to "Wage sabre soba koumbem tenga", meaning "head war chief's village". The name later became "Wagadugu"; Ouagadougou is a Francophone spelling of this name. An alternative theory on the origin of the name is that the town was founded by members of the Soninke diaspora after the fall of the Ghana Empire, also known as Wagadu. The name Wagadugu would therefore mean 'home of the Wagu', the Soninke subgroup that ruled Ghana. The city became the capital of the Mossi Empire in 1441 and became the permanent residence of the Mossi emperors (Moro Naba) in 1681. The Moro Naba Ceremony is still performed every Friday by the Moro Naba and his court. In 1919 the French made Ouagadougou the capital of the Upper Volta territory (basically the same area as contemporary Burkina Faso). In 1954 the railroad line from Ivory Coast reached the city. Ouagadougou's population doubled from 1954 to 1960 and has been doubling about every ten years since. and at least 56 wounded; after a government counterattack, a total of 176 hostages were released the morning after the initial attack. Three of the perpetrators were also killed. The jihadist insurgency continued with major attacks in 2017 and 2018.
География
Уагадугу орталық үстіртте орналасқан және Мого Наабаның император сарайының төңірегінде өркендеген. Колониялық үкіметтің әкімшілік орталығы болған ол, колониялық кезеңнен кейін маңызды қалалық орталыққа айналды. Алғаш Мосси патшалықтарының, содан кейін Жоғарғы Вольта мен Буркина-Фасоның астанасы болған Уагадугу 1995 жылы шын мәніндегі қоғамдық орталыққа айналды.
Климат
Уагадугу климаты Кёппен-Гейгер жіктеуі бойынша ыстық, жартылай құрғақ (BSh) және тропикалық ылғалды-құрғақ (Aw) климаттарымен шектеседі. Қала Судано-Сахель аймағының бір бөлігі болып табылады, жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен миллиметрді құрайды. Жауын-шашын маусымы мамырдан қыркүйекке дейін созылады, орташа температурасы градусқа жетеді. Салқыңқы маусым қазаннан ақпанға дейін жалғасады, орташа ең төменгі температурасы градусқа дейін төмендейді. Ыстық маусымдағы (наурыз-сәуір) ең жоғары температура градусқа жете алады. Харматтан (құрғақ жел) және Батыс Африка муссоны Уагадугу климатын анықтайтын екі негізгі фактор болып табылады. Солтүстікке орналасқандықтан, Уагадугудың ең жылы айлары елдің екінші ең халқы көп қаласы Бобо-Диулассодан сәл ыстық және құрғақ болады.
Білім
Уагадугуда сауаттылық деңгейі жоғары болмаса да, қалада үш университет бар. Ең ірісі – 1974 жылы құрылған Уагадугу мемлекеттік университеті. 2010 жылы ол шамамен 40 000 студентті (елдегі университет студенттерінің 83 пайызын) біріктірді. Қаланың ресми тілі – француз тілі, ал басты жергілікті тілдер – море, дюла және фулфулде. Мектептердегі екі тілді білім беру бағдарламасы (француз тілі және жергілікті тілдердің бірі) 1994 жылы енгізілді.
Көлік
Көптеген тұрғындар мотоциклдермен және мопедтермен саяхаттайды. Ірі жеке саудагер JC Megamonde жыл сайын 50 000 мотоцикл мен мопед сатады.
Темір жол
Уагадугу жолаушылар темір жолы арқылы Бобо-Диулассо, Кодугу және Кот-д’Ивуармен байланысты. 2014 жылдың маусым айынан бастап Sitarail компаниясы Уагадугу мен Абиджан қалалары арасында аптасына үш рет жолаушылар пойызын іске қосып жүзеге асыруда. Буркина-Фасоның солтүстігіндегі Каяға жүк тасымалы қызметтері бар, сондай-ақ 2014 жылы 2016 жылдан бастап Тамбаодағы марганец кенішіне жүк тасымалын қайта жандандыру жоспарлары жарияланды.
Саябақтар
Бангр Вьюго қалалық паркі (ауданы: ), отаршылдыққа дейін Моссе басшыларына тиесілі болды. Оны қасиетті ормандай санағандықтан, көптеген адамдар дәстүрлі қадаларға немесе паналау үшін баратын. Француз отаршылары оның жергілікті маңызы мен тарихын ескермей, 1930 жылдары оны парк ретінде құрды. 1985 жылы паркте жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2001 жылдың қаңтар айында парк "Білім орманының қалалық паркі" деген мағына беретін "Parc Urbain Bangr Weoogo" деп аталды. Уагадугудағы тағы бір маңызды парк – "L'Unité Pédagogique", ол жартылай еркін жағдайда жануарларды қорғайды. Бұл ботаникалық бақ / биосфера жүйесі ел тарихының мұражайы ретінде де қызмет етеді. "Jardin de l'amitié Ouaga Loudun" (Оуага-Лодун достығы бағы) 1996 жылы жаңартылған жасыл кеңістігімен Францияның Уагадугу және Лодун қалалары арасындағы әріптестіктің символы болып табылады. Ол қала орталығында, "Біріккен Ұлттар" қиылысының жанында орналасқан.
Мәдениет
Мұнда Maison du Peuple және Salle des Banquets сияқты көптеген мәдени және өнер орындары бар. Одан бөлек, дәстүрлі халық музыкасы, қазіргі заманғы музыка және рэпті қоса алғанда, түрлі музыка жанрларында концерттер ұйымдастырылады.
Ғибадат орындары
Ең көп кездесетін құдайға табыну орындары – мұсылман мешіттері. Сонымен қатар, көптеген христиан шіркеулері де бар: Уагадугу Рим-католик архиепископиясы (католик шіркеуі), Буркина-Фасо реформацияланған евангелистік шіркеулер қауымдастығы (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы), Құдайдың жиналысы, Терең өмір Киелі кітап шіркеуі және Халықаралық евангелизм орталығы.