Жалғы хирургия мамандығы

Кіріспе

Хирургиялық мамандық – хирургияның бір саласы.

Жалпы хирургия – асқазан-ішек жолы мен іш қуысы мүшелеріне, оның ішінде өңеш, асқазан, жіңішке ішек, жуан ішек, бауыр, ұйқы безі, өт қабы, ішекқосқа және өт жолдары, сондай-ақ көмей безіне қатысты хирургиялық мамандық. Жалпы хирургтар тері, сүт безі, жұмсақ тіндер, жарақаттар, шеттік артерия аурулары және жарық сырғауда (кілегей) ауруларымен де айналысады. Сондай-ақ, гастроскопия, колоноскопия және лапароскопия сияқты эндоскопиялық процедураларды жасайды.

Травмалық операция

Әлемнің көптеген елдерінде, Солтүстік Америка, Австралия және Ұлыбритания сияқты аймақтарда, травмалық көмек көрсетудің жалпы жауапкершілігі жалпы хирургияның қарауына жатады. Кейбір жалпы хирургтар осы салада қосымша оқудан өтеді (көбінесе хирургиялық жансақтау) және хирургиялық жансақтау бойынша арнайы сертификат алады. Жалпы хирургтар кез келген хирургиялық шұғыл жағдайға бастапқыда араласа білуі керек. Көбінесе, олар жан сақтандыруға муқтаж немесе ауыр жарақат алған науқастарға бірінші болып көмек көрсетеді және осындай науқастарды тұрақтандыру үшін торакостомия, крикотиреотомия, бөлікшелік фасциотомия және қан кетуді тоқтату үшін шұғыл лапаротомия немесе торакотомия сияқты түрлі процедураларды орындауға тиіс. Олар сондай-ақ хирургиялық жансақтау бөлімдерінде немесе травмалық жансақтау бөлімдерінде жұмыс істеуге шақырылады. Барлық жалпы хирургтар шұғыл хирургия бойынша оқытылады. Қан кету, инфекциялар, ішек түйілуі және органдардың перфорациясы – олармен айналысатын негізгі мәселелер. Өт қабығын хирургиялық жолмен алып тастау – холецистектомия – әлемде ең көп жасалатын хирургиялық процедуралардың бірі. Бұл көбінесе жоспарлы түрде жасалады, бірақ өт қабығы күрт қабынуы мүмкін және шұғыл операция қажет болуы мүмкін. Апендикстің инфекциясы және жарылуы, сондай-ақ кіші ішектің түйілуі – тағы да жиі кездесетін шұғыл жағдайлар.

Лапароскопиялық хирургия

Бұл – 3-15 мм-лік тіліктер арқылы енгізілетін камералар мен кішкентай құралдарды қолданатын минималды кірігіш техникамен айналысатын салыстырмалы түрде жаңа мамандық. Роботтық хирургия осы қағидадан дамып келеді (төменде қараңыз). Өт қабығы, ішек қосымшасы және тоқ ішегі осы техника арқылы алынып тасталуы мүмкін. Ішек айырлары да лапароскопиялық жолмен жазылуы мүмкін. Бариатриялық хирургия лапароскопиялық жолмен жүргізілуі мүмкін, және семіз пациенттерде жараның салдарына қарсы күресу үшін осылай жасаудың артықшылықтары бар. Бүгінде оқытылып жатқан жалпы хирургтар лапароскопиялық процедураларды жақсы меңгеруі күтіледі.

Бойдақ- тірек хирургиясы

Жалпы хирургтар қабыну ішек аурулары (мысалы, ойық жаралы ішек қабынуы немесе Крон ауруы), дивертикулит, ірі және тік ішек рагы, асқазан-ішек жолы қан кетуі және геморрой сияқты ірі және ұсақ ішек және тік ішек ауруларының кең спектрін емдейді.

Жоғарғы асқазан-ішек жолдарының хирургиясы

Жалпы хирургтар асқазан мен өңеш, бауыр, бүйрек және өт қабығының ауруларын хирургиялық емдеуді қамтитын жоғарғы асқазан-ішек (немесе алдыңғы ішек) хирургиясына мамандануы мүмкін. Ұлыбританияда жоғарғы асқазан-ішек хирургі жоғарғы асқазан-ішек жолының (алдыңғы ішек) күрделі проблемаларымен, оның ішінде қатерлі ісікпен айналысатын өңеш-асқазан хирургі, гиатустық грыжалар мен өт қабығы ауруларымен айналысатын, салмақ басқару және метаболизмдік ауруларға хирургиялық көмек көрсететін бариатриялық хирург немесе жақсы түрдегі ісіктермен айналысатын хирург ретінде тағы да мамандануы мүмкін. Бауыр мен бүйрек проблемаларының күрделі жағдайларын (бауыр және бүйрек қатерлі ісігін қоса алғанда) гепатобилиарлық және бүйрек хирургиясының мамандары жүзеге асырады.

