Кіріспе

Рамаяна дастанындағы Айодхья патшайымы – инду ғасырындағы Рамаяна дастанының кейіпкері. Каикейи (санскрит: कैकेयी, IAST: Kaikeyī) – Кекея патшалығының ханшайымы және Дашаратха патшаның үшінші әйелі, инду ғасырындағы Рамаяна дастанындағы Айодхья патшайымы. Дашаратханың үш әйелінің арасында Каикейи ең зор ықпалға ие. Бұрын Кекея ханшайымы болған ол соғыс кезінде күйеуіне тиімді кеңесші болған. Ол Бхаратаның анасы. Бастапқыда өгей ұлы Рама ханзадаға аналық қамқорлықпен қараған Каикейидің санасына оның қызметшісі Мантараның уы берді. Оның ықпалымен Рама он төрт жылға орманға қуылды.

Туу және ерте өмір

Кейкейі Кекей патшасы Ашвапатидің анасы сотқырлықпен қуылғаннан кейін дүниеге келді. Ол тек Мантара атты жонды күтімшісімен тәрбиеленді. Оның жеті бауыры болды, соның ішінде егіз інісі Юдхаджит те бар еді.

Бонустар

Девалар мен асуралар арасындағы шайқаста Дашаратха Каикеймен бірге Индраға асураларға қарсы күресуге көмектесу үшін Девалокаға аттанды. Шамбара мен оның асуралар әскері қолданған құдіретті күштердің арқасында девалар қиын жағдайда болды. Дашаратха арбада отырып, бірден он бағытта асуралармен күресті. Осы шайқаста оның арбасын жылдам әр жаққа бұру қажет болды. Шайқас барысында дөңгелектердің бірінің бекіткіші шығып кетіп, дөңгелек ажырап қалып жатқанда, Каикей өзінің бармағын бекіткіштің тесігіне тығып, арбаны тұрақтандырды. Патша бұл туралы естігенде қуанып, оған екі артықшылық сыйлады. Патшайым осы екі артықшылықты кейін сұрайтынын айтты, себебі сол сәтте оған ештеңе қажет болмады.

Мантараның ықпалы мен Раманың жер аударылуы

Тұңғыш ұлға деген дәстүр бойынша Дашаратха патшалық кеңестің келісімімен Раманы мұрагері етіп таңдады. Кейкей оған қатты қуанды, тіпті оның өзінің ұлы таққа отырғандағы қуаныштан да артық сезімде болды. Алайда, Кейкейдің күтімшісі Мантара, егер Рама таққа отырса, Кейкейдің патшайым ретіндегі мәртебесі төмендеп, Каусалья патша анасы болады деп қорқып, жамандық ойлады. Ол қырқыс тудыруға шешім берді. Мантара Кейкейдің Каусальяға деген қызғанышы мен ашуын оятуға тырысты, оған оның ұлының таққа отыруы Каусальяға Дашаратханың ең басты патшайымы ретінде бұрынғы мәртебесін қайтаратынын және Бхаратаның мұрагерлік құқығынан мәңгілікке айырылатынын еске салды. Бірақ бұл сөздер сол кезде Кейкейге ешқандай әсер етпеді. Кейін Мантара Кейкейді Дашаратханың бұрын берген екі нығматын талап етуге көндірді. Патша Дашаратха оларды орындауға міндетті болды. Кейкей Бхаратаның патша болып тағайындалуын, ал Раманың он төрт жылға орманда жүруін талап етті. Мұны естіген Дашаратха есінен айырылып, Кейкейдің сарайында аяулы жағдайда түнді өткізді.

Жесірлік және кейінгі өмір

Қайғыға батқан Дашарат Раманы Айодхьядан қуғаннан кейін алты күн өткен соң жүрегі сыздап қайтыс болды. Кейкейі осы өлім үшін өзін кінәлай бастады. Сонымен қатар, Бхарата өзінің үлкен ағасының таққа лайықты екенін білгендіктен, ешқашан таққа отырмауға ант берді. Ол әкесінің өліміне оны кінәлап, енді оған ешқашан "ана" деп айтпауға ант берді. Өз қатесін түсінген Кейкейі, сүйікті баласынан 14 жылға кетіп қалуына қатты өкінді. Рама қайтып келген соң, ол одан жасаған қателіктері үшін кешірім сұрады. Рама оның етегіне тиіп, кешірім сұраудың қажеті жоқ екенін, себебі ол болған оқиғаға ашуланбағанын айтты. Ол Бхаратаның анасын кешіруін өтінді. Кейкейіні қорғап, Рама Бхаратаға аналар осылай істейтінін түсіндірді. Оның сөзінше, аналар жақсылық жасаса да, жамандық жасаса да, бәрі балаларының жақсылығы үшін болады, өзі үшін емес. Сондықтан оларға ашуланбау керек.

Бағалау

Қайкейдің тұлғасы мен қарым-қатынастары Вальмики Рамаянаның Айодхья Кандасында анық ашылады. Кейкей патша Дашаратхаға үйленгеннен кейін де анасының туыстарымен байланысын үзбеді. Оның інісі Юдхажит оны жиі көріп, ұлы Бхаратаның өміріне қызығушылық танытады, көбінесе оны және Шатругхнаны жаз бойы Кайкей патшалығына алып кетеді. Кейкей күйеуі Дашаратхаға Дандака орманында соғыс кезінде көмектесті. Мифология бойынша, Кейкей патшаны соғыста құтқарған, оның сол қолы алмаз секілді мықты болған (әулиеден алған сыйлық), сондықтан патша соғыстарға оны бірге алып жүрген. Кейкей патшаның сүйікті әйелі еді. Кейкейдің мінезі шаршағыш және болжамсыз деп сипатталады. Көбінесе мейірімді болғанымен, патшаның басқа әйелдермен уақыт өткізгенін ұнатпағаны байқалады. Патша Дашаратха Кейкейдің ашу-ызасы мен өзімшілдігінен қорқып, әйелі Каусалияға лайықты махаббат көрсетпегенін айтады. Кейкей төрт ханзаданың Айодхья тағына құқығын түсінуде бейтараптық танытқан. Ол қызметшісі Мантараға Рамадан кейін Бхарата Айодхьяны билей алады деп ойсыздықпен айтады, ол мұрагерлік заңын түсінбеген. Мантара ғана Кейкейге мұрагерлік тәртібін түсіндіреді. Кейкейдің ойсыздығы мен жұмсақтығы ұлы Бхаратаның игілігі үшін талапкерлікке және билікке құмарлыққа айналды. Бхарата оның пікірлеріне қарсы шығып, Раманы кінәсіз жазалап орманға қуғандығы үшін оны жек көреді. Патша Дашаратха патшалықтың тұрақтылығы, халықтың еркі және Раманы таққа отырғызу туралы сот шешімі туралы сөйлеп, онымен ақылдасуға тырысады, бірақ ешқайсысы оны сендіре алмайды. Ақырында патша Дашаратха одан бас тартады, бірақ одан толығымен айырыла алмайды. Ол қайғыға батып, оның бөлмесінде қалады, сырттағылардың қорлауынан қорқады.

Танымал мәдениетте

Кейкей - Вайшнави Пателдің "Кейкей" романының басты кейіпкері және повествошісі, ол Redhook Books баспасы (Hachette Book Group компаниясының еншілес кәсіпорны) тарапынан жарық көрген. Сондай-ақ, бұл кітап 2022 жылғы сәуір айында Book of the Month таңдауы болды.