Кіріспе

Үлкен суретті, қалың мұқабалы кітап

Коктейль үстелінің кітабы деп те аталатын бұл кітаптар көбінесе қонақтарды қабылдауға арналған үстелдерде көрнекті орын алады. Олардың мақсаты – әңгіме бастауға немесе уақыт өткізуге мүмкіндік беру. Мұндай кітаптардың мазмұны көбінесе ғылыми емес, суреттерге толы болады (фотоальбом). Беттері негізінен фотосуреттер мен иллюстрациялардан тұрады, оларға қысқаша түсіндірмелер мен шағын мәтін блогы қоса беріледі, ал ұзақ мәтінге сирек кездесесіз. Бұл кітаптарды кездейсоқ оқыған адамды ескере отырып, олардың талдауы басқа кітаптарға қарағанда көбінесе қарапайым және арнайы терминдерден аз болады. Сондықтан "коктейль үстелінің кітабы" термині кейде тақырыпқа беткей қарауды білдіретіндей қолданылуы мүмкін.

Математика саласында "коктейль үстелінің кітабы" дегеніміз – белгілі бір орында жиналған математиктердің немесе ортақ ғылыми қызығушылықтары бар адамдардың математикалық есептер мен теоремаларын жинаған дәптер. Мысалы, 1930-1940 жылдары Львов университетінің математиктері жасаған Шотландия кітабын атауға болады.

Тарих

1581 жылы Мишель де Монтень өзінің «Вергилийдің кейбір өлеңдері туралы» атты эссесінде, көбінесе қарау үшін емес, көрнекі тұру үшін арналған кітап тұжырымын атап өтті: «Менің эсселерім әйелдерге тек әдеттегі жылжымалы зат, қонақ бөлмесінің терезесіне қоятын кітап ретінде ғана қызмет ететініне қынжылам». Екі ғасырдан кейін, Лоренс Стерн 1759 жылғы «Тристрам Шэндидің өмірі мен ойлары» атты комедиялық романында одан да жеңіл ой айтты: «Менің өмірім мен ойларым әлемде қысым тудырып, «Паломниктің жолынан» кем оқылмай, соңында Монтень эсселерінің айналатын нәрсені дәлелдейтін болады, яғни қонақ бөлмесінің терезесіне қоятын кітап».

1940 жылдардың соңынан бастап, баспагер Альберт Скира және оған ұқсас Cailler, Editions Tisné, Éditions Mazenod және Harry N. Abrams сияқтылар үлкен фолио және кварто (4to) форматтағы сурет кітаптарын шығара бастады. Бұл кітаптар түсті гравюралармен безендіріліп, қазіргі кездегі кофе үстелі кітаптарының дамуына үлкен үлес қосты. Кейде Дэвид Брауэр қазіргі заманғы кофе үстелі кітабын ойлап тапқан деп есептейді. Sierra Club-тың атқарушы директоры болып қызмет еткен кезде, ол табиғат фотосуреттерін және табиғат туралы жазбаларды біріктіретін кітаптар сериясын ойластырды. Оның айтуынша, «бір беттің динамикасын жеткілікті түрде көрсететін көлем болуы керек. Көз суреттің шегінде қозғалуы керек, оны бірден қамтып алуы керек емес». Осындай алғашқы кітап – Ансел Адамс және басқалардың фотосуреттері мен Нэнси Ньюхоллдың мәтінінен құралған «Бұл Америка Жері» кітабы 1960 жылы жарық көрді. Бұл серия «Экспонат Форматы» сериясы ретінде танылды, соңында 20 атау жарияланды. «Кофе үстелі кітабы» термині 1961 жылы «Arts Magazine» журналында, ал 1962 жылы жарық көрген «The Coffee Table Book of Astrology» кітабының тақырыбында пайда болды. Олар сондай-ақ үгіт-насихат мақсатында да қолданылды, мысалы, Шығыс Германияның басшысы Уолтер Ульбрихттің өмірі және Албания басшысы Энвер Ходжа туралы кітаптар. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, Мадоннаның 1992 жылғы «Секс» кітабы басылымнан шыққан кофе үстелі кітаптарының ішінде ең көп ізделіп табылған кітап болып қала берді.

Танымал мәдениетте

Кофе үстел кітаптары танымал мәдениеттің бірнеше саласында кездеседі. 1980 жылдары британдық комедиялық дуэт Смит пен Джонс "Смит пен Джонс кофе үстел кітабы" атты кітап шығарды – оның мұқабасы кітапты кофе үстел ретінде де пайдалануға болатындай етіп жасалған. 1987 жылғы "Маманы пойызға лақтырып жібер" комедиясында кейіпкердің "кофе үстел кітабы" жазуға тырысуы туралы қайта-қайта айтылатын әзіл бар, кітапта ол қатынас құруды қалайтын әйелдердің тізімі жазылған. "Seinfeld" ситкомының бесінші маусымында (1993–1994) Крамер кофе үстелдер туралы кофе үстел кітабы жазуды қалайды, кітаптың артқы мұқабасына аяқтары орнатылып, алдыңғы мұқабасына астығы орнатылатын болып, кітаптың өзі шағын кофе үстелге айналуы мүмкін еді. "Pendant Publishing" баспасында жұмыс істейтін Элейн Бенес Крамердің идеясының жақсы емес деп ойлады, бірақ оның бастығы (мистер Липпман) бұл туралы Крамерден естіп, кітапқа айналдырды, бұл Элейннің қатты таңғалуына және көңілінің қалғанына себеп болды. 2012 жылғы "Family Guy" эпизодындағы "Телевизорда мұны істеуге болмайды, Питер" атты эпизодта Питер, Джо Свонсон және Глен Куагмайр 1980-ші жылдардағы джинс шалбарындағы лесбиянкалар туралы кофе үстел кітабы жасап жатыр деді. "Conan" ток-шоуында "Сатылмаған кофе үстел кітаптары" атты скеч көрсетіледі, онда Конан О'Брайен ерекше және түсініксіз сюжеттері бар бірнеше жалған кофе үстел кітаптарын қарап шығады, мысалы, "Көздері жақындатылған киножұлдыздар".