Сүт хирургиясы

Жалпы хирургтар сүт безінің барлық косметикалық емес операцияларының көп бөлігін жасайды, мысалы, ісікті алып тастаудан мастэктомияға дейін, әсіресе сүт безі қатерлі ісігін бағалау, диагностикалау және емдеу саласында.

Қан тамырлары хирургиясы

Жалпы хирургтар арнайы оқудан өтсе және қан тамырлары хирургиясы бойынша сертификат алса, қан тамырлары хирургиясын жасай алады. Әйтпесе, мұндай операцияларды көбінесе қан тамырлары хирургиясы мамандары орындайды. Дегенмен, жалпы хирургтар қан тамырларының жеңіл бұзылуларын емдеуге шамасы жетеді.

Эндокриндік хирургия

Жалпы хирургтар мойындағы қалқанша безін және паратиреоид безін, сондай-ақ іш қуысындағы әр бүйректің үстінде орналасқан бүйрек үсті бездерін толық немесе жартылай алып тастауға дайындалады. Көптеген аймақтарда олар мұндай операцияларды жасауға оқытылған жалғыз хирург болып табылады. Егер аймақта бірнеше маман хирургтар болса, басқа мамандық бойынша хирургтар осы процедураларды жүргізуге жауапкершілікті өздеріне алуы мүмкін.

Трансплантациялық операция

Асқазан мүшелерін трансплантациялаған науқастарға операцияға дейінгі, операция кезіндегі және операциядан кейінгі күтімнің барлық түрлерінен жауапты. Трансплантацияланған органдарға бауыр, бүйрек, ұйқы безі және сирек жағдайларда кіші ішек кіреді.

Хирургиялық онкология

Хирургиялық онколог – жалпы хирургиялық онкологты (жалпы хирург мамандығы) білдіреді, бірақ кеуде хирургиялық онкологтары, гинекологтар және т.б. барлығы да қатерлі ісікпен ауыратын науқастарды емдеуге маманданған хирургтар деп есептелуі мүмкін. Қатерлі ісік хирургиясында маманданған хирургтарды даярлаудың маңыздылығы көптеген клиникалық сынақтармен расталған дәлелдерде жатыр, яғни хирургиялық онкологиялық көмек көрсету нәтижелері хирургтың тәжірибесінің көлемімен тікелей байланысты (яғни, хирург қанша көп қатерлі ісікке шалдықса, соғұрлым тәжірибелі болады, нәтижесінде оның пациенттерінің өмір сүру көрсеткіштері жақсарады). Бұл тағы да даулы мәселе, бірақ қалыпты ақылға келгендей, белгілі бір операцияны жиі жасайтын хирург, сол процедураны сирек жасайтын хирургпен салыстырғанда, жақсы нәтижелерге қол жеткізеді деп қабылданады. Бұл әсіресе күрделі қатерлі ісіктерді жою кезінде маңызды, мысалы, қарынша безі қатерлі ісігі үшін панкреатикодуоденоэктомия, ал асқазан қатерлі ісігі үшін кеңейтілген (D2) лимфаденэктомиямен гастректомия жағдайларында. Хирургиялық онкология әдетте жалпы хирургиялық ординатураны (5–7 жыл) аяқтағаннан кейін 2 жылдық феллоушип болып табылады.

Кардиохирургиялық операция

АҚШ-тағы көптеген кардиоторакалды хирургтар (D.O. немесе M.D.) ең алдымен жалпы хирургия ординатурасын (әдетте 5–7 жыл) аяқтап, содан кейін кардиоторакалды хирургия феллоушипін (әдетте 2–3 жыл) бітіреді. Дегенмен, қазіргі уақытта жаңа бағдарламалар кардиоторакалды хирургияны ординатура ретінде (6–8 жыл) ұсына бастады.

Педиатриялық хирургия

Педиатриялық хирургия – жалпы хирургияның кіші мамандығы. Педиатриялық хирургтар 18 жасқа дейінгі пациенттерге операция жасайды. Педиатриялық хирургияны оқу 5–7 жыл ординатураны және 2–3 жыл феллоушипті қамтиды.

Тенденциялар

2000 жылдары ең аз инвазивті хирургия кеңінен таралды. Робот көмегімен жасалатын хирургияға (роботтық хирургия деп те аталады) зор қызығушылық туды, бірақ оның бағасын ақтауға жеткілікті артықшылықтарын көрсететін деректер жетіспейді.

