Кіріспе

Хеллер миотомиясы – жүрек аймағындағы (төменгі өңеш сфинктері немесе ТӨС) бұлшық еттерін кесу арқылы тамақ пен сұйықтықтың асқазанға өтуіне мүмкіндік беретін хирургиялық процедура. Ол ахалазияны емдеу үшін қолданылады, бұл ауруда төменгі өңеш сфинктерінің толық босаңсуы бұзылып, тамақ пен сұйықтықтың асқазанға түсуі қиындалады.

Тарих және дамуы

Оны алғаш рет 1913 жылы Эрнст Хеллер (1877–1964) орындады. Одан кейін және соңғы уақытқа дейін бұл операция ашық жолмен, яғни кеуде арқылы (торакотомия) немесе іш арқылы (лапаротомия) жасалып келді. Бірақ ашық операциялар қалпына келу уақытын ұзартуға себеп болады. Қазіргі заманғы Хеллер миотомиясы көбінесе минималды инвазивті лапароскопиялық техникалар арқылы жасалады, бұл тәуекелдерді азайтады және қалпына келуді едәуір жылдамдатады. 2014 жылы Хеллердің ахалазиямен ауыратын науқастарды хирургиялық емдеу туралы сипаттамасының 100 жылдығы тойланды.

Процедура

Емдеу барысында науқасқа жалпы анестезия жасалады. Қарын қабырғасына бес-алты кішкентай тілік жасалып, лапароскопиялық құралдар енгізіледі. Миотомия – бұл әдетте төменгі өңеш сфинктерінен шамамен 6 см жоғары басталып, шамамен 2-2,5 см асқазанға дейін созылатын, өңеш бойымен ұзындығына қарай жасалатын кесу. Өңеш бірнеше қабаттан тұрады, ал миотомия оны қысып тұратын сыртқы бұлшық қабаттарын ғана кесіп өтеді, ал ішкі шырышты қабат зақымдалмайды. Бұл процедураны роботтық түрде де орындауға болады.

Қауіп-қатерлер, асқынулар және перспективалар

Миотомия кезінде перфорация қаупі аз. Операциядан кейін газстрографин жұтып, тесіктердің болуын тексеру жүргізіледі. Егер хирург тамақ өңешіннің ішкі қабатын кездейсоқ кесіп алса, перфорацияны тігіспен жабу қажет болуы мүмкін. Миотомия төменгі өңеш сфинктерін кесіп өткеннен кейін тамақ оңай төмен қарай жылжып өтеді, бірақ асқазан қышқылы да оңай кері ағып кетуі мүмкін. Сондықтан бұл операция көбінесе операциядан кейінгі қышқыл рефлюкстің жиілігін азайту үшін ішінара фундаплокациямен бірге жасалады. Дор немесе алдыңғы фундаплокация әдісінде асқазанның бір бөлігі (фундусы) өңештің алдына қойылып, тігіледі, сонда асқазан жирылғанда, асқазан қышқылын өңештің ішіне қысып салудың орнына, оны жабады. Тюпе немесе артқы фундаплокацияда фундус өңештің артқы жағына айналдырылады. Ниссен немесе толық фундаплокация (фундусты өңештің айналасына толығымен орау) әдетте ұсынылмайды, себебі ахалазиясы бар науқастарда перистальтика жоқ. Бұл біршама қиын операция, және хирургтар алғашқы 50 науқасынан кейін нәтижелердің жақсарғанын хабарлайды. Google Scholar-да автор іздеу арқылы хирургтың ахалазиямен ауыратын науқастармен алдыңғы тәжірибесі туралы зерттеулерді табуға болады. Лапароскопиялық операциядан кейін көптеген науқастар сол күні кейіннен таза сұйықтықтарды іше алады, 2-3 күн ішінде жұмсақ диетаға көшеді және бір айдан кейін қалыпты диетаға оралады. Әдетте ауруханада 2-3 күн жатады, көптеген науқастар екі аптадан кейін жұмысқа қайтады. Егер операция лапароскопиялық емес, ашық түрде жасалса, науқастарға бір айға жұмыстан демалу қажет болуы мүмкін. Ауыр зат көтеру әдетте алты апта немесе одан да көп уақытқа шектеледі. Хеллер миотомиясы – ұзақ мерзімді емдеу, және көптеген науқастарға қосымша емдеу қажет болмайды. Дегенмен, кейбіреулеріне пневматикалық кеңейту, миотомияны қайта жасау (әдетте екінші рет ашық процедура ретінде жасалады) немесе өңешэктомия қажет болуы мүмкін. Өңештің пішіні мен функциясының өзгеруін жыл сайынғы уақытталған барий жұту арқылы бақылау маңызды. Регулярлы эндоскопия да өңештің тініндегі өзгерістерді бақылау үшін пайдалы болуы мүмкін, себебі рефлюкс уақыт өте келе өңешті зақымдауы мүмкін, бұл дисфагияның қайталануына немесе Барреттің өңеші сияқты қатерлі жағдайға әкелуі мүмкін. Бұл операция ахалазияның түпкі себебін жойта алмайды және оның белгілерін толығымен жоймайды, бірақ пациенттердің басым көпшілігі операцияның тамақтану және су ішу қабілеттерін едәуір жақсартатынын байқайды. Ахалазияны емдеудің ең тиімді әдісі саналады.