1767 жылғы «Американдық әйел: Ұнка Элиза Винкфилдтың оқиғалары» романы

Кіріспе

1767 жылғы анонимді роман

"Әйел америкалық; немесе, Аңғал Елиза Винкфилдтің баяндары" – 1767 жылы жарық көрген, басты кейіпкер/баяндаушы Аңғал Елиза Винкфилдтің псевдонімімен шыққан роман. Соңғы басылымдары Мишель Бернхэмның редакциялауымен жарық көрді. Роман жартылай американдық, жартылай ағылшын әйелдің аралда кеме апатқа ұшыраған оқиғасын баяндайды. Басты кейіпкер аралдағы жергілікті тұрғындарды христиан дініне өткізу үшін өзінің христиандық білімін пайдаланады, бұл оның өмір сақтау стратегиясының бір бөлігі болып табылады. Бұл туынды Робинзонад әдеби жанрына жатады, себебі ол дәуірінің басқа туындылары сияқты Дэниел Дефоның 1719 жылғы "Робинзон Крузо" ромалын үлгі етеді. Дефо романымен көптеген ұқсастықтары болғанымен, "Әйел америкалықты" ерекшелендіретін – айырмашылықтары. Мысалы, баяндаушы әйел ғана емес, сонымен қатар аралас нәсілді, Вирджинияда тұратын американдық үнді миссионердің қызы және ағылшын қоныс салушының қызы. Басты кейіпкер көп тілді де. Дефоның басты кейіпкері (Робинзон Крузо) үйін тастап, белгісіз және қауіпті шетелге аттанса, Винкфилдтің басты кейіпкерінің (Аңғал Елиза Винкфилдтің) сынақтары мен баяндары оған таңылған. Оқиғаның соңына қарай ғана әйел кейіпкер аралдағы өмір жағдайларын өзінің американдық немесе еуропалық өмірден гөрі жақсырақ деп табады. Бұған қоса, роман туған жерден алыс жаңа үй табу тақырыбын қозғайды, бұл 18 ғасыр Англиясының көркем әдебиетінде кең таралған. Дефоның басты кейіпкері кездесетін жергілікті халыққа қараусыздықпен қарайды және жеке құтқарылу үшін серіктерін оңай тастап кетеді, ал Винкфилдтің басты кейіпкері жергілікті қауымға мейірімділікпен және қайырымдылықпен қарап, олардың салтын қабылдайды. Сол сияқты, Аңғал Елиза тапқан жергілікті халық Майкл Турньенің "Робинзон Крузо" ромалының заманауи нұсқасындағы Адам Жұмадан айырмашылығы христиан дінін оңай қабылдайды. Роман Американың отаршылдық дәуіріне және 18 ғасыр Англиясына жасалған тарихи сілтемелерді, феминистік утопияның қиялын, колониализмдегі әйелдің рөлін және діни түрлендіруді қамтиды. 1767 жылы жарық көрген кездегі сын-пікірлердің бірі – әйел оқырмандар осындай оқиғаларға еліктеп, өз өмірлері мен шектеулеріне күмән келтіруі мүмкін деген болжам. Бұл кезеңдегі әйелдердің ізгілігіне қауіп төнуі мүмкін деген қорқыныш болды. Мұндай алаңдаушылықты сейілту үшін кіріспеде бұл оқиғаның "ұнамды және нәрлі" ғана емес, сонымен қатар "екі жынысты жастардың ақылға қонымды, моральдық ойын-сауық ретінде оқуына лайық" екені атап көрсетілді.

The Female American; or, The Adventures of Unca Eliza Winkfield, is a novel, originally published in 1767, under the pseudonym of the main character/narrator, Unca Eliza Winkfield and edited in recent editions by Michelle Burnham. The novel describes the adventures of a half Native American, half English woman, who is shipwrecked on an island. The protagonist uses her knowledge of Christianity to convert the indigenous inhabitants on the island as part of her survival mode. This work belongs to the literary genre of the Robinsonade, in that like other works of its era it emulates Daniel Defoe's 1719 novel Robinson Crusoe. Although there are many similarities to Defoe's novel, the differences are what make The Female American distinctive. For instance, the narrator is not only a woman but is also biracial, as the daughter of a Native American princess and an English settler who resided in Virginia. The protagonist is also multilingual. Although Defoe's protagonist (Robinson Crusoe) chooses to leave his home and set out into an unexplored and dangerous life abroad, Winkfield's protagonist's (Unca Eliza Winkfield) trials and adventures are forced upon her. It is only in the latter part of the narrative that the female protagonist finds a living condition on the island that is more favorable than her American or European origins. In addition, the novel engages with the theme of finding one's home away from the native land, which can be identified in a range of fiction of 18th century England. While Defoe's protagonist remains condescending towards the native people that he encounters and easily deserts his companions for personal salvation, Winkfield's protagonist is compassionate and benevolent towards the indigenous community, embracing its practices. Similarly, the native people that Unca Eliza discovers easily accept Christianity unlike Man Friday in Michael Tournier's modern revision of the Robinson Crusoe narrative, Friday. Historical references to colonial America and eighteenth century England, the fantasy of a feminist utopia, and the woman's role in colonialism and religious conversion are just a few of the components of this narrative. One of the criticisms that accompanied its publication in 1767 was that female readers might possibly partake in similar adventures, thus questioning their lives and limitations. The fear was that the virtue of the women of this period would be potentially endangered. In order to assuage such concerns, the introduction emphasizes that the story is not only "pleasing and instructive" but "fit to be perused by the youth of both sexes, as a rational, moral entertainment."

