Кіріспе
Мета-жұмыс жүйесі – өнімнің бір бөлігін алатын адамның жер иесі үшін жерді өңдеуі, бұл үлестік шаруашылықтың бір түрі. Франциядағы жерді жалға алудың тағы бір түрі – fr, онда жалға ақысы жыл сайын қолма-қол ақшамен төленеді. Мета-жұмыс жүйесімен жұмыс істейтін шаруашылық метари деп аталды, бұл жүйе қолданылған аймақтардағы кейбір жерлердің аттарының шығу тегі, мысалы, Метаир, Луизиана.
The metayage system is the cultivation of land for a proprietor by one who receives a proportion of the produce, as a kind of sharecropping. Another class of land tenancy in France is named fr, whereby the rent is paid annually in banknotes. A farm operating under métayage was known as a métairie, the origin of some place names in areas where the system was used, such as Metairie, Louisiana.
Шығуы мен қызметі
Метажа рим заңында болған, бірақ кеңінен қолданылмаған. Рим құлдарын босатудан кейін бұл тиімді болды, себебі жаңа босатылған шаруалардың жері немесе ақшасы болмады (осындай құбылыс Бразилияда және АҚШ-та құлдыққа тыйым салынған кезде орын алды). Қазіргі Италияның солтүстігі мен Францияның оңтүстік-шығысындағы Қара өлімнен кейінгі орта ғасырлардағы халық санының өрбуі, сонымен қатар бос жердің жетіспеуі, метажаны жер иелері мен шаруалар үшін тартымды жүйеге айналдырды. Метажа орта ғасырдың басында Солтүстік Франция мен Рейн аймақтарында қолданылған, ондағы дамыған өркендеу үлкен көлемде жүзімдіктер отырғызуға мүмкіндік берді, бұл ежелгі римдіктердің құл еңбегін пайдаланып жеткенімен ұқсас еді. Инка американдық алтынының көптеп келуінен кейін туған гиперинфляция екі тарап үшін де ақшаға жалдау және жалақыға жұмыс істеуге қарағанда метажаны тиімдірек етті. Осы жағдайда жұмысшы (француз тілінде prendeur, итальян тілінде mezzadro) жер иесіне (француз тілінде bailleur, итальян тілінде concedente) тиесілі өңделмеген жерді отырғызуға және күтім жасауға ұсыныс береді. Prendeur жүзімдіктерге иеленеді, ал bailleur өз топырағын пайдалану үшін жүзімдік өнімнің үштен бірінен екі бөлігіне дейін алады. Бұл жүйе Шампан аймағында жүзімдіктер отырғызуда кеңінен қолданылды. Bailleur метажа бойынша меншік иесінің аталуы үшін де қолданылды. Бұл келісім-шарт Швейцарияда бүгінге дейін сақталып келеді. XVIII ғасырда Францияның батыс, оңтүстік және орталық бөлігіндегі жалға алынған жерлердің 75% -ы бөлісіп өңделді. Луарадан солтүстікке қарай ол тек Лотарингияда ғана кең таралған. Италияда және Францияда бұл тиісінше мезадрия және метажа деп аталды, яғни жер иесі мен шаруаның арасындағы өнімді бөлісу. Бөлісу өнімнің тең мөлшерін білдірмейді, керісінше келісім бойынша бөлінеді. Өнімнің бөліну пропорциясы жердің құнарлылығы және басқа да жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін, және іс жүзінде осылай болды, сондықтан жер иесінің үлесі кейде үштен екіге, ал кейде үштен бірге дейін жетеді. Кейде жер иесі барлық мал мен тұқымды қамтамасыз етеді, кейде тек бір бөлігін ғана, ал шаруа құрал-жабдықтарды қамтамасыз етеді; немесе, мүмкін, тек тұқымның жартысы мен малдың жартысын, ал шаруа қалған жартысын табады. Осылайша, рим заңының instrumentum fundi метажаның құрамына енді. Салықтар да жиі бөлісілді, біреуі толығымен төлейтін немесе екеуі де бірлесіп төлейтін. XVIII ғасырда метажа келісімдері егін сатудан түскен пайданы бөлісу туралы келісімдерге және тікелей жалға алуға жол берді, бірақ оның бастапқы түрі XX ғасырдың басына дейін оқшауланған ауылдық жерлерде кездесе берді. 1929 жылы әлі де 200 000 метажа болды, олар француздық егістік жерлерінің 11% -ын өңдеді (1892 жылы да сондай пайыз). Бұл ең көп Ландес және Алье аймақтарында кездесті (тиісінше 72% және 49%). Метажалық практика өзгерген сайын, ескі практика бойынша егінді бөлісу үшін colonat partiaire термині қолданыла бастады, ал метажа егін сатудан түскен түсімді бөлісу үшін қолданылды. Colonat partiaire Францияның теңізден тыс департаменттерінде, әсіресе Реюньонда 2006 жылға дейін қолданылып келді, ол жойылғанға дейін. Францияда métayage par groupes деп аталатын жүйе де болды, ол үлкен шаруашылықты бір метажаға емес, бірнеше адамнан тұратын бірлестікке жалға беруді білдірді, олар жер иесінің немесе оның сот орындаушысының бақылауымен жалпы игілік үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бұл жағдай үлкен шаруашылықтарды басқару үшін жеткілікті капитал мен жұмыс күшіне ие жалға алушыларды табу қиындығын шешті. Францияда 1983 жылдан бері осы және осыған ұқсас шаруа қожалықтары келісімшарттары Ауылдық кодекстің IV тарауымен реттеледі.
Métayage was used early in the Middle Ages in northern France and the Rhinelands, where burgeoning prosperity encouraged large scale vineyard planting, similar to what the ancient Romans had accomplished using slave labor. The hyperinflation that followed the influx of Incan American gold made Métayage preferable to cash tenancy and wage labour for both parties. Called complant, a laborer (in French prendeur, in Italian mezzadro) would offer to plant and tend to an uncultivated parcel of land belonging to a land owner (in French bailleur, in Italian concedente). The prendeur would have ownership of the vines and the bailleur would receive anywhere from a third to two thirds of the vines' production in exchange for the use of his soil. This system was used extensively in planting the Champagne region. Bailleur was also used as the name for the proprietor under métayage. The contract still exists today in Switzerland. In the eighteenth century c. 75% of leased lands in western, southern and central France were sharecropped. North of the Loire it was only common in Lorraine. In Italy and France, respectively, it was called mezzadria and métayage, or halving the halving, that is, of the produce of the soil between landowner and land holder. Halving didn't imply equal amounts of the produce but rather division according to agreement. The produce was divisible in certain definite proportions, which obviously must have varied with the varying fertility of the soil and other circumstances and did in practice vary so much that the landlord's share was sometimes as much as two thirds, sometimes as little as one third. Sometimes the landlord supplied all the stock, sometimes only part the cattle and seed perhaps, while the farmer provided the implements; or perhaps only half the seed and half the cattle, the farmer finding the other halves. Thus the instrumentum fundi of Roman Law was combined within métayage. Taxes were also frequently divided, being paid wholly by one or the other, or jointly by both. In the 18th Century, métayage agreements began to give way to agreements to share profits from the sale of the crops and to straight tenant farming, although the practice in its original form could still be found in isolated communities until the early 20th Century. By 1929, there were still 200,000 Métayers, farming 11% of French cultivated land (same % in 1892). It was most common in Landes and Allier (72% and 49% respectively). As the métayage practice changed, the term colonat partiaire began to be applied to the old practice of sharing out the actual crop, while métayage was used for the sharing out of the proceeds from the sale of the crops. Colonat partiaire was still practised in the French overseas departments, notably Réunion, until 2006 when it was abolished. In France, there was also a system termed métayage par groupes, which consisted of letting a sizeable farm not to one métayer but to an association of several who would work together for the general good under the supervision of either the landlord or his bailiff. This arrangement got past the difficulty of finding tenants having sufficient capital and labour to run the larger farms. In France, since 1983, these métayage and similar farming contracts have been regulated by Livre IV of the Rural Code.
Жергілікті жерлер
Бұл жүйе Италия мен Францияның кейбір провинцияларында бұрын кең таралған, және он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін олардың кейбір аймақтарында сақталған. Бұрын осындай жүйелер Португалияда, Кастилияда, Грецияда және Дунайға жақын елдерде де болған. Бұл жүйе Еуропалық Комиссияның статистикасында бүгінге дейін тіркеледі. Метайж француз колонияларында, әсіресе құлдықтан кейін кеңінен қолданылды. Оның тиімділігіне байланысты, метайж Невис, Сент-Люсия және Тобаго сияқты жақын орналасқан британдық колонияларға да тарады. Ол әлі де бұрынғы француз иеліктерінде, әсіресе Мадагаскарда кездеседі. Конгода бұл жүйе Кахузи-Биега Ұлттық паркі маңында табиғи ортаны қорғау үшін қолданылады. Мексикада бұл жүйе мал шаруашылығында пайдаланылады. Метайж термині Канаданың Онтарио провинциясында кемінде, қазіргі заманғы икемді ақшалай жалға алуға қолданылады. 2006 жылы Канаданың барлық аймақтарында 2,316,566 гектар жерді алып жатқан 13,030 шаруашылық тіркелді. Осы зерттеуде Онтариода 130,873 гектар жерді қамтитын 2,489 шаруашылық анықталды, ал Квебекте ол "loyer en espèces et à la part agriculture" ретінде статистикалық құндылығы бойынша есептеледі. Канадада бұл жүйеге қолайлы салық жеңілдіктері қарастырылған, онда ол "sharecropping" деп аталады. Орман шаруашылығында метайж Канада үкіметінің ақпараттық құжаты мен әлеуметтік-экономикалық есепте қарастырылған, сондай-ақ Квебектегі жаңа ғылыми зерттеулердің тақырыбы болып табылады.
Сын
Британ жазушылары бірауыздан метайдж жүйесін айыптады, бірақ Джон Стюарт Милл басқаша көзқарас танытты. Олар оны Франциядағы жағдай бойынша бағалады, онда ежелгі тәртіп кезінде барлық тікелей салықтарды метайер төлейтін, ал ақсүйек жер иелері салықтан босатылған еді. Салықтар жердің көрінетін өнімділігіне қарай белгіленгендіктен, олар өнімділікке қарсы санкция ретінде әрекет етті. Мұндай жүйеде метайер өзінің және жер иесінің арасында бөлісетін жалпы үлесті арттыруға тырысудың орнына, өзінің лайықты үлесінен аянып, оны иесінен жасыруға бейімделуі мүмкін. Бұл, метаердің салыстырмалы кедейлігіне және оның қызмет мерзімінің белгілі бір уақытқа шектелуіне байланысты болды – метайдж осысыз дамымайтын еді. Артур Янгтың заманында француз метайерлері "құрметтің қалауынша алынып, барлық нәрседе жер иелерінің еркіне бағынуға міндетті" болды және көбінесе осылай болып қала берді. 1600 жылы жер иесі Оливье де Серр «Егіншілік театры» атты еңбегін жазды, онда метайджды қолдайды, себебі ақшалай жалдаушылар барлық тәуекелді өз мойнына алатындықтан, жалдамалы еңбек қымбат болған кезде төмен жалдау төлемін талап ететін. Симонде де Сисмонди 1819 жылы метайдж институтына наразылық білдірді, өйткені ол шаруалардың кедейлігін күшейте түсіп, әлеуметтік және мәдени дамуға кедеріл келтірді. Метайдж және ауылдағы ең нашар жағдай көбінесе бірге кездессе де, Францияда және Италияда (әсіресе Ломбардия жазығында) керісінше жағдайлар болған провинциялар да кездесті.