Кіріспе
Рамаяна эпосының бесінші кітабы – Сундар Канда индустардың Рамаяна эпосының бесінші кітабы болып табылады. Сундар Канданың түпнұсқасы санскрит тілінде жазылған, ал Рамаянаны алғаш рет жазбаға түсірген Валмики оны халық арасында кең таралған дәстүр бойынша жазған. Сундар Канда – Рамаянаның Рама емес, Хануман басты рөлде ойнайтын жалғыз бөлімі. Бұл шығарма Хануманның ерліктері мен өзіне-өзінен бас тартуы, күші және Рамаға деген шексіз адалдығын көрсетеді. Хануманды анасы Анжани "Сундара" деп лақаптайтын, ал Валмики ақыны осы есімді басқаларынан артық деп санаған, себебі Сундар Канда Хануманның Ланкаға жасаған саяқаты туралы айтады.
Sundara Kanda is the fifth book in the Hindu epic Ramayana. The original Sundara Kanda is in Sanskrit, and was composed in popular tradition by Valmiki, who was the first to scripturally record the Ramayana. Sundara Kanda is the only chapter of the Ramayana in which the principal protagonist is not Rama, but Hanuman. The work depicts the adventures of Hanuman and his selflessness, strength, and devotion to Rama are emphasised in the text. Hanuman is believed to have been fondly called “Sundara” by his mother Anjani, and Sage Valmiki is stated to have chosen this name over others as the Sundara Kanda is about Hanuman's journey to Lanka.
Қорытынды
Сундара Канда Вальмикидің Рамаянасының мәнін құрайды және Хануманның ерліктері туралы толық, көрнекті шындықтарды баяндайды. Сита туралы хабар алғаннан кейін, Хануман өте үлкен кейіпке айналып, нагалар анасы Сурасаны және деваталар жіберген Симхиканы жеңіп, мұхиттан Ланкаға алып секіріс жасайды. Ланкада Хануман Ситаны іздейді және оны Ашока Ватикада табады. Ашока Ватикада Равана мен оның ракшаси әйелдері Ситаны Раванаға үйленуге көндіруге тырысады және қорқытады. Хануман Ситаға Раманың елшісі екенін жариялайды. Хануман оған Раманың сенім белгісі ретінде сақинасын сыйлайды. Ол Ситаны Рамаға қайтаруға ұсынады, бірақ ол күйеуінен басқа ешкімнің өзіне көмектесуіне келіспейді. Ол Раманың өзі келіп, оның қастыққа ұшырауының құнын өтеуі керек дейді. Содан кейін Хануман Ланкада ағаштар мен ғимараттарды қиратып, Равананың жауынгерлерін өлтіреді. Ол қолға түсіріліп, Раванаға әкелінеді. Ол Раванаға Ситаны босату туралы батыл сөз сөйлейді. Ол айыпталып, құйрығы өртеледі, бірақ ол тізгіннен босап, үйдің шатырынан үйдің шатырына секіріп, Равананың қамалын өртейді және алып аралдан қайта секіріп оралады. Қуанышты іздеу тобы Қишкиндаға жаңалықпен оралады.
Оқу әрекеті
Рамаянаның оқуын (pārāyaṇa) Сундар Кандасымен бастау дәстүрлі. Бұл сабақты индустар, әсіресе сейсенбі немесе сенбі күндері оқиды, себебі осы күндер Хануманға арналған ерекше дұғаларға бөлінген. Бұл – Күн мен Көлеңкенің (Chhaya) ұлы, Шанидің (қара құстың мінгеніндей) зиянды әсерін жоюға арналған. Рамаянада Равана сарайында тұтқынға алынған Шаниді Хануман босатқаны айтылады. Шани, ризашылығын білдіре отырып, Хануманның барлық жақтастарына жеңілдік сыйлады. Басқа бір түсінік бойынша, бірде Шани, Хануманның иығы мен төбесінің арасында қысылып, оның жолына әсер ету үшін мінгісі келген. Азапты көтере алмай, Шани дереу босатылуы үшін ризашылығын білдірді. Дхарма дінінің пікірінше, оны оқу үйге үйлесімділік әкеледі. Көптеген индустар, егер Рамаянаны толығымен оқуға уақыты болмаса, Сундар Кандасын оқу жеткілікті деп санайды.
Басқа нұсқалар
Сундар канданың көптеген нұсқалары басқа тілдерде де бар, мысалы, ауадхи тілінде, киелі Тулсидас «Рамачарітаманасаны» жазған тіл. «Рамачарітаманаса» Вальмикидің «Рамаянасынан» әлдеқайда кейін, 16 ғасырда жазылған. Бұл мәтін Вальмикидің Сундар кандасынан да асып түседі, өйткені онда Раманың Кишкинда тауынан Рамесварамның теңіз жағалауына дейінгі әскер сапары туралы оқиғалар бар; Рама Шиваға дұға етеді; Вибишана, дана Шука және мұхиттардың құдайы Варуна Рамадан пана алады, ал Варуна Рамаға керемет сәулетшілер болудың игілігін көрген Нала және Нила есімді екі ванара бауырдан көмек сұрауға кеңес береді және Рамесварамнан Ланкаға көпір салады (Рама Сету деп аталады). Камбардың тамил тіліндегі бұрынғы нұсқасы «Рамаватарам» да Оңтүстік Үндістандағы Шри Вайшнава және Смарта брахмандар арасында кең таралған мәтін. Гона Будда Редди жазған Вальмики «Рамаянасының» телугу нұсқасы «Ранганатха Рамаянам» да осы оқиғаны сипаттайды. М. С. Рамарау 1972-1974 жылдары Тулсидастың «Хануман Чалисасын» және Вальмики «Рамаянасының» «Сундар кандасын» «Сундаракандаму» деп телугу тілінде жазды. Ол «Сундарканданы» телугу тілінде әндер түрінде орындады. Сундар кандамның малаялам тіліндегі тәуелсіз аудармасын Тунчаттху Раманужан Ежутачан жазған «Адхиатма Рамаяна Килипатту» кітабынан табуға болады. Ежутачан «Адхиатма Рамаянаның» – Рамананди сектасына қатысты санскрит мәтінінің аудармасын жазған. «Хануман Чалиса» – Тулсидастың Хануманның ерлігі туралы жасаған ерекше поэтикалық туындысы. Ол Рамаяна кезіндегі оның жетістіктерін айта келіп, одан да асып, Хануманның толық өмірін қамтиды.