Кіріспе

Раманың кіші інісі және жақын серігі, индуизм құдайы.

Лакшмана ( , ), сондай-ақ Лаксмана деп те жазылады, индуизмнің «Рамаяна» дастанында Раманың кіші інісі және адал серігі. Ол Саумитра ( , ) және Раманужа ( , ) деген лақаптармен белгілі. Ол Шатругнаның егіз інісі.

Туу және неке

Айодхья патшасы Дашаратханың үш әйелі болған: Каусалия, Кайкей және Сумитра. Ол ұлдары болсын үшін яджна жасады, соның нәтижесінде оның патшайымдары жүкті болды. Лакшмана мен оның інісі Шатругна Сумитрадан, ал Рама мен Бхарата Каусалия мен Кайкейден дүниеге келді. Пураналарда Лакшмана Шешаның, көп басты наганың (жыланның) жаратылысы ретінде сипатталған, соның үстіне сақтаушы құдай Вишну оның үстінде жатады, ал Рама оның аватары саналады. Әулие Вишвамитра Рамадан орман ішіндегі демонды өлтіруді сұрағанда, Лакшмана олармен бірге барып, Митилаға дейін еріп келді. Лакшмана Рамаға ерекше жақын болды. Рама Ситаға үйленгенде, Лакшмана Ситаның кіші қарындасы Урмилаға үйленді. Олардың екі ұлы болды: Ангада және Чандракету. Кейін, Кайкейдің талабымен Рама он төрт жылға жер аударылғанда, Лакшмана әйелі Урмиладан айырылып, Рама мен Ситамен бірге жер аударылды. Рама мен Равана арасындағы соғыста Лакшмана Равананың ұлдары Индраджита мен Атикаяны өлтірді. Индраджитаны өлтіруге асыққанда Лакшмана Индраджитаның алдауымен жараланды, ал Хануманның араласуы оны өлімнен сақтап қалды.

Қалған жерлер

Ланка соғысы аяқталғаннан кейін Рама Косала патшасы болды, ал Бхарата тақ мұрагері атанды. Рама Лакшмананы тақ мұрагері етіп ұсынды, бірақ ол бас тартып, Бхарата өзінен үлкен және осы құрметке лайықты екенін айтты. Рама мұны естігенде қуанды да: "Эй, Лакшмана, осы өмірде сен маған жақсы қызмет етіп, кіші бауырдың міндетін атқардың, мен де келесі өмірде сенің кіші бауырың болып, солай қызмет етемін", - деді. Осылайша, келесі өмірде Рама Кришнаға, ал Лакшмана Кришнаның ағасы Баларамаға айналды. Лакшмана Ситаны, оның патшалықтан кетуге ниетті екенін білген соң, абыз Вальмикидің ашрамына жақын орманға қалдырды. Лакшмана бауырына адал болды және кейін Раманың ұлдары Лава мен Кушаға қарсы күресті. Уттара Канда бойынша, Лакшмана Карупаданы биледі, оны үлкен ұлы Ангада мұралады, ал Лакшмананың кіші ұлы Чандракету Мальяны мұралады, оның астанасы Чандракантиді Рама салдырды.

Өмірден бас тарту

Дурваса дана Раманың есігіне келді, есікті сақтап тұрған Лакшманды көріп, Рамамен кездесуді талап етті. Сол уақытта Рама Ямамен жеке сөйлесіп жатқан еді. Әңгіме басталар алдында Яма Рамаға олардың сөздері құпия болуын және кім болса да бөлмеге кірсе, өмірінен айырылатынын қатаң ескертті. Рама келісіп, Лакшманға есікті күзету міндетін жүктеді. Дурваса талап қойғанда, Лакшман сыпайы түрде бас тартты. Дана ашуланып, егер Лакшман Рамаға келгенін дереу хабарласа, әйтпесе бүкіл Айодхияны қарғап тастаумен қорқытты. Лакшман қиын жағдайда қалды, Дурвасаның қарғысынан Айодхияны құтқару үшін өзінің ғана өлуі дұрыс екенін шешті, сондықтан Раманың кездесуін үзіп, дананың келгенін хабарлады. Дурваса оған тірі күйінде жұмаққа баруын қарғыс етті. Рама дереу Ямамен болған кездесуін аяқтап, дананы құрметпен қарсы алды. Інісінің берген уәдесін орындау үшін Лакшман Сараяу өзенінің жағасына барды, өзенге батып, дүниеден кетуге бекінді. Сол жерден Индра Лакшманды судан алып, тірі күйінде жұмаққа көтеріп алды.

Халықтың пікірінше

Рамаяна дастанында Лакшмана ағасына деген қайтпайтын адалдығымен, махаббатымен және жақсылық пен жамандыққа қарамастан берілгендігімен суреттелген. Орталық штаттың Мадхья-Прадешіндегі Бандхавгарх бекінісі Раманың Лакшманасына Ланканы бақылау үшін сыйға бергені айтылады (бандхав – бауыр, гарх – бекініс). Малай архипелагындағы, оның ішінде Малайзия мен Индонезиядағы әскери шенділерге, флотта адмирал дәрежесіне тең келетін шен берілген, олар "Лакшмана" (жауи жазуы: لقسامان) деп аталады.

Джайнизм

Лакшмана джайнистік Рамаянада Васудева деп аталады. Джайнистік Рамаяна бойынша Равананы Рама емес, Лакшмана өлтірген.

Дін

Телаңгананың Медак ауданында Шри-Кальяна Рамачандра Саннади деп аталатын храм бар, ол Лакшмана мен Урмилаға арналған. Бұл храм – Раманың бауырлары мен олардың әйелдерінің мүсіндері орнатылған жалғыз храм. Бинд ауданында да оларға арналған тағы бір храм бар. Раджастханның Баратпур ауданында Лакшмана мен Урмилаға арналған тағы бір храм табылады.