Оқыту

Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-та жалпы хирургия резиденттурасы бес жылдан жеті жылға дейін созады және медициналық мектепті – MD, MBBS, MBChB немесе DO дәрежесін аяқтағаннан кейін басталады. Австралия мен Жаңа Зеландияда резиденттура аяқтау Корольдік Австралиялық хирургтар колледжінің мүшелігіне үміткер болу құқығын береді. Канадада резиденттура аяқтау Канаданың Корольдік дәрігерлер және хирургтар колледжінің сертификаты мен стипендиясын алуға мүмкіндік береді, ал АҚШ-та жалпы хирургия бойынша резиденттураны аяқтау Америка хирургиялық кеңесінің немесе Америка остеопатиялық хирургиялық кеңесінің сертификатына қол жеткізуге әкеледі. Бұл сертификат АҚШ-тың көптеген ауруханаларында жалпы хирург үшін жұмыс істеуге қажетті шарт. Ұлыбританияда хирургиялық тәлімгерлер медициналық мектептің бес жылын және Foundation Programme бағдарламасының екі жылын аяқтағаннан кейін оқуға түсуге өтініш бере алады. Екі жылдық негізгі хирургиялық оқыту бағдарламасы ("1-ші кезең") барысында дәрігерлер Корольдік хирургтар колледжінің (MRCS) мүшелігіне емтихан тапсыруы тиіс. Төрт хирургиялық колледждің бірінен MRCS алғаннан кейін хирургтар дәрігер емес, «мистер» немесе «мисс/ханым» деген атаққа ие болуы мүмкін. Бұл дәстүр Ұлыбританияда жүздеген жылдар бойы сақталып келеді, онда бұрын тек дәрігерлер медициналық мектепте оқыған, ал хирургтар оқымаған, олар шаштараз-хирургтар гильдиясындағы шаштараздармен байланысты болған. Бұл дәстүр Жаңа Зеландия және Австралияның кейбір штаттары сияқты көптеген Ұлт Достастығы елдерінде де кездеседі. 1-ші кезеңді аяқтағаннан кейін тәлімгерлер 6 жылға созылатын және 2-ші және 3-ші кезеңдерге бөлінген Жоғары хирургиялық оқыту (HST) бағдарламасына өтініш бере алады. Тәлімгерлер 2-ші кезең аяқталуына дейін таңдалған мамандығын белгілеуі керек, ал 3-ші кезеңдегі оқыту сол мамандыққа бағытталған. HST аяқталуына дейін жалпы хирургия және таңдалған мамандық бойынша Корольдік хирургтар колледжінің (FRCS) стипендиясына емтихан тапсыру қажет. Оқуды аяқтағаннан кейін хирург GMC мамандар тізіліміне енуге құқылы болады. Олар NHS және жеке секторда кеңесші хирург ретінде жұмыс істеуге өтініш бере алады, бірақ көптеген тәлімгерлер қосымша стипендияларды аяқтайды. Еуропалық жұмыс уақыты туралы директиваның енгізілуі Ұлыбританиядағы хирургиялық резиденттердің жұмыс уақытын аптасына орташа 48 сағатпен шектеді.

In Canada, Australia, New Zealand, and the United States general surgery is a five to seven year residency and follows completion of medical school, either MD, MBBS, MBChB, or DO degrees. In Australia and New Zealand, a residency leads to eligibility for Fellowship of the Royal Australasian College of Surgeons. In Canada, residency leads to eligibility for certification by and Fellowship of the Royal College of Physicians and Surgeons of Canada, while in the United States, completion of a residency in general surgery leads to eligibility for board certification by the American Board of Surgery or the American Osteopathic Board of Surgery which is also required upon completion of training for a general surgeon to have operating privileges at most hospitals in the United States. In the United Kingdom, surgical trainees may apply to enter training after five years of medical school and two years of the Foundation Programme. During the two year core surgical training programme ("phase 1"), doctors are required to sit the Membership of the Royal College of Surgeons (MRCS) examination. On award of the MRCS by one of the four surgical colleges, surgeons may hold the title 'Mister' or 'Miss/Ms./Mrs' rather than doctor. This tradition dates back hundreds of years in the United Kingdom from when only physicians attended medical school and surgeons did not, but were rather associated with barbers in the Barber Surgeon's Guild. The tradition is also present in many Commonwealth countries including New Zealand and some states of Australia. After completion of phase 1 training, trainees may apply for a nationally awarded Higher Surgical Training (HST) programme, which lasts six years and is now divided into two further phases (phases 2 and 3). Trainees are expected to declare a sub specialty before the end of phase 2, and training during phase 3 focusses on that sub specialty. Before the end of HST, the examination for Fellowship of the Royal College of Surgeons (FRCS) must be taken in general surgery plus the subspeciality. Upon completion of training, the surgeon will be eligible for entry on the GMC Specialist Register. They may then apply to work both in the NHS and independent sector as a consultant surgeon, although many trainees complete further fellowships. The implementation of the European Working Time Directive limited UK surgical residents to an average 48 hour working week.