Кіріспе
Бұл Канададағы консервативті партиялардың тізімі. Канадада консервативті партиялар бар, бұл елде дәстүрлі түрде екі саяси партия, бір либералды және бір консервативті басым болды. 2015 жылғы Ньюфаундленд және Лабрадор провинциялық сайлауы мен 2016 жылғы Манитоба провинциялық сайлауы арасындағы аралық 1943 жылдан бері бірінші рет болды, онда "консервативті" сөзі бар партия провинцияда немесе федералды деңгейде үкімет құрмады.
This is a list of conservative parties in Canada. There are a number of conservative parties in Canada, a country that has traditionally been dominated by two political parties, one liberal and one conservative. The span between the 2015 Newfoundland and Labrador provincial election and the 2016 Manitoba provincial election was the first time since 1943 when no party with the word "Conservative" in its name formed the government in either a province or the federal level.
Прогрессивті консерваторлар
Канаданың прогрессивті консервативтік партиясы - 1942 жылдан 1993 жылға дейін Канададағы негізгі консервативтік партия. Ол сэр Джон А. Макдональдтың либералды консервативтік партиясының ұрпағы болды. Партияның тамыры 1864 жылғы Ұлы коалицияда болды, ол Канада конфедерациясына жол ашты және әр түрлі атаулармен танылды, бірақ жалпы алғанда ресми емес Тори немесе "Консервативтік партия" деп аталды. 1942 жылы Манитобаның либералды прогрессивті премьері Джон Браккен партияның көшбасшысы болды, партияның аты Канаданың прогрессивті консервативтік партиясы деп аталуы керек. Консерваторлар, кейіннен Прогрессивті консерваторлар Канададағы үкіметті құрады, Канаданың Либералды партиясымен ауысып, 1867 1873, 1878 1896, 19111921, 1926, 1930 1935, 1957 1963, 1979 1980 және 1984 1993 жылдар аралығында. 1867 жылғы алғашқы сайлаудан 1993 жылғы сайлауға дейінгі кезең ішінде ұлттық консервативті партия әрдайым "Либералды консерваторлар", "Юнионисттер", "Консерваторлар" немесе Прогрессивті консерваторлар" деген атаулармен үкімет немесе ресми оппозицияны құрды.
Прогрессивті консерваторлардың жойылуы және реформаның өсуі
1993 жылы прогрессивті консерваторлар көпшілік үкіметтен Канаданың Төменгі палатасындағы 295 орынның тек екеуіне ие болды, бұл олардың бірінші рет үшінші орыннан төмен орында болғандығы және екінші рет екінші орыннан төмен орында болғандығы (екінші рет 1921 жылғы сайлауда): олар шын мәнінде либералдылардан, Канаданың реформашы партиясынан, Квебек блогынан және Жаңа демократиялық партиядан кейінгі партиялар жағынан бесінші және соңғы орын алды. Реформа партиясы - Канаданың батысында орналасқан популистік консервативті партия, ол дәстүрлі ПК-ны қолдады, ал Блок - Квебектің сепаратистік партиясы, ол Квебектегі ПК-ны қолдады, онда олар дәстүрлі түрде олардың орталықсыздандыру ұстанымына қолдау тапты. Реформа және ПК 1993 және одан кейінгі сайлауларда ұқсас жалпы дауыс жинауымен аяқталды, бірақ сайлаудан кейінгі алғашқы жүйеде реформаторлар Батыс аймақтағы ПК-ға деген әлсіз ұлттық қолдауға қарағанда Батыс аймақтағы үлкен қолдауды арқасында көптеген орынға ие болды. 1997 жылғы сайлауда ПК және Реформа халықтық дауыс беруде шамамен тең деңгейде болды және екеуі де өздерінің орын үлесін арттырды: Реформа 52-ден 60-ға дейін және Прогрессивті консерваторлар екіден 20-ға дейін. Осыған қарамастан, либералдар билік үшін бәсекелесе алмады, ал реформаторлар "оңдықты біріктіруге" тырысты. Бұл келіссөздер көптеген прогрессивті консерваторлар үшін бастау емес болды, олар өздерін сэр Джон А. Макдональдтың ұлттық партиясы ретінде көрді, алайда Біріккен альтернатива кейбір провинциялық көк торилерді тарқатты және өзін "Канадалық реформалық консервативтік альянс" деп атады, ол көпшілікке Канадалық альянс деп танылды. 2000 жылғы сайлауда ПК-лар 12 орынға дейін қысқарды, ал жаңа Канадалық Альянс орын алды. Сайлаудан кейін және Альянс басшылығының қиындықтарына қарамастан, ПК пікірлер сауалнамаларында елеулі жетістіктерге жете алмады және бұрынғы премьер-министр Джо Кларк көшбасшы лауазымынан кетті. Кларк көшбасшы лауазымынан кеткеннен кейін Питер Маккей 2003 жылы ПК көшбасшылық конвенциясында сайланды. Маккей ПК-ның Альянспен бірігуіне және Канаданың жаңа Консервативтік партиясын құруға әкелген келіссөздер процесін бастады. Бұл көптеген қызыл торилерді, соның ішінде жаңа партияға кіруден бас тартқан Кларкты аластатты.