І том

Поэма басталады автордың өміріндегі оқиғаларды баяндау ниетімен, бұл әйелдердің үйден тысқары алғашқы маңызды шығыны. Ол әкесінің Вирджиниядағы плантациясын және туған жердің үндістердің шабуылына ұшырағанын, оның нәтижесінде әкесінің қаза тапқанын және әкесі Уильям Винкфилд мырзаның тұтқынға алынғанын сипаттайды. Әкесі үндістердің өліміне тап болар алдында, жас үнді ханшайымы Унка оның өмірін сақтап, оны патшаға ұнатып, оның бостандығын қамтамасыз етеді. Алайда, ханшайымның қарындасы да оған құмарланып, оған үйленуге тырысады. Ол тек Ункаға ғана сүйіспеншілік білдіретінін айтып, жағымсыз жауап береді, сондықтан ол оны улайды және өлімге тастап кетеді. Унка оны тауып, қайтадан өмірін сақтайды, олар ауылдан шығып, қоныс аударушылармен бірге өмір сүру үшін кетеді. Олар қыздары Унка Элиза туылғаннан кейін көп ұзамай, ханшайым Унканың қызғанышпен қараған қарындасы Алукадан жіберілген екі үнді жігіті келеді. Екі адам пышақтарды көрсетеді және туысқандық шайқаста Унка мен шабуылшылардың бірі қаза табады, ал мистер Винкфилд өлімнен құтылып, қалған шабуылшыны тұтқынға алады. Басқа қоныс аударушылардың кеңесімен ол оны босатып, ауылға жіберуге шешім қабылдайды, Мистер Винкфилдтен Алукаға кек алу уәдесімен. Ол кек алуға үлкермей қайғыдан көз жұмады және өзінің жүрегін және кешірім сұрауын мистер Винкфилдке жібереді. Әйелінің өліміне қайғыдан құлаған мистер Винкфилд қызымен бірге Англияға оралуға шешім қабылдайды, ауру ағасына күтім жасау үшін. Сол жерде Унка Элиза туыстарының арасында өсіп, христиан дінін біліп, ағылшындардың оған терісінің түсі мен аралас үнді-ағылшын киімі үшін қаншалықты назар аударып қарағанын байқайды. Англияға келгеннен кейін көп ұзамай қайғылы мистер Винкфилд Вирджинияға қайтуға ниеттенседі, бірақ Унка Элизаның Англияда қалып, білімін аяқтауын қалайды. Он сегіз жасында әкесі оны үйіне қайтаруға шақырады, ол оны үйленуге шақырған ағайынды Джон Винкфилдпен бірге жолға шығады. Ол онымен некеде тұрмайды, өйткені ол садақ пен жебеден өзі сияқты жақсырақ пайдалана алмайды. Вирджинияға оралғаннан кейін көп ұзамай Унка Элизаның әкесі қайтыс болады, ол жалғыз қалады. Ол жиырма төрт жасында Англияға қайтуды қалайды, сондықтан ол шлюп сатып алып, сапарға экипажды жинады. Жолда оның таңдаған капитаны оны ұлына үйлендіруді сұрайды, бірақ ол бұрынғыдай бас тартады. Ол бұған ашуланып, оны ешкім тұрмайтын аралда қалдырып, егер ол қайта қарамаса, барлық ақшасын өзіне беремін деп қорқытады. Дау-дамай кетеді, екі құлдың арасында төбелес болып, кеме капитаны кемеден лақтырылып қалады. (Ол кейін қалпына келтіріледі.) Ол Унка Элизаға қайта қарауға тағы бір мүмкіндік береді, бірақ ол бұны жасамайды және оны ешкім тұрмайтын аралда қалдырады. Аралға келгеннен кейін, Унка Элиза кемеден қашып кеткенін түсінеді, содан кейін өзін Аллаға бағыштап, тірі екеніне қуанады. Унка Элиза көп ұзамай тастап кеткен кесек үйді тауып алады, оны баспана ретінде қабылдайды. Оның ішінде бұрынғы қоныстың қолжазбасын табады, онда оған қалай өмір сүру керектігі туралы айтылады. Қолжазбада оның иесі жақын арада өліп қалуы мүмкін екені айтылған. Ол жаңа өмір салтына бейімделе бастайды. Ол өзін-өзі қамтамасыз етуді үйреніп, ешкі мен тамырларды жейді. Бірнеше аптадан кейін ол жағдайының ауырлығын түсінеді, қатты күйзеледі және қатты қызуы төмендейді. Ол сауыққаннан кейін, қосымша ақпарат алу үшін қолжазбаға жүгінеді және аралда өмір бар екенін біледі. Ол өзінің жаңа мекенін зерттеуді шешеді және ермектік сансыз мумиялар бар күннің діни ғибадатханасы деп түсінеді. Ол аралға барғанда, аралда жоқ деп ойлаған адамынан қорқып қалады. Ермектік түнде өледі, ал Унка Элиза одан әрі зерттеулер жүргізеді және құлшылықтың мүсініне апаратын жер асты үңгірін табады. Ол "Оракулдың" ішіне көтеріліп, дауысын алыстан естіп отыра алатынын біледі. Сыртта дауыл көтеріліп, оны жолдың ішінде ұстап қалды. Кейіннен, қолжазбада алдын ала айтылғандай, ғибадатханаға үндістер тобы келеді, ал Унка Элиза құпия жолға жасырынып қалады. Ол сол жерде болған кезде, ол үндістерді христиандыққа ("боттарға табынудан") айналдыруға шешім қабылдайды және құдайдың денесінде жасырынуды және келесі жылы табыну үшін келген үндістермен сөйлесуді жоспарлайды. Ол жоспарды орындаған кезде жер сілкінісі болады, ал ол аяқталғаннан кейін оның мекенін жойғанын біледі. Үндістер ғибадатханаға келгенде, ол мүсіннің ішінен бас діни қызметкермен сөйлесіп, христиандық қағидаларын үндістерге үйретеді.

