Кіріспе

"USS Саратога" Континенттік Әскери-теңіз күштерінің шлюпі болды. Ол тарихи Саратога шайқасын құрметтеген алғашқы кеме еді. 1781 жылы жоғалып кеткендіктен, оның тағдыры бүгінгі күнге дейін құпия болып қалып отыр. "Саратога" Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Уортон мен Хамфрис жасаған. Оның құрылысы 1779 жылдың желтоқсанында басталды және 1780 жылдың 10 сәуірінде теңізге жіберілді.

Дипломатиялық сүйемелдеу

Капитан Джон Янгтың басшылығымен, "Саратога" 1780 жылдың 13 тамызында Филадельфиядан шығып, Еуропаға Генри Лоуренсті алып бара жатқан "Меркурий" пакетіне сүйемелдеді. Континенттік Конгрестің бұрынғы президенті Америка үкіметін қаржыландыру үшін Еуропа құрлығынан ақша табуды жоспарлап отырды. Екі күннен кейін "Саратога" Делавэр шығанағының жоғарғы бөлігінде "Трамбулл" және "Дин" фрегаттарымен кездесті. Капитан Янг пен Генри Лоуренс фрегаттармен байланысып, олар эскадрилья құрамында "Саратогаға" қосылуға тиіс болды. Фрегаттар Делавэр өзенімен жоғары қарай Филадельфияға су толықтыру үшін жалғастырды. Фрегаттардың қайтуын күтіп, нәтижесіз болғаннан кейін, "Саратога" мен "Меркурий" өздері ғана Делавэр шығанақтары арқылы теңізге шықты. Жеткіліксіз балласт болғандықтан, "Саратога" толық желкенмен тұрақсыз болды және "Меркурийге" қарағанда әлдеқайда баяу жылдамдықпен жүруге мәжбүр болды. Сондықтан, "Меркурий" әр түн сайын тоқтауға мәжбүр болды, "Саратогаға" жете алу үшін. Бұл жағдай 23 тамызға дейін жалғасты, содан кейін Генри Лоуренс "Саратоганы" сүйемелдеу міндетінен босатып, "қысқа сапар жасап, Филадельфияға қайтуды" ұсынды. Кейін, күзетсіз "Меркурий" Ньюфаундленд жанында британдықтар тарапынан қолға түсті, ал Лоуренс Англияда түрмеге қамалды.

Делавэрдің жағасында аң аулау

Екі аптадан астам уақыт бойы капитан Янг кемелерді басқару және оның қаруларын қолдануды үйрету үшін экипажын жаттықтырып, кеме жолдарының шығысында жұмыс істеді. 9 қыркүйек күні түстен кейін күзетші солтүстік-батысқа қарай бір желкенді байқады. Осы кезде Янг "Саратоганы" шайқасқа дайын күйге жеткізген еді. Ол кемесін белгісіз желкенге қарай бағыттап, оны қуалай бастады. Күн батқанға дейін ол өз мақсатының британдық туы бар бриг екенін анықтады. Тағы екі сағаттан кейін "Саратога" жетіп, оның Корольдік теңіз күштерінің бригі екенін және бас бермейтінін білді. "Саратога" кең жақты оқ атып, "Кеппел" дереу жауап берді, нәтижесінде үш сағатқа созылған шайқас болды. Шайқас барысында, дауылды теңіздің күшіне және жеткіліксіз балластың салдарынан "Саратоганың" қарулары "Кеппелге" елеулі зиян келтіре алмады. Капитан Янг "Кеппелге" жақын араға жетіп, кемеге шабуыл жасауға бірнеше рет тырысты, бірақ британдық бриг осы әрекеттерден жалтарып, түн ортасына жақындағанда Янг рульшіге қуғын-сүргінді тоқтатып, үйге қайтуға бұйрық берді.

Сараның тұтқындалуы

Үш күннен кейін Саратога Хенлопен мүйісіне жақындағанда, ол Батыс Үндістаннан роммен жүктелген Нью-Йоркке бет алған британдық "Сара" кемесімен кездесті. Сауда кемесі қарсылық көрсетпей, дереу бағынды, және екі кеме Делавэрге қарай бағыт алды. Олар келесі күні түстен кейін Пенсильвания штатындағы Честер маңында тоқтады, онда "Сара" кемесі мен оның жүгі тез арада сотталып сатылды, бұл континенттік қазынаға "Конфедерация" фрегатын теңізге қайта дайындау үшін қажетті қаржыны жеткізді.

Екінші круиз

"Саратога" кемесі Честерде үш күн тұрды, онда ол қорын толықтырып, балласт ретінде қосымша темір алды, содан кейін Делавэр өзенінен ашық теңізге және тағы бір саяхатқа қайта бет бұрды. 18 қыркүйекте Делавэр шығанағынан шығып, Нью-Джерси жағалауымен солтүстікке қарай жүзіп кетті. Бір аптадан кейін, Джерси жоталарынан өтетін кезінде ол "Реставрация" британдық каперімен Чесапик шығанағында бірнеше апта бұрын тұтқындалған "Элизабет" кемесіне кездесті. "Саратога" 60 тонналық американдық бригті жаулап алды, ал капитан Янг бригті жүлделі экипажбен Филадельфияға жіберді. "Саратога" Джерси жоталарының маңында басқа кемелерге кездеспей қалды. Айдың соңына қарай ол оңтүстікке бұрылды. "Саратога" жағалауға параллель жүзіп өтті. Капитан Янг үздіксіз түрде кеме экипажын қару-жарақпен және такелажбен жаттықтырып, олардың жауынгерлік шеберлігін арттырды. Экипаж 10 қазан күні кемелерін дауылдан қауіпсіз түрде өткізіп, тек аз ғана зақымдарға ұшырады, өзінің теңізшілік шеберлігін көрсету мүмкіндігіне ие болды. Осы дауыл американдық жағалауды күзету үшін Нью-Йорктен жіберілген британдық эскадрильяны қиратты.

Қымбат Моллидің тұтқындалуы

Сол түні ол қайтадан солтүстікке бұрылды. Келесі күні таңертең, кемесінің сол жақ алдынан екі желкенді көріп қалды. "Саратога" Генри мүйісінің шығысында болғанда аңды бастады. Ол өзінің және олжасының арасын жақындата келе, капитан Янг рульшісіне жау кемелері арасындағы ашық суға баруды бұйырды. Олардың арасында 22 зеңбірекке ие "Чарминг Молли" атты үлкен, жеке рұқсаты бар кеме және "Екі бауырлас" атты кішкентай шхуна болды. "Саратога" екі ағылшын кемесінің арасына келгенде, капитан Янг "Чарминг Моллиге" берілуді талап етті, бірақ ол бас тартты. "Саратога" "Чарминг Моллиге" жақыннан оқ жаудырғаннан кейін, лейтенант Джошуа Барни бастаған шабуыл тобы сауда кемесінің палубасына секіріп, қанағатсыз қолдан-қол соғыс бастады, ол британдық капитанды көп ұзамай туын түсіруге мәжбүр етті. Лейтенант Барни басқаратын американдық команда британдық офицерлер мен матростардың орнын тез басты. Содан кейін капитан Янг қашып бара жатқан "Екі бауырлас" шхунасын қуды, ол ұсталғаннан кейін қарсылықсыз берілді. Екінші олжа - "Екі бауырлас" - дереу Филадельфиядағы Адмиралтейство сотында айыпталу үшін "Делавэр" портына жіберілді.

Қосымша сыйлықтар

"Charming Molly" кемесіндегі тұтқындардан капитан Янг екеуінің Ямайкадан шыққан шағын сауда флотының бір бөлігі болғанын білді. Оның экипажы "Charming Molly" кемесінің соғыста зақымдалған корпусын уақытша жөндеуді аяқтағаннан кейін, "Саратога" қалған сауда флотын – бір кеме мен екі бригті іздеуге кірісті. 11 қазан күні шамамен түскі уақытта күзетші үш желкеннің көкжиектің үстінен баяу көтеріліп келе жатқанын көрді, сонымен бірге тағы бір қуғын басталды. "Саратога" бейтаныс кемелерге жақындағанда капитан Янг рульшіге кемелердің арасымен өтуге бұйрық берді. Дұшман кемелерінің арасынан өте келе, ол екі жағынан да оқ атып, оң жақтағы зеңбіректермен "Элизабетке", ал сол жақтағы музззолдарымен "Нэнси" бригіне от пен темір шашыратып жіберді. Дұшманның оқтары "Саратога" үстінен өтіп, оның такелажына аз ғана зақым келтірді, ал алғашқы американдық залп "Нэнсиді" әрекетсіз қалдырды және "Элизабетке" айтарлықтай зақым келтірді, ол тағы бір залптан кейін қарсылық көрсетпей берілді. Темдеу арасында, екінші бриг қашып кетті, ал капитан Янг, жаңадан алынған екі жүлдесімен айналысқандықтан, оны қумай, бос жіберді. "Саратога" экипажы оларды Делавэр шығанағына жібермес бұрын, қираған корпустарды жөндеумен айналысты. Түн ортасында "Саратога" солтүстікке қарай жолға шықты. Таң атқанда, Хенлопен шығанағының жанында көк жакет киген теңізші екі белгісіз желкенді көргенін хабарлады – біреуі тікелей алдында, ал екіншісі сол жағынан бірнеше шақырым қашықтықта. Біріншісі кейін американдық бриг "Провиденс" екені анықталды, ол сол кезде Нью-Йоркке бара жатқан британдық жүлде болды. Екінші кеме 74 зеңбірекке ие британдық желілік кеме болды. Британдық әскери кемесінің жақындығына қарамастан, капитан Янг "Провиденс" кемесінің артынан қуа жөнеп, шамамен бір сағаттық қуғыннан кейін оны қайтадан қолға түсірді. Капитан Янг дереу "Провиденс" кемесіне жүлде экипажын отырғызып, содан кейін "Саратога" Делавэрге қарай жолға шықты. "Саратога" 14 қазан күні таңертең Пенсильвания штатының Честер қаласының жанында тоқтады.

Кариб теңізіне саяхат

15 желтоқсанда Филадельфияда жөнделгеннен кейін «Саратога» Америкаға тасымалдау үшін күтіп тұрған француз әскери жабдықтарын алу үшін Испаньолаға бет алды. Кемеге жаңа офицерлер мен матростар келді, бұрын кемеде болғандар, енді өздерінің жеңімпаздарын басқару үшін кеткен еді. Бірнеше сауда кемелері қауіпті аймақтан шығу үшін күзетке алуды үміттене отырып, шығанақтың ішінде күтіп тұрды. 20 қазан күні таңертең қолайлы ауа-райы «Саратогаға» 12 кемеден құралған эскортпен теңізге шығуға мүмкіндік берді. Келесі күні түстен кейін сауда кемелерінің бірі белгісіз жарық көргенін хабарлағаннан кейін, «Саратога» оны тексеруге шықты. Екі сағаттан соң, британдық тудың мачтадан желбіреп тұрғанын көргеннен кейін, «Саратога» атыс қашықтығына жетіп, қарсылас кеменің бауын кесіп өтетін 4 фунттық ескерту оғын атты. Британдық «Резолюция» жеке қарулы кемесі қарсылық көрсетудің орнына шабуылға көшті. Кемелер бірден атыс ашты, «Резолюцияның» артиллериясы жоғарыдан атып, «Саратогаға» аз ғана зиян келтірді. «Саратоганың» борты «Резолюцияның» корпусына және үстіне зақым келтіріп, оны капитуляциялауға мәжбүр етті. Капитан Янг «Резолюцияның» экипажын тұтқын ретінде «Саратогаға» алды және жүлдеге американдық экипажды орналастырды. Екі кеме 1781 жылғы Жаңа жылға дейін Хенлопен мүйісіне жетті. Капитан Янг тұтқындарды Континентальдық агентке Льюс, Делавэрде тапсырып, сол күні «Саратоганы» Кариб теңізіне қайтарды. 1781 жылғы 9 қаңтарда таңертең, Англияның адал провинциясы болған Шығыс Флориданың жағалауында «Саратога» қатаң шайқаста 20 зеңбірекке ие «Тонин» жеке қарулы кемесін басып алды. «Тонин» жақында Ливерпуль, Англияға бағытталған терпентин, индиго, тері және бұғы терісімен жүктелген күйі Сент-Огюстиннен шыққан еді. Капитан Янг бір күн бойы «Тонин» мен «Саратоганың» такелажын жөндеумен айналысты, содан кейін екі кеме 11 қаңтарда таңертең Испаньолаға қарай жолға шықты. 16-сы күні «Саратога» қарсылықсыз Мадейрадан Шарлстонға, Оңтүстік Каролинадағы маңызды оңтүстік портына шарап тасымалдаған қарулы «Дуглас» бригін басып алды, ол британдықтардың қолына түскен еді. Капитан Янг осы жүлдені Филадельфияға жіберді.

Эскорттық қызмет және жоғалту

27 қаңтарда «Саратога» мен «Тонин» Кап-Франсуаға жетті, онда капитан Янг «Тонин» кемесін француз адмиралтействосына тапсырды және «Саратога» кемесінің корпусын сыпырып, шайырмен қаптау үшін докқа қойды, сонымен бірге әскери жүк пен француз фрегаттарының келуін күтті, олар одақтас сауда кемелерінің конвоиін сүйемелдеуге көмектесетін еді. Француздық Сент-Доминик колониясының губернаторы «Саратоганы» оның бауырлас континенттік фрегаттары «Дийн» мен «Конфедерация», американдық капер «Фейр Америкалық» және француз теңіз бригі «Кэтпен» бірге Ямайкаға жел бағытындағы өткел арқылы саяхат жасауға ұсынды. Кішкентай флот 20 ақпанда Кап-Франсуадан шығып, сегіз күннен кейін Ямайкаға жақындағанда қолға түсірілген британдық «Диамант» кемесімен оралды, ол британдықтардың Адмирал Роднидің Голланд аралдарын, Сент-Эустатийді бағындыру кезінде тонаған олжасымен жүктелген болатын. Наурыздың ортасына қарай барлығы дайын болды. Француз әскери кемелері де, континенттік әскери кемелері де жүктелді, ал 29 ауыр жүк тиелген сауда кемесі де эскорт күтіп отырған портта болды. Конвой 15 наурызда, наурыз айының ортасында Кап-Франсуадан шықты. Үш күннен кейін, 18 наурызда, «Саратога» кемесінің палубасындағы қарауылшы алыс батысқа қарай екі желкенді байқады, «Саратога» конвойдан шығып, белгісіз кемелерді қуалауға бет бұрды. Түстен кейін ол қашып бара жатқан кемелердің бірін қуып жетеді, ол қарсылық көрсетпестен берілді. Капитан Янг американдық экипажды жүлде кемесіне орналастырды және екінші кемеден кейін жолға шықты. Жүлде кемесінің командирі Пенфилд кейінірек «Саратоганы» қуып жететін болғандықтан, жел кенеттен қорқынышты күшке ие болып, кемені құлатуға айналғанын хабарлады. Ол қармен толы сауда кемесін қайта бақылауға алғаннан кейін, «Саратога» жоғалып кеткенін көріп, үлкен қорқынышқа ұшырады. Көптеген сәтті жеңістер мен жүлделерден кейін «Саратога» теңізде жоғалып кетті. «Саратоганың» тағдыры әлі де құпия болып қала береді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің мәліметтері бойынша, кеме 18 наурыз 1781 жылы «86 адамнан кем экипаж» деп тіркелген күйде жоғалып кетті, барлық экипажы суға батып қайтыс болды.