Бүгінгі Канаданың Консервативтік партиясы
Прогрессивті консерваторлар мен Канадалық Альянстың табысты бірігуіне 2004 жылғы сайлауда орташа табыстар болды, онда жаңа партия 308 орынның 99-ын жеңіп алды, бұл сайлау алдындағы 301 орынның 72-інен және 2000 жылы екі партия арасында 78 орыннан жоғары болды. Дегенмен, қарсыластары жаңа партияның 2000 жылы екі партияның жалпы санынан 7% -ға аз дауыс алғанын атап өтті. Алайда либералдылар азшылық үкіметке айналды. Канадалық Альянстың шығып бара жатқан көшбасшысы Стивен Харпер 2004 жылғы сайлау алдында жаңа партияның басшысы болып сайланды, бұл партия үшін екі түрлі кемшіліктер болды. Бұл партияға екі құрылтайшы партияның негіздерін біріктіруге және нығайтуға көп уақыт бермеді және либералдыларға партияны "Альянс консерваторлары" деп анықтауға мүмкіндік берді, бұл Альянстың жауыздықпен басып алуының нәтижесі деп болжады, оны Онтарио, Квебек және Атлантика Канадасында көптеген адамдар "оңға тым алыс" деп қарады. Бұл мәлімдемелер бұрынғы ПК премьер-министрі Кларктың либералдарды жылы мақұлдауымен күшейтілді, ол канадалықтардың "білген шайтанды (либералдық көшбасшы Пол Мартин) таңдағаны жақсы" деп айтты. Мартин 2003 жылы 12 желтоқсанда, оның бұрынғы президенті Жан Кристианмен Либералды партияны басқару үшін ұзақ шайқастан кейін билікке келді. Мартин Крьетиеннің көпшілік өкілеттігі кезінде өте табысты және танымал қаржы министрі болды және ол саясатта үстемдік етеді және ол басшылыққа келгеннен кейін, басым көпшілікті, мүмкін рекордтық көлемде жеңеді деп күтілді. Консервативті қозғалыстың бірігуі бұл мақсатқа үлкен кедергі ретінде қарастырылмаған, өйткені ол Мартиннің билікке келуіне бір мезгілде болды. Алайда, кейбір либералды қолдаушылар алаяқтықпен мемлекеттік қаражатты сатып алған демеушілік, әсіресе Мартиннің оған берген жауабы оны сауалнамаларда құлдырауға әкелді. 2004 жылғы сайлау науқанында Харпер біршама уақыт сауалнамаларда көш бастады, бірақ Мартин Харперді оңға қарай бояған шабуылдау жарнамаларының табысты сериясын бастады. Бұл науқанды Харпер күшейтті, ол көпшілік үкімет құру туралы ойлана бастады, өйткені сауалнамалар канадалықтардың көпшілігі мұндай перспективаға ыңғайсыз екенін көрсетті, және кейбір консервативті кандидаттар даулы әлеуметтік мәселелер туралы мәлімдеме жасады. Харпер сайлаудағы жеңілістен кейін көшбасшылықтан бас тарту туралы қысқаша ойланды, бірақ сайлауда либералдардан едәуір артта қалуына қарамастан, үлкен оптимизммен алға қарай кетті. Мартиннің спонсорлық қақтығысты тергеу үшін тағайындаған Гомери комиссиясы консерваторларға жаңа отын берді. 2005 жылдың көктемінде ол консерваторларды сауалнамаларда қайтадан жетекшілікке әкелді және Мартин теледидардан тікелей эфирде канадалықтардан оған басқаруға тағы 10 ай уақыт беруді сұрады, бұл уақытта Гомери комиссиясы жұмысын аяқтап, тергеу туралы есеп шығарады, содан кейін ол сайлауды шақырады. Консерваторлар үкіметті жеңу үшін алға жылды, бірақ олардың үкіметтің сенім білдіру ұсынысын жеңудегі күш-жігеріне Белинда Стронахтың жоғары деңгейдегі сөзінен кедергі болды. Стронах бұған дейін бір жыл бұрын жетекшілік жарысында Харперден екінші орын алған болатын, бірақ Харпер Квебек блогының көмегімен үкіметті жеңуге тырысып, ұлттық бірлікті қауіпке тігеді деп, либералдарға қосылды. Жаз бойы консерваторлар тағы да сауалнамаларда құлдырап, Харпердің басшылығы мен жаңа партияның әлеуетті табысына қатысты сұрақтар қайтадан туындады. Бір сауалнамада канадалықтардың 60%-ы Харпер отставкаға кетуі керек деп ойлады. Парламент сессиясының күзінде, пікір сауықтарында артта қалуына қарамастан, Харпер үкіметті жеңуге тағы да тырысты. Бұл жолы оған барлық оппозициялық партиялар қосылды және оның сенімсіздік қарары 2005 жылдың 28 қарашасында қабылданды. Харпер саясатты басымдыққа ие етіп, алғашқы апталарда жаңалықтардың басты бетін ашты. Либералды партиялар науқанды Рождестволық мерекеден кейін ғана бастады. Қаңтар айында либералдылар өздерінің науқанын бастады, бірақ осы уақытқа дейін Харпер канадалықтардың санасын иемденуді бастады және либералдыларды Канаданың Корольдік атлы полициясының кіріс трасттарының жанжалын тергеуі таң қалдырды. Консерваторлар сауалнамаларда көш бастап, Харпердің негізгі партия басшылары арасындағы пікірталастарда күшті көрініс бергеннен кейін консерваторлар сенімді көш алды. Либералды партиялар Харперге қарсы жарнамалар сериясын бастады, алайда сауалнамалар көрсеткендей, Ка�...
Облыстық партиялар
Канаданың бірқатар провинцияларында әлі де "Прогрессивті консервативті" партиялар немесе бір кездері осы атауды қолданған және федералды өзгеріске қарамастан осылай қалдырылған партиялар бар. Әр партия өз провинциясындағы ең үлкен консервативті партия болып қала береді.
Квебек провинциясының консерваторлары
Квебекте Ұлттық Одақ 1936 жылы алғаш рет үкімет құрғаннан бастап 1970 жылға дейін БҰҰ-ның соңғы үкіметі жеңілгенге дейін отыз төрт жылдың жиырма бесінде үкімет құраған маңызды консервативті партия болды. Ол Квебек консервативтерінің Квебек либералды партиясынан бөлінген шағын фракциямен бірігуімен құрылды. Квебекте консервативті жалауды қайта жаңғыртуға екі рет әрекет жасалды, 1980 жылдары Квебектің прогрессивті консервативтік партиясы және 2009 жылы құрылған қазіргі Квебек консервативтік партиясы. Квебек демократиялық әрекеті Квебек либералды партиясынан консервативті бөлініс болды және 1994 жылдан 2012 жылға дейін, ол Квебек болашағы коалициясымен (CAQ) біріккенге дейін өмір сүрді. 2007 жылғы Квебек сайлауында АДК 30% -дан астам дауыс жинап, ресми оппозицияны құрды. Équipe Autonomiste-ді CAQ-мен біріккеннен кейін бұрынғы ADQ жақтастары құрды.
Басқа да консервативті қозғалыстар
Канадалық әлеуметтік несие қозғалысы Батыс Канада мен Квебектегі бірқатар әлеуметтік консервативті партиялар мен ұйымдардан тұрады. Бұл партиялардың ең маңыздылары Альбертаның әлеуметтік несиелік партиясы (Канаданың реформа партиясының алдыңғысы) және Британдық Колумбияның әлеуметтік несиелік партиясы болды, олар өз провинцияларын ондаған жылдар бойы басқарып келді. Канаданың әлеуметтік несиелік партиясы және Квебектегі Ralliement créditiste бірнеше онжылдықтар бойы Канаданың Төменгі палатасында маңызды үшінші партиялар болды.