Кіріспе

Бұл мақалада Ұлыбритания Қарулы Күштерінің қару-жарағы және оқ-дәрісі үшін қолданылатын терминдер түсіндіріледі. Бұл терминдердің мағынасы басқа елдердің әскерлерінде қолданылуына қарай өзгеруі мүмкін.

BD

Кеме палубалары арасында: теңіздік қару орнатуында айналмалы массаның бір бөлігі палубаның астында, ал бір бөлігі палубаның үстінде орналасқан жағдай. Бұл мұнараның биіктігін төмендетуге мүмкіндік береді, яғни мұнаралардың бір-бірінің үстінен оқ ату қажеттілігі болмайды (демек, оларды бір палубаға орнатуға болады және көтерілу бұрыштарының жоғары мәндерінде бір-біріне кедергі келтірмейді).

БЛ

BL термині, жалпы мағынасында, артқы жүктемелі қаруларды, ал тұмсықтан жүктемелі қарулардан ажырататын еді. Оқ, атысшының бағытындағы (ашылатын) қақпақ арқылы салынатын, содан кейін ұшқыш заряды қосылып, камераны жабу үшін қақпақ механизмі жабылатын. Британдық әскери терминологияда артқы жүктемелі қарулар, жібек немесе мата қапқа салынған ұшқыш зарядымен және камераны герметикалық жабуға жауапты қақпақ механизмімен анықталатын, рельстік артқы жүктемелі қарулардың түрі ретінде қарастырылатын. BL термині алғаш рет 1859 жылы енгізілген Армстронгтың артқы жүктемелі қаруларына қатысты қолданылды. Армстронгтың артқы жүктемелі қаруларын өндіру тоқтатылып, британдық RML бұрандалы жүктемелі қаруларының кезеңінен кейін, 1880 жылы британдық артқы жүктемелі қарулар қайтадан енгізілді. Осы кезде Армстронгтың қаруларына қатысты RBL (рельстік артқы жүктемелі) термині пайда болды, олардың қақпақ механизмі мүлдем өзгеше болды. Содан бері BL термині 1880 жылдан бастап енгізілген, бұрандалы қақпақтары бар артқы жүктемелі қаруларға ғана қатысты қолданылады. 1880-жылдардағы алғашқы британдық Элсвик қарулары болаттан жасалған "стақан" тәрізді герметизациялау әдісін қолданды. Бірақ, Корольдік қару фабрикасы жасаған қаруларда бұл әдіс тез арада француздық де Банге әдісімен алмастырылды, оның негізгі принципі бүгінгі күнге дейін қолданылуда. Британдық әскери қызметте бұл Кроссли төсегімен, мысалы Велин бұрандасымен тоқылған жіптік бұранда блогы түрінде көрініс тапты. Оқ, қақпақ арқылы салынып, содан кейін мата қапқа салынған ұшқыш зарядымен толықтырылатын. Мылтықтың қақпағына, қара мылтықтан жасалған оққа ұқсас, бір рет қолданылатын "ауа тесігін жабатын түтікше" салынып, қару атылатын. Бастапқыда "BL" термині "ML" (тұмсықтан жүктемелі) қаруларынан ажыратылса, тұмсықтан жүктемелі қарулар қолданудан шығарылғаннан кейін, бұл термин дәстүрлі, герметизациялаусыз қаруларды, мата қаптардағы ұшқыш зарядтармен және жеке зарядталған снарядтармен, ал тез атуға арналған QF (жедел ату) қаруларын, өздігінен герметизацияланатын мыс патрондарды қолданатын және ұшқыш пен снарядты жылдам өңдеу және жүктеу үшін бірге бекітілген снарядтардан ажырату үшін қолданылатын болды. Мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ұлыбританияда QF және BL қарулары болды. Екеуі де жалпы мағынада "артқы жүктемелі" болғанмен, ресми номенклатурада, жедел атуға арналған, мыс патрондардағы зарядтарға арналған қақпақтары бар қаруларды, BL қарулары үшін мата қаптардағы зарядтарға арналған қақпақтарынан ажыратты. Бір типке арналған снарядтар міндетті түрде екінші типте қолдануға жарамды емес еді; мысалы, BL снаряды, оның қозғалтқыш жолағының тығыз орналасуына сүйенетін, қару көтерілгенде артқа сығуын болдырмады, ал QF снаряды, бекітілген немесе бөлек патрон корпусына сүйене отырып, артқа сығудан сақтанды. Бұл BL қарулары үшін жоғары бұрыштарда қиындықтар тудырды. HA тіректеріндегі BL қарулары үшін арнайы патрон жасалды, оның ортасынан ағаш (буя) таяқшасы өткізіліп, снарядтың көтерілгенде артқа сығуына жол бермеу үшін қолданылатын. Белгілі бір калибрлі қаруларда жылдам атуға мүмкіндік берсе де, BL қарулары ауыр калибрлі қарулар үшін жақсы таңдау болып табылады, себебі ұшқыш заряды бірнеше кішкентай мата қаптарға салынады, өйткені толық зарядты ұстайтын бір қапты көтеру үшін өте үлкен және ауыр болар еді. Матаны қолдану зарядты кішкентай, оңай көтерілетін бөліктерге бөлуге мүмкіндік береді, ал бірнеше кішкентай металл корпусты зарядтарды бір уақытта жүктеу және ату жүйесін жасау қиын. Бірнеше кішкентай мата қаптарды пайдалану артиллериялықтарға қажет болған жағдайда төменгі зарядты қолдануға да мүмкіндік береді.

БТК

"BLC" термині "BL түрлендірілген" дегенді білдіреді және бұрынғы үш немесе төрт механикалық қозғалысқа ие, ұзын бұрандалы, қазіргі қысқа бұрандалы, бір механикалық қозғалысқа айналдырылған зеңбірек және оның механизмын білдіреді. Мысалы, BL 15 фунттық зеңбірек BLC 15 фунттық зеңбірекке түрлендірілген.

С.Р.Х.

Қалып радиусы: қаптаманың радиусы – қаптаманың алдыңғы бөлігінің қисықтығын шеңбер бойында қамтитын шеңбердің радиусы, қаптаманың калибрімен беріледі. Қаптаманың алдыңғы бөлігі неғұрлым ұзын және сүйір болса (соның салдарынан, аэродинамикалық болса), C.R.H. соғұрлым жоғары болады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі британдық қаптамалар үшін ең көп кездесетін C.R.H. – екі еді: мысалы, екі C.R.H. қаптамасының алдыңғы бөлігінің қисықтығы радиусы екіге тең шеңбердің қисықтығымен бірдей болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде төрт C.R.H. қаптамалары пайда болды, олар қаптама белгісінің нөмірінен кейін "A" әрпімен, ал алты – "B" әрпімен таңбаланды, және т.с.с. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі заманауи аэродинамикалық қаптамалар үшін қаптаманың C.R.H. сипаттамаларын дәлірек көрсету үшін екі сан қажет болды. Мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы 6 дюймдік 26 кВт гаубица қаптамасы екі C.R.H. болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстағы Mk 2D қаптамасы "5/10 C.R.H." деп аталды.

Қаптама

"Картридж" британдық оқ-дәрі терминологиясында әдетте оқ-дәріші жүктемеге салатын ұшқыш затты қамтитын физикалық нысанды білдіреді. Шағын қарулар мен бекітілген QF артиллериялық оқ-дәрілері үшін, мысалы, тиісінше .303 немесе 18 фунттық, бұл толық оқты, яғни патрон корпусын, детонаторлық қақпақты немесе праймерді, ұшқыш зарядты және снарядты білдіреді. Бұл мағынада ол "оқ" сөзімен синонимді. Жеке QF артиллериясында "картридж" патрон корпусын, оның праймерін, ұшқыш зарядты және корпустың бір рет қолданылатын қақпағы мен бекіткішін білдіреді. BL артиллерия терминологиясында "картридж" ұшқыш бөлікті ғана білдіреді – корпусы болмайды. 1892 жылға дейін британдық картридждерде қара оқ болған, содан кейін, қажет болған жағдайда, жібек матаға оралған, оттық төсегімен байланыстырылған кордит таяқшалары қолданылған. Кордиттің "таяқша" тәрізді болуы картридждерге белгілі бір деңгейде қаттылық берді, сондықтан олар түтікше пішінін сақтай алды және корпусы болмаса да, тұтас бірлік ретінде ұсталып, жүктелуі мүмкін болды. BL артиллериясында кордит біріктірілген бір немесе бірнеше маталық қаптарға салынады. Толық бірлік "картридж" деп аталады. Бос қап "бос картридж" деп аталады. Ауыр теңіздік артиллерияға толық қызметтік заряд жасау үшін әрқайсысы зарядтан тұратын төрт жеке картриджді жүктеу қажет болуы мүмкін. Гаубица картридждері, BL және жеке QF, бірнеше сақина тәрізді қаптармен қоршалған кордиттен жасалған орталық бөлікті қамтиды. Қажетті қашықтық пен көтерілу бұрышына сәйкес "зарядты" алу үшін, оқшы жүктемес бұрын бір немесе бірнеше сақинаны шығарып тастайды. QF 25 фунттық артиллериялық зарядының Екінші дүниежүзілік соғыста қалай өзгергенін қараңыз.

Картридж қабығы

Көбінесе мыстан жасалған, қозғалтқыш зарядын ұстайтын корпус. Шағын қарулар мен QF артиллериялық оқ-дәрілерінде қолданылады. 1915 жылғы QF корпустарын тазалап, содан кейін Кордит зарядымен ең көп алты рет қайта зарядтауға болады, ал корпустың "қызмет мерзімі" базасында белгіленген. Ату санының шектелуі корпустың атылғанда кеңеюіне байланысты болды, оны төменгі бөлігінен металл кесіп "түзетуге" тура келді, бұл дұрыс өлшемдерді қалпына келтірді, бірақ корпус әлсіреп бара жатты.

Айыппұл

Заряд – нақты бір зат емес, түсінік немесе категориялық белгі болды. Оны "белгілі бір мақсатты орындау үшін қажетті жанармайдың стандартты мөлшері" деп сипаттауға болады:
Толық қызметтік заряд: әдеттегі снаряд үшін максималды қашықтықта атуға арналған жанармайдың толық мөлшері. Егер мылтықта "ауыр" және "жеңіл" снарядтар болса, әрбір снарядқа жеке зарядтар қарастырылады. Қысқартылған қызметтік заряд: жаттығу оқтарын немесе жұлдызды снарядтарды (қалыпты снарядтан жеңіл) ату үшін. Сынақ заряды: тек мылтықты сынау үшін арналған, толық қызметтік зарядтан 25%-ға артық камералық қысым тудыратын заряд. Бос заряд: оқсыз атуға арналған, әдетте азайтылған заряд. Бұзу зарядтары: 19-шы ғасырдың ортасы мен соңындағы британдық бронебойғыш снарядтары болған "Паллизер" снарядтарымен қолдануға арналған ерекше үлкен заряд. Практикалық тұрғыда, қажетті зарядты алу үшін нақты патрондар қолданылды. Мерген патрондармен жұмыс істеді және мылтығы үшін X немесе Y патронын толық қызметтік зарядқа, ал Z патронын жұлдызды снарядты атуға жүктей алатынын білді. Патрондар кейде зарядтың бір бөлігінен құралды, мысалы, мылтық патроны 2 x 1/2 зарядтан немесе 1 x 2/5 және 1 x 3/5 зарядтан тұруы мүмкін. Мылтық әдетте толық зарядты барлық оқтарды атып, қашықтықты ұңғыны көтеру немесе төмендету арқылы өзгертеді. Гаубица мергенінің жұмысы күрделірек болды, өйткені қашықтық кестесі әртүрлі "зарядтарды" немесе толық қызметтік зарядтың бөліктерін әртүрлі қашықтықтар мен снарядтардың түсу бұрыштары үшін көрсетеді. Оның мылтығының стандартты патроны, толық қызметтік зарядты құрайтын, орталық "саңырауқұлақ" Кордит ядросынан және ядроның айналасына дөңгелектей орналасқан бірнеше кішкентай Кордит сақиналарынан тұрады, бәрі байланып қосылған. Ол бір немесе бірнеше сақиналарды жылдам алып тастап, жүктеу алдында тастауға арналған, соның арқасында заряд біртіндеп кішірейеді. Мысалы, егер QF 4,5 дюймдік гаубица мергеніне төртінші зарядты жүктеу бұйырылса, ол патроннан жоғарғы сақинаны алып тастау керектігін білді, сонда төрт сақина қалады; үшінші заряд үшін ол екі сақинаны алып тастайтын. Алып тасталған сақиналар оқ атудан кейін өртеледі. Бұл гаубицалар үшін Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның ішінде стандартты процедура болды. Екінші дүниежүзілік соғыста QF 25 фунттық гаубица үшін әртүрлі зарядтарды қолдану үшін басқа жүйе енгізілді, ол жеке зарядталатын QF оқ-дәрілерін пайдаланды. Жоғары жылдамдықты танкіге қарсы АП оқтарын ату үшін жеке "супер заряд" патроны болды, оған одан да жоғары жылдамдық үшін қосымша "супер зарядты арттыру" қосылуы мүмкін. Стандартты снарядты ату үшін патрон төменгі жағында негізгі зарядты (бірінші заряд) қамтитын қызыл қапшықпен және толық қызметтік зарядты (үшінші заряд) құрайтын, дәстүрлі мылтық зарядындағыдай бойлық бағытта орналасқан ақ және көк қапшықтармен бірге дайын күйде келді. Көк және ақ қапшықтарды алып тастау арқылы заряд біртіндеп азайтылды (екінші және бірінші заряд). 1944 жылдан бастап стандартты зарядқа (көк қапшықты алмастыратын) жоғары бұрышты ату үшін және снарядтың түсу бұрышын жақсырақ бақылау үшін бір немесе екі "аралық зарядты арттырулар" қосылуы мүмкін. Кішкентай қарулар немесе тұрақты QF оқ-дәрілері үшін, егер мерген зарядты өзгерте алмаса, заряд термині патрон корпусындағы Кордит жанармайын анықтау үшін қолданылды, ал оқ тұтастай толық немесе азайтылған заряд деп аталды. Мысалы, 18 фунттық жұлдызды оқ төменгі зарядты және қосылған жұлдызды қабықты қамтитын патрон корпусынан тұрады.

Қарапайым лидит

Лиддитпен толтырылған британдық жарылғыш снарядтар бастапқыда «жалпы лиддит» деп аталды және 1896 жылдан бастап қазіргі заманғы «жоғары жарылғыш» снарядтардың алғашқы британдық буыны болды. Лидит – пикрин қышқылының балқытылып, қаттыруынан алынған, ылғалға төзімді және сұйық түріне қарағанда жарылуы оңай, тығыз, қою сары түсті зат. Француз тілінде «мелинит», жапон тілінде «шимоз» деп аталды. «Жалпы лиддит» снарядтары жарылып, барлық бағытта ұсақ сынықтарға айналды, бірақ өртке қатысты әсері болмады. Ең көп зиян келтіру үшін жарылыс снаряд нысанаға енгенге дейін кешіктірілуі керек еді. Алғашқы снарядтардың қабырғалары бүкіл ұзындығы бойына бірдей қалыңдыққа ие болды, ал кейінгі снарядтардың қабырғалары түбінде қалыңдап, мұрынға қарай жұқарады. Бұл конструкция беріктігін арттырып, жарылғыш затқа көбірек орын жасады. Кейінгі снарядтар 4 к.р.б. (калибрлік радиус бойынша) бас бөлігіне ие болды, бұл бұрынғы 2 к.р.б. конструкцияларына қарағанда сүйірленіп, аэродинамикалық болды. Лиддит снарядының дұрыс жарылуы қара немесе сұр түтінді, ал суға тигенде ақ түтінді шығарды. Сары түтін жарылыс емес, қарапайым жарылуды көрсетті, ал лиддиттің сенімді жарылуын қамтамасыз ету, әсіресе оның ертерек нұсқаларында қиындық тудырды. Жарылу процесін жақсарту үшін «жарылғыштарды» аз мөлшерде пикрин ұнтағымен немесе TNT (3 фунттық және 12 фунттық зеңбіректердегідей кішкентай диаметрлі снарядтарда) отын мен негізгі лиддит толтыруының арасына немесе снарядтың көп бөлігінен өтетін жұқа түтікшеге орналастырды. Лиддит металл бөліктерімен қауіпті реакцияға түсетін болғандықтан, қауіпсіздік мәселесін тудырды. Сондықтан снарядтың ішкі жағына лак жағылып, сыртқы жағы қорғасынсыз бояумен боялды, ал отын тесігі қорғасынсыз қорытпадан жасалды. Онымен бірге қорғасын бар фитильдерді қолдануға болмайды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Ұлыбритания лиддитті TNT сияқты қазіргі заманғы «жоғары жарылғыш» (HE) заттарымен алмастыра бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін «жалпы лиддит» термині қолданыстан шығарылды, ал қалған лиддитпен толтырылған снарядтар HE (жоғары жарылғыш) снарядтарымен толтырылған лиддит деп аталды. Сондықтан «жалпы» деген сөз қолданыстан шығып, «HE» деген сөз жарылғыш снарядтарды белгілеу үшін қолданыла бастады. Британдық қызметтегі «жалпы лиддит» снарядтары сары түске боялды, ал мұрынының артындағы қызыл сақина снарядтың толтырылғанын көрсетті. Лиддиттің ізбасары – шеллит туралы ақпаратты төмендегі HE бөлімінен қараңыз.

Қарапайым тік

Жалпы тік снарядтар немесе CP – 1890-1910 жылдар аралығында теңіз қызметінде қолданылған, қатты мұрыны және базасындағы соққылы фитилі бар, жалпы снарядтың бір түрі. Көбінесе жалпы снарядтың мұрындық фитилі болған, ал бұл снарядтың мұрыны қатты болды. Екі оғы бар C. R. H. қатты ұшқыр мұрыны кемелерге шабуыл жасауға қолайлы деп есептелді, бірақ броняны тесіп өткізбеді, негізгі қызметі жарылғыш болуымен байланысты. Олар құйылған немесе соғылған (үш және алты фунттық) болаттан жасалған, ішінде қарапайым снарядқа қарағанда сәл кіші жарылғыш оқ-дәрі заряды болды, бұл ұзын, ауыр мұрынға жасалған құрбандық еді. Британдық қызметте жалпы тік снарядтар көбінесе қара түске боялған, бірақ QF зеңбіректерге арналған 12 фунттық снарядтар BL және QF зеңбіректермен де қолданылатын 12 фунттық снарядтардан ажырату үшін қорғасын түсіне боялған. Мұрынның артындағы қызыл сақина снарядтың оқ-дәрімен толтырылғанын көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай Корольдік теңіз күштерінде олар TNT-мен толтырылған жалпы тік қақпақты (CPC) және жартылай бронебойғыш (SAP) снарядтарымен алмастырылды.

Қарапайым қабықша

"Жалпы снаряд" – 19-ғасырдың басында жасалған, "P қоспасы" (оқ-дәрі) сияқты "әлсіз жарылғыш заттармен" толтырылған және әдетте оқдысы мұрын бөлігіне орналасқан британдық жарылғыш снарядтар. Жалпы снарядтар жарылғанда (детонацияланбай) салыстырмалы түрде ірі сынықтарға бөлінетін, олар снарядтың траекториясымен бойын жалғастыратын. Олардың қоздырғыш әсері де болды. 19-ғасырдың соңында "екі есе жалпы снарядтар" жасалды, олар стандартты снаряд салмағынан екі есеге жуық ұзартылып, көбірек оқ-дәрі тасымалдауға және жарылғыш әсерді күшейтуге арналған. Олар ұшу кезінде тұрақсыздыққа және төмен жылдамдыққа ұшырады, сондықтан кеңінен қолданылмады. 1914 жылға қарай, жалпы және ірі снарядтар құйма болаттан, ал кіші снарядтар қызметке арналған қапталған болаттан, жаттығу үшін құйма темірден жасалды. 1890 жылдардың соңында олар "жалпы лиддит" снарядтарымен алмастырылды, бірақ 1914 жылға дейін қорларының бір бөлігі сақталды. Британ әскерінде жалпы снарядтар әдетте қара түспен боялған, ал оқдысының артындағы қызыл жолақтар снарядтың толтырылғанын көрсететін.

CP

Орталық піволь: конструкциялық өзгерістерді қажет етпестен палубаға бекітілетін орталық півольдің айналасында айналатын теңіздік қару орнатуына қолданылған.

ж. т.

Қысқартылған cwt жүз салмақты білдіреді, ол атауына қарамастан, белгілі бір салмаққа тең, және мылтықтың трубасы мен замкасының салмағын көрсетеді. Кейде, бір калибрлі немесе оқтау салмағы бойынша басқа мылтықтардан ажырату үшін мылтықтың атына қосылады. Мысалы, QF 12 фунт 18 cwt теңіздік зеңбірегі, QF 12 фунт 8 cwt Mk I теңіздік зеңбірегінен өзгеше (және ауыр) қару, бірақ екеуі де шамамен бірдей салмақтағы снарядтарды атып шығарады.

DCT

Директордың басқару мұнарасы (Британияда DCT немесе АҚШ-та "директор") әскери кемелерде кездесетін құрылым. Ол оқ атуға қажетті аспаптар мен көздеу құралдарын, сондай-ақ көбінесе қашықтық өлшегішті біріктіретін, бұрылатын мұнара болды. Осы мұнарадан артиллерия офицері нысананы таңдап, оның қашықтығын, бағытын және қозғалыс жылдамдығын анықтай алатын. Бұл деректер тарату станциясына (ТС) жіберіліп, онда оқ ату үшін қажетті есептеулер жасалып, оқ мұнараларына дұрыс бұрылу және көтерілу бұрыштары жіберілетін.

Жабдық

Бұл қаруды оның оқ ату платформасымен бірге атауға қолданылған, яғни қаруды ату үшін қажетті барлық жабдықтардың толық жиынтығы. Қаруды тек тиісті платформаға орнатылғанда ғана атуға болады. Платформа дөңгелекті, бекітілген қоршау платформасы болуы мүмкін, немесе теміржол қаруы болған жағдайда, айналмалы орнату және теміржол вагонын қамтуы мүмкін. Мысалы, толық дайын қару "Ordnance QF 18 pdr gun Mk II on Carriage, Field, QF 18 pdr gun Mk I" деп сипатталуы мүмкін.

АА

Жоғары бұрыш: теңіздік белгілеу, ол 50°-тан жоғары көтерілу бұрышына ие, горизонтальдан есептегенде, қаруды ұшақтарға қарсы қолдануға мүмкіндік беретін зениттік (ұшаққа қарсы) орналымға балама.

HA/LA

Жоғары бұрыш / төмен бұрыш: тең мақсатты қаруды білдіретін теңіздік термин, яғни, 50 градустан жоғары көтерілуге қабілетті, бірақ төмен бұрыштарда да тиімді қондырғыда орналасқан, жер бетіндегі нысаналар мен ұшақтарды жоюға арналған қару. Типикалық мысалдары – Екінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін қолданылған QF 4 дюймдік Mk XVI, QF 5,25 дюймдік және QF 4,5 дюймдік зеңбіректер.

Ол

"HE" британ терминологиясында бастапқыда тек қазіргі заманғы "жарылғыш заттармен" толтырылған снарядтарды белгіледі, мысалы, тротил (ТНТ үшін британдық термин), ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда енгізілген, ал 1915 жылдан бастап аматол. Бұл әдеттегі снарядтарға қарама-қарсы, олар оқ-дәрі сияқты ескі жарылғыш заттармен және лиддитпен, бұрынғы британдық жарылғыш снарядпен толтырылған. Ұлыбритания сонымен қатар тетрилді Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын "жарылатын қоспа" (С. Е.) деген атаумен қолданған. HE снарядының толтыруы қозғалтқышпен жарылды, әдетте толық тұтануды қамтамасыз ету үшін "ғайнмен" күшейтілді, бұл қалың болат қабықтың барлық бағытта үлкен және кішкентай сынықтарға бөлінуіне себеп болды. Ұлыбритания алғаш рет 1914 жылдың соңында құрлықтағы соғыс снарядтары үшін таза ТНТ қолданды, бірақ бұл қымбатқа түскені және қажетті үлкен көлемде өндіру қиын болғаны анықталды, сондай-ақ көп энергия қара түтін түрінде шығарылғандықтан тиімді емес еді. Аматол, арзан аммоний нитраты мен ТНТ қоспасы (бастапқыда "40/60": 40% аммоний нитраты және 60% ТНТ құрлықтағы снарядтар үшін және 1917 жылдан бастап 80/20) таза ТНТ-ге қарағанда 27% күштірек болды және Бірінші дүниежүзілік соғыста артықшылықты HE толтыру ретінде тез қабылданды. ТНТ және аматол шамамен 20% соққыға сезімталдығы аз болғандықтан және сондықтан лиддитке қарағанда қауіпсіз болды, ал аматол 80/20 1917 жылы фунтқа 7 пенниге өндірілді, лиддитке қарағанда 1 шиллинг 11 пенни және ТНТ үшін 1 шиллинг 3 пенни. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндіріс қиындықтарына байланысты Ұлыбритания 40/60 аматолдан 80/20 қоспасына ауысуды баяу жүргізді. Жарылғыш снарядтарды толтырудың ең жақсы әдісі - балқытылған қоспаны снарядтың мұрнынан немесе түбінен түсетін тесіктен құю болды. Бұл лиддитті толтыруға өте қолайлы болды, бірақ 40% -тан астам аммоний нитраты бар аматол жақсы құйылмайтындығы анықталды. Сондықтан лиддитті құю машиналарын аматолға ауыстыру мәселесі туындамады. Аматол 80/20 блоктүрінде және престеу арқылы құрғақ толтыру қолданылды, бірақ ол сәтті деп танылмады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда 80/20 аматолын құрлықтағы соғыс снарядтарын толтыру үшін құю процесі жетілдіріліп, кең көлемде өндірілді. Корольдік теңіз күштері лиддиттен аматолға ауысуға қарсылық көрсетті, өйткені аматол теңізде қолдануға жарамсыз деп есептеген гигроскопиялық (су сіңіретін) екенін айтты және лиддиттің орнына таза ТНТ қолданды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін лиддитпен толтырылған теңіз снарядтарының қалған қорлары "H. E. shell filled Lyddite" деп қайта аталды, ал одан әрі H. E. термині барлық лиддит, ТНТ және одан кейінгі жарылғыш снаряд түрлерін қамтыды. 1919 жылдан 1930 жылдарға дейін лиддиттің сезімталдығы аз және қауіпсіз түрі, 70% лиддит және 30% динитрофенолдан тұратын Shellite теңіздік АП снарядтарында қолданылды. Аматол 1945 жылға дейін далалық қолданыста болды, содан кейін ол 60/40 аралас RDX және ТНТ-мен алмастырыла бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтардың қызметінде жарылғыш снарядтар әдетте сары түске боялған, мұрынның астындағы қызыл сақинасы снарядтың толтырылғанын және денесіндегі жасыл сақинасы ТНТ немесе аматолмен толтырылғанын көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыста олар әдетте зәйтүн жасыл түске боялған.

LA

Төмен бұрыш: жоғары көтерілу бұрыштарына қолдау көрсетпейтін және тек су бетіндегі нысаналарды атқылауға арналған теңіздік артиллериялық орнатудың атауы. Теория бойынша, кез келген CP орнатуы бастапқыда LA орнатуы болып есептелген.

ML

Мұздақтан оқтап салу. Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай британдық әскерде мұздақтан оқталатын артиллериялық қарулар болған жоқ, сондықтан ML тек минометтерде қолданылды, себебі минометтік снаряд мұздағынан құйрығымен төмен түсірілді.

Қару-жарақ

Британдық қолданыста "ordnance" дегені – зеңбірек трубкасы мен дулы, тіреу құрылғысыз. Зеңбірек пен оның тіреу құрылғысы бірге "жабдық" деп аталды. Мысалы, толық дайын күйдегі зеңбірек QF 18 pdr gun Mk II, шассиде, далалық QF 18 pdr gun Mk I деп сипатталуы мүмкін.

P

P – зеңбірек орнатудың "тұғырлық" түрі, және оны Корольдік теңіз флоты қолданған. Ол орталық оспен орнатудан айырмашылығы, монтаждау тікелей палубаға бекітілмей, тұрақты тұғырдың айналасында айналатын болды.

Таңба

Осы кезеңдегі көптеген британдық теңіз және құрлық артиллериясы олардың калибрі бойынша емес, атып шығаратын снарядтарының фунт салмағы бойынша жіктеле берді. Мысалы, 32 фунттық снаряд атуға арналған қару "32 фунттық" деп аталды, қысқартылып pdr деп белгіленді. Ірі қарулар, мысалы, RML 9 дюймдік 12 тонналық зеңбірек көбінесе олардың калибрі бойынша жіктелетін. Бұл жүйе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де қолданыста болды. Сол кездегі шамамен фунттық рейтингтің калибрге айналдыруы: 1 фунт (37 мм), 2 фунт (40 мм), 3 фунт (47 мм), 6 фунт (57 мм), 17 фунт (76,2 мм), 25 фунт (87,6 мм) және 60 фунт (127 мм).

Басымдық

Бұл термин 19 ғасырда қолданылған, ол тринниондарға орнатылған зеңбіректің артқы жағының алдыңғы жағынан ауыррақ екенін көрсететін шаманы анықтады. Бұл зеңбірек тірегінде айналатын бөлігіндегі тіреулердің орналасуымен анықталды, олар әдетте зеңбірек салмағының ортасынан сәл алда орналасқан болатын. Мысалы, егер басымдық 4 тонна 2½ центнер (4.2 т) деп көрсетілсе, RML 17.72 дюймдік "100 тонналық" зеңбірек үшін, артқы жағы осы салмақпен тірегіне орналасып, тұрақтылықты қамтамасыз ететін, бірақ биіктік бұрылысына кедергі келтірмейтіндей болар еді. Британ зеңбіректердің басымдығы әдетте бір тіреудің ұшына қадалып қойылар еді. 20 ғасырда тринниондардың орнына зеңбіректі артқа итеруге арналған заманауи тіреулер келгенде, бұл термин мағынасын жойды және қолданудан шығарылды.

QF

QF термині "жылдам атудан" шыққан. Бұл белгілеу 19-ғасырдың соңында екі түрлі мағынада қолданыла бастады. Теңіз саласында ол алғаш рет тұрақты оқ-дәрілермен атылатын шағын қарулар үшін пайдаланылды, яғни бір бөліктен тұратын толық оқ, құрамында қозғалтқыш пен снаряд бар, қоладан жасалған патрон ішінде, бұл жоғары ату жылдамдығына мүмкіндік берді; алғашқы мысал – QF 6 фунттық Hotchkiss. Кейінгі үлгілерде заряд кейде қабықтан бөлек болды, жүктеу салмағын азайту үшін, заряд әдетте мата немесе жібек қаптар емес, мыс корпуста болды ("BL" қаруларына тән). Британдық ресми терминологияда QF термині қозғалтқыш заряды металл қаптамада, әдетте мыстан жасалған, жүктелетінін білдіреді, ол герметикалық жабылуды қамтамасыз етеді, яғни кеңейіп жатқан газдың шығуына жол бермейді. Бір немесе бірнеше орталық "А" түтіктері толық немесе бір бөлігінің ұзындығы бойынша болат сыммен тығыз оралған, ал сым жамылғымен жабылған. Ол алғаш рет 1892 жылы QF 6 дюймдік Mk II (40 калибр) қаруында қолданылды, ал алғашқы ірі калибрлі қару 1895 жылы BL 12 дюймдік Mk VIII (35 калибр) болды. Бұл радиалды беріктікті арттырды, яғни, осыған ұқсас салмақты бұрынғы "шеңберлік" конструкциялық әдістерге қарағанда, қарудың диаметрін кеңейтуге тырысатын газ қысымына жақсы төтеп берді. Бұл 1892 жылы кордиттің қозғалтқыш ретінде енгізілуімен қажет болды, ол бұрын қолданылған ұнтаққа қарағанда, стволдың бойында жоғары қысымды тудырды. Дегенмен, ол осьтік беріктігін азайтты, яғни бойлық қатаңдығын, және алғашқы ұзын сыммен оралған қарулар құлауға және дәлсіздікке ұшырады. Бұл мәселені шешу үшін сым мен дәстүрлі әдістердің үйлесімі қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық теңіздік қарулары, әдетте, сол калибрдегі неміс және американдық қарулардан қысқа болды, олар сыммен оралған конструкцияны қолданбады, мысалы, британдық 45 калибр ұзындығы, немесе 15 дюймдік қаруда тек 42 калибр, басқа елдердің 50 калибрлі қаруларына қарағанда. Бұл әдіс теңіз қаруларына қарағанда қысқа стволдары бар (сондай-ақ кішкентай снарядтары және төмен "камералық қысымы") далалық қарулармен және гаубицалармен қолдануға қолайлы деп танылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі металлургиядағы жетістіктермен Ұлыбритания 1920 жылдардағы 16 дюймдік Mk I және кейіннен 1930-1940 жылдардағы үлгілерде моноблокты (бір бөліктен жасалған) (мысалы, 12 pdr 12 cwt Mk V) немесе толық болаттан жасалған конструкцияны (мысалы, 6 дюймдік Mk XXIII және 14 дюймдік Mk VII) қолданғаннан кейін теңіз қарулары үшін сыммен оралған конструкцияны тоқтатты.