The poem opens with a declaration of the author's intention to relate the events of her life, which introduces the first major theme of female adventure outside of the domestic sphere. She describes her grandfather's plantation in Virginia, and the massacre of settlers by the native Indians, which leaves her grandfather dead and her father, Mr. William Winkfield, captured. As her father is about to be put to death by the Indians, a young Indian princess, named Unca, saves his life and secures his liberty by taking a liking to him and putting him in favor with the king. Unfortunately, his troubles mount when the sister of the young princess grows equally fond of him, and solicits him for marriage. He responds unfavorably, claiming love only for Unca, so she poisons him and leaves him for dead. Unca comes upon him and saves his life yet again, and they remove themselves from the village to live with the settlers. They are not there long before their daughter, Unca Eliza, is born, and they are visited by two Indian men sent from Alluca, the jealous sister of princess Unca. The two men reveal daggers and a skirmish leaves Unca and one of the assassins dead, while Mr. Winkfield escapes death and takes the remaining assassin prisoner. Under the council of the other settlers, he decides to set him free, sending him back to the village with a promise of revenge on Alluca from Mr. Winkfield. She dies of grief before revenge can be had, and sends her heart and a request for forgiveness to Mr. Winkfield. Overcome with grief for his murdered wife, Mr. Winkfield decides to return to England with his daughter in order to take care of his sick brother. While there, Unca Eliza grows up in the company of her cousins, is educated and exposed to Christianity, under which she was baptized, and notes with what great attention the English attend to her due to the complexion of her skin and her mixed Indian and English dress. Shortly after arriving in England, the grief stricken Mr. Winkfield desires to return to Virginia, but intends for Unca Eliza to remain in England to finish her education. When she is eighteen years old, she is summoned by her father to return, and she makes the journey alongside her cousin, John Winkfield, who solicits her for marriage. She denies him, claiming she will never marry a man who cannot use a bow and arrow any better than she. Soon after arriving back in Virginia, Unca Eliza's father dies, and she is left alone. She desires to return to England when she is twenty four, so she purchases a sloop and assembles a crew for the journey. On the way, her chosen captain solicits her for marriage to his son, but she refuses in the same manner as before. He is outraged by this, and threatens to leave her on an uninhabited island securing all her money to him if she does not reconsider. An altercation ensues, and the captain is thrown overboard by two slaves. (He is later recovered.) He gives Unca Eliza another opportunity to reconsider, but she does not, and he leaves her on an uninhabited island. Once on the island, Unca Eliza, realizing she is a castaway grieves, then quickly devotes herself to God realizing how lucky she is to be alive. Unca Eliza finds an abandoned hermitage shortly after, which she takes as her shelter. Inside, she finds a manuscript of the previous occupant telling her how to survive as they have. The manuscript implies the occupant may soon be dead. She begins settling into her new lifestyle. She learns how to fend for herself and begrudgingly eats some goats and roots. After several weeks of this, she realizes the gravity of her situation and is much distressed, and comes down with a debilitating fever. Once she recovers, she consults the manuscript for more information, and learns that there is life on the island after all. She decides to explore her new habitation and understands the hermitage to be a religious temple of the sun, which contains numerous mummies. Upon returning from her explorations, she is startled by the presence of the hermit, who she thought was no longer on the island. The hermit dies overnight, and Unca Eliza makes more explorations and discovers an underground passageway leading to an idol of worship. While she is there she discovers that she can climb inside "the oracle" and it allows her voice to be heard for a great distance. A tempest brews outside, trapping her in the passageway. Afterward, the temple is visited by a group of Indians, as the manuscript predicted, and Unca Eliza hides in the secret passageway. While she is in there, she resolves to convert the Indians to Christianity ("from their idolatry") and develops a plan to hide within the body of the idol and to speak to the Indians when they arrive for their worship on the following year. An earthquake ensues during her practicing of the plan, and upon its conclusion, she discovers it has destroyed her abode. When the Indians arrive for their worship, she converses with the high priest from within the idol, instructing the Indians in Christian principles.

І тарау

Бірінші томның соңында Унка индейлерге келесі аптада оған қайта келіп, қосымша нұсқаулар алуды бұйырды. Ол осы уақытты үндістерге айтқандарын және олармен қалай әрі қарай жұмыс істеу керектігін қайта ойлауға пайдаланды. Сондай-ақ ол аралды зерттеп, төрт аяқты ерекше жануарды кездестірді. Ол үлкен иттің мөлшерінде болды, ұзын аяқтары, жіңішке денесі, басынан ілгері шығып тұратын ерекше үлкен көздері және екі қатар өткір, бірақ қысқа тістері болды. Бұл жануар Унканың қызығушылығын оятып, ол оның соңынан ерді. Одан ірі жануарлар оны көріп қашқан. Ол шөпті алаңға жетіп, көзін жұмып, аузын жабып, өлідей жатты. Унка оны қашықтан бақылау үшін отырды. Оның денесіндегі түктері қалың әрі ұзын, бес немесе алты дюйм (152 мм) болатын және шоғырларға бөлінген. Көптеген дала тышқандары оған жақындап, түк шоғырларын шайнай бастады. Ол көптеген тышқандар оған жабысып, өздерін жұмыспен айналыстырғанға дейін қозғалмай жатты. Сосын ол тұрып, күшті қозғалды, бірақ тышқандар оның үстінен түспеді. Ол айналып, ұзын мойнын созып, тышқандарды ашкөздікпен жей бастады. Бірнеше минут ішінде ол шамамен үш жүз тышқанды жеді, себебі оның денесі тышқандарға толы болған. Унканың қызығушылығы қанағаттандырылды.

II тарау

Сол күні үндістерге аралға одан әрі нұсқау алу үшін қайтуға бұйрық берілді. Унка мүсінге орналасып, күтіп отырды. Тек жеті дін қызметкері ғана келді, сондықтан ол олардан: «Неліктен өз адамдарыңды әкелмедіңдер?» деп сұрады. Бас дін қызметкері жауап берді: «Оларға үйрету – сен үйреткеннен кейін олардың міндеті». Дін қызметкері түсіндірді: «Егер сен барлығына үйретсең, онда олардың жұмысы қалмайды». Унка оларға: «Мен тек сендерге ғана үйретпеймін, қорқудың қажеті жоқ» деді. Ол дін қызметкерлеріне халықтарымен қайта оралуға бұйырды. Олар келісіп, адамдарын ертең әкелеміз деді, себебі бір күнде бұл жұмысты аяқтауға көп уақыт кетеді. Келесі күні дін қызметкері көптеген адамдармен келді. Ол үш сағат бойы дәріс берді, содан кейін оларға тамақтанып демалуға рұқсат берді. Сондай-ақ, ол мүсіннен шығу үшін олар одан алыс тұруларын айтты, өзі де тамақтана жатқанда. Ол адамдарды сұрақтар қоюға шақырды, бірақ олар: «Біздің дін қызметкеріміздің бәрін біледі, біздің дін қызметкеріңізге үйретіңіз, ол бізге үйретеді» деді. Ол осы жауаптан дін қызметкерінің адамдарға жеке үйреткенін түсінді және бәріне кеше айтқандарын еске салды. Дәрісін аяқтаған соң, ол оларға тағы да көп үйрететінін және аптасына бір рет қайта келулерін айтты. Бас дін қызметкері қаласа, егер денсаулығына келсе, ол да келе берсе болады, ал қалғандары да қаласа келе алады. Унка үндістерге рұхсат берді, олар аралдан кетіп қалды.

III тарау

Діни қызметкерге олар өз халқына ешқашан пайдасыз болуға көнбегендіктен, күдікпен қараған Унка, үндістердің арасында өмір сүруі керек деп шешті. Ол өзінің үйретулерінде одан да көп ілгерілеуді қалаған, бірақ аптасына бір рет мүсіннен мұны істеу қиын болар еді. Олар үшін жаңбырлы маусымда келу де қолайсыз болар еді. Ол сондай-ақ өзінің тұратын жерін де ойлады. Жазда жер астында өмір сүру қиын, ал қыста да сол жерде шектеліп қалуы мүмкін еді. Көп ойланғаннан кейін, ол үндістермен бірге өмір сүрудің қажеттігіне толық сенімді болды. Ол өзін үндістерге таныстыруды, бірақ оларға кім екенін және оларға қалай келгенін жасыруды жоспарлады, осылайша "оларға жоғарылығын сақтап қалуға" тырысатын еді. Үндістер аралға оралғанда, ол оларға нағыз Құдайды білмейтіндерін және оларды толыққанды нұсқауландыру үшін Құдай қасиетті әйелді жіберетінін айтты. Ол оларға осы әйелден қорқудың немесе күдіктенудің қажеті жоқ екенін айтты. Ол қасиетті жазбаларды алып келеді. Олар оны құрметтеуі керек, оның барлық бұйрықтарын орындауы керек, оның қайдан келгенін немесе қашан кететінін сұрамауы керек, егер ол аралға келгісі келсе, оның артынан ермеуі керек және ол тыйым салған ештеңе жасамайын. Унка оларға бұл әйелді оларға таңуға ниеттенбейтінін айтты. Олар оған: "Келсін! Біз оны жақсы көріп, оған бағынамыз!" деді. Содан кейін ол оларға үш күннен соң, күн шыққаннан кейін екі сағаттан соң қайта оралып, бас діни қызметкер сияқты киінген әйелді көретінін айтты. Үндістер оның нұсқауларын алғаннан кейін, Унка саяхатына дайындала бастады.

IV тарау

Унка ерте тұрып, үндістердің оралуына дайындала бастайды. Ол ақ киім киіп, алтын мен асыл тастармен әшекейленеді. Ол панасын тастап, есігін құлыптап, жабады. Унка сөлөкпеге келіп, үндістердің оралуын күтеді, қолында таяқ, садақ-жебе және қазыналар жинағы болады. Сондай-ақ, ол Құдайға дұға ететінін есіне алады, Ол оның қорқынышын жойып, осы зор міндетте басшылыққа алсын деп тілейді. Үндістер келіп, бас жұба Унканы құрметпен қарсы алады. Унка ниеттерін жариялайды: ол олармен біраз уақыт бірге тұрып, оларға Құдайдың үйретітерін үйретеді, ол оларды "мәңгілікке бақытты" етеді дейді. Унка олардан бірнеше талаптарды айтады, олардың ішінде мыналар бар: олар оның бұйрықтарын орындаулары керек, оның үйретітерін үйренулері керек және оның қайдан келгені немесе қашан кететіні туралы ешқашан сұрамаулары керек. Мұғалімнің бұл сөздеріне бас жұба ризашылықпен жауап береді, бірақ Унканы таң қалдыратын ұсыныс жасайды. Олардың бұрынғы патшасы жақында қайтыс болып, мұрагер қалдырмағандықтан, ол Ункадан олардың патшайымы болуын сұрайды. Ол оған ұсынысы үшін алғыс айтады, бірақ тек олардың "оқытушысы" болатынын айтып, бас тартады. Олар келіседі, ал Унка бас жұбаға және көптеген адамдарға қазынасынан жүзіктер сыйлайды. Бірнеше үндістер алға шығып, Ункаға тамақ-асуша ұсынады, ал Унка дұға оқу үшін тұрады. Осымен оның христиандық үйреті басталады. Содан кейін ол Иса Мәсіхті айтады және оның Құдайдың ұлы екендігі туралы христиандық түсінікті түсіндіреді, олар оған алғыс айтулары және мақтаулары керек дейді.

V тарау

Уника үндістермен бірге жолға шығар алдында Құдайға дұға етеді. Дұғадан кейін, ол үнді тілінде гимн айтады, үндістерге христиандық рәсімді көрсету үшін. Ол үлкен топпен каноэмен кетеді, ал үнді елінде оны құрметпен қарсы алады, тұруға орын және 6 үнді қызметші беріледі. Оған ішімдік, кептірілген ет, гүлдер мен жемістер сыйлық ретінде ұсынылады. Уника ділдерге күнделікті Жазбаларды оқып үйретеді, ал христиандық дінді тарату үшін апта сайын халыққа насихат айтады. Ол үндістердің христиандықты үйренуге деген құлшынысы мен ықыласына таңғалады. Сондай-ақ, Уника дұға кітабы мен Жазбаларды ағылшын тілінен үнді тіліне аударуға кіріседі. Ол үндістер арасында өмір сүруден ләззат алмайтынын және олар оны қарапайым адамнан артық деп санайтынын, соны пайдаланатынын мойындайды. Бос уақытында ол садақ атып, бұрынғы аралына қайта оралады. Үндістермен бірге өткен екі жылдың ішінде Уника Жазба, Катехизм және дұға кітабының көп бөлігін аударуды аяқтайды. Ол үнділердің бұтқа табыну дінін христиан дінімен алмастырғаны үшін мақтанады.

VI тарау

Өз аралына үнемі сапармен келгенде, Унка бірден құдайға қарай бет алған еуропалықтарды көреді. Олар үндістерді құлдыққа салуы мүмкін деп ойлап, уайымдап, Оракулге шығады. Олардың арасында туысы бар екенін білген соң, ол олармен құдай арқылы сөйлесуге бел буады. Әңгімелерінен оның Уинкфилд екені анық болады. Унка Оракулдың күркіреген даусы арқылы оған өзі тірі екенін жеткізеді. Сосын оларға оның әкесі жазған ән шырқауды сұрайды, ол Оракулдың аузынан ойнатылатын үнді аспабын орнатады және өзін салтанатты киімге орайды. Унка олардың артына жасырын сығалап, күн таяғын бетінің алдына ұстап, ақырындап өзін көрсетеді, осылайша оларды одан да қорқытып жібереді. Туысы оны тірі көріп қуанса, ал оның серіктерінің қалғаны Оракулдың қатты дауысынан, Унка ойнатқан музыкадан және оның сәнді киімдегі кенеттен пайда болуынан қатты қорқып, алаңдап қалды. Унка туысына бәрін өз уақытында түсіндіретінін айтады, бірақ серіктері одан қорқып, тіл тиек біреу де таба алмайды.

VII тарау

Компания өз кемесіне қайтады, ал Уинкфилд туысы Унканы аралда қалдырғаннан кейін бір күн өткен соң капитан Шор оның отырған кемесін басып алғанын түсіндіреді. Сол капитан оның туысын оны іздеу үшін осы жерге әкелді, бірақ енді ол партияның қалған бөлігі экипажды соншалықты қорқытып қойғандықтан, оның кемеге мінуі мүмкін емес деп алаңдайды. Унка біраз уақытқа өз үйіне оралып, істерін реттеуі керек, бірақ оның туысы оның кетісін қаламайды. Ол талап етеді, ал ол туысы мен капитан Шормен күтіп отырғанда, экипаж өкілдері оларды қарсы алуға келеді. Өкілдер Ункадан соншалықты қорқып, оны шайтанның күйеуі деп жариялайды. Содан кейін Унканың туысы оның ауылына қайтуы керек екеніне келіседі және таңертең оның аралында кездесіп, теңізге шығуға жоспар жасайды, бұл капитанға экипажды тыныштандыруға уақыт береді.

VIII тарау

Унка кетіп бара жатқанда, теңізшілер қуанышпен шу көтереді, ал ол болған оқиға туралы ойлау үшін мүсінге қайта оралады. Өзінің ақымақтығына қынжылған ол, туысы өлтірілуі мүмкін деген оймен шаршап, демалуға тырысады. Жабдығына қарай бет алғанда, бірден туысымен кездеседі, ол оны кемеге жібермейтінін айтады. Капитан Шор экипажын тыныштандыруға тырысып, ертеңгісін екеуін де кемеге алғанын уәделейді. Унка мен туысы тамақтана бастайды, ол экипаждың таңғажайып айғағын баяндайды: олар оның қанат қағып ұшып кеткенін көріпті, ауа күкірт иісімен толып кеткен. Капитан Шор оларды бүлікші деп айыптаса да, экипаж олардың бүлікші емес, жай ғана оны немесе оның достарын кемеге алғысы келмейтінін жауабыр етеді. Унка мен Уинкфилд таңертең аралға барып, капитан Шор экипажымен не істегенін көруге шешім қабылдайды.

IX тарау

Унка қайығымен кездесіп, бұрын еуропалық адамды көрмеген үндістерге ол өзінің туысы екенін айтады, бұл оларды қанағаттандырады. Олар Унканың ауылына оралғанда, Унка өзінің оқиғасын туысына айтады, ол оған христиандық миссиясына қосылуға ниет білдіреді. Ол оны ынталандырмайды, ал ол оған үйлену ұсынысын жасайды, ол жағалауға жеткен кезде жауап беруді кейінге қалдырады. Олар дін қызметкерлерімен бірге тамақтанады және таңертең аралына қайтады. Олар күнінің көп бөлігін аралда өткізеді және кемеге қайтару үмітін жоғалтып бара жатқанда, капитан Шор оларға қалдырған хатты табады. Онда ол экипаждың ақымақтығына бекінгенін және оның жасай алатыны – Винкфилдтің заттарын жағалауда қалдырып, жаңа экипажбен оны алуға қайту екенін жазады. Бұл кем дегенде бір жылға созылады, бірақ ол отбасына өзінің де, туысының да тірі екенін хабарлайды және оларға кемесіне сигнал беру құралын қалдырады. Винкфилд қуанышты, себебі ол Ункаға деген махаббатын жаңарта алады, бірақ Унка оны тек дос және туыс ретінде жақсы көреді. Ол неке оларға жеке қалғанда бірге болу мүмкіндігін береді деп ойлайды, өйткені күйеуі жоқ ер адаммен жалғыз болу оның ар-ұятын қынжыр етеді.

Х тарау

Уинкфилдтің заттары ауылға жеткізіледі, соның ішінде Ункаға арналған киімдер де бар, ол үшін ол оған қатты риза. Олар аралға тауықтармен қатар, мылтық, телескоп және басқа да заттар әкеледі, нәтижесінде үндістер оған Ункаға қарағандай әсерленіп қалады. Уинкфилд пен Унка сенбі күнін сақтап, Уинкфилд туған тілді толық меңгергенше ағылшын және жергілікті диалектте уағыз айтады. Унка Уинкфилдке қатты әсерленіп, ол келгеніне екі ай ішінде үйленіп, шіркеу және үнді дәстүрлері бойынша той жасалады. Үндістер осыдан кейін шомылдырылып, некелесіп, "Құдайдың кешкі ас дастарқанына" қабылданады. Осы сәтте Унка күйеуі Уинкфилдтен оның қалай келгенін сұрайды. Уинкфилд капитан Шордың әкесімен қалай кездескенін және оның өзін тастап кету оқиғасын қалай баяндағанын айтады. Капитан Шор оларға қажеттіліктен пират болғанын, бірақ ешкімді өлтірмеуге серт бергенін және экипажына да солай етуді талап еткенін айтады. Олар Унканың кемесін тонауға асыққанда, оның үнді қызметшісінің мачтаға ілінгенін көріп, капитаннан түсінік талап етеді. Үнді қызметшісі түсіріліп, Шорға капитаның сатқындығы мен Унканың аралда тасталып келуінің толық оқиғасын айтады.

XI тарау

Шор өзінің әңгімесін жалғастырып, кемеде Унканың заттарын тапқанын айтады, бірақ капитанды кінәсін мойындатуға бекінеді. Шор капитанды тіреуге асып тастаумен қорқытады, сол сәтте капитан барлығын мойындайды. Шор капитанды асып тастауға дайын тұрғанда, діни түйсікке келіп, өкініп, өз жолын түзеуге, өткен қателіктерін жөндеуге және капитанды Англияда заңмен жазалауға шешім қабылдайды. Капитанды ұстап алады, ал Унканың жараланған қызметшілеріне көмек көрсетіледі; ер адам қызметші бірнеше күннен кейін көз жұмады, бірақ екі әйел қызметші аман қалады. Шор өз командасына, ол оларды бұрынғыдай күнәға итергендей, енді оларды өкінішке итергісі келетінін айтады, және олардың барлығы енді қарақшылықпен айналыспауға келіседі. Ол Винкфилд ағаның оларға кешірім алуға көмектесетініне үміттеніп, капитанды тапсырып, жаңа өмір бастауға мүмкіндік алады. Сондай-ақ, ол кімнің өзінен ұрлық жасағанын дәлелдей алатынына, ұрланған заттарын қайтарып беруге уәде береді. Шор Винкфилд ағаның бұл ұсынысты қабылдайтынын сұрайды, егер ол қабылдамаса, капитан Шор оларды ешқандай зиянсыз қалдырады. Олар жоспарға келісіп, Шорға Францияға жол беруге келіседі, онда ол қауіпсіздікте кешірім күте алады.

XII тарау

Винкфилд оқиғаны Ункаға жалғастырып айтады, олар Шорға шартты кешірім бергенін және капитан мен оның экипажын сотқа тартқанын мәлімдейді. Шор өз командасына оралуға дайындалып жатқанда, ол кузені Винкфилдпен көп уақыт өткізді, ол Унка тасталып кеткен аралды тауып, оны үйге әкелуге немесе оны қайғымен еске алуға үміттенеді. Винкфилдке отбасысы Унканы іздеуге рұқсат береді, ал капитан Шор оны Унка бар деп күдіктенетін аралға алып баруға қуанышты. Осылайша Винкфилд Ункаға оны тастап кеткеннен бастап, оны тапқанға дейін болған барлық жағдайды айтып береді. Аралдағы өмірі жалғасады, Винкфилд капитан Шордың кемесіне сигнал беру үшін қанатын тауып алғанға дейін екі апта сайын Унканың аралына қайта оралады. Содан кейін капитан Шор үш күн олардың ауылында болады, Англиядағы жаңалықтармен бөліседі. Сатқын капитан сотқа тартылып, үш серігімен бірге дарға асылады. Капитан Шор экипажына кешірім жариялап, ұрланған заттарды иелеріне қайтарады. Унка мен Винкфилд Шорға не істеп жүргендерін айтады, Шор олардың ауылына қосылуды сұрайды, олар оған келіседі. Олар алтынды жинап, қажетті заттарды сатып алу үшін Унка аралына қайта оралады және үндістердің оған табынуын тоқтату үшін мүсінді жояды. Винкфилд пен Шор Англияға барып, отбасының батасын алып, кітаптар мен басқа да қажетті заттарды әкеледі. Шор мен Винкфилд аралға оралады, ал Унка өзінің қолжазбасын жібереді, оның соңғы бетінде олардың ешқайсысының Еуропаға қайта оралу ниеті жоқ екені жазылған.

Әйелдер билігі

Әйелдер билігі – "Американ әйелдер" ромасының маңызды тақырыбы. Бұл романның басынан-ақ, үнді тайпасындағы жас ханшайымның зор күші мен саяси ықпалынан көрінеді. Сонымен қатар, кітап Робинзонда жанрлық қағидаларын сақтаса да, әдеттегі еркек емес, әйел саяхатшының мүмкіндігін зерттейді. Элиза әже – күшті және тәуелсіз кейіпкер, ол әдеттегі үй шаруасынан тыс жерде де құрметке ие. Мысалы, ол некеге тұрудан жиі бас тарта отырып, өзінің үстемдігін көрсетеді. Оның туысы табанды түрде ұсыныс жасағанда, ол былай дейді: "Мен ешқашан мендей садақ-жебені тиянақты қолдана алмайтын еркекке үйленбес едім; бірақ ол әлі де әрекетін жалғастырғандықтан, мен оған әрдайым күліп, ол мүлдем білмейтін үнді тілінде жауап бердім; осылайша біртіндеп оны осы мәселеде үндемеуге көндірдім" (51). Бұл Элиза әженің жоғары деңгейдегі дүниетанымын және әрқалай жыныстық өкілдермен тең дәрежеде бәсекелесу қабілетін көрсетеді. Бұл тақырыпты күрделілендіретін жайт – Элиза әже шөл аралында жалғыз болса да, оның өмір сүруіне ер адамның тәжірибесі мен қолжазбасы көмектеседі. Дегенмен, аралдан сәтті шығу үшін Элиза әженің Құдайға сенуі және үндістерді христиан дініне өткізуге жасаған қажырлы тырысы шешуші рөл атқарады. Алайда, осы билігіне қарамастан, Элиза әже романның соңында одан күтілетіндей әрекет етеді – үйленеді. Тіпті оның туысы садақ-жебені толық меңгермесе де. Бұл оқиға автордың сол заманғы оқырмандарды қанағаттандыруға жасаған әрекеті сияқты көрінеді. Олар әйелдің үйленуін күтетін, өйткені 18 ғасырдағы әрбір әйел осыған ұмтылмай ма? Элиза әже үшін неке – серіктестік құрудың бір жолы ғана. Ол күйеуінің бағынышында емес, оның теңдесі ретінде жұмыс істейді. Бұл билік емес, теңдік деп санауға болады.

Орындау және гендерлік рөлдер

Уника үндістерді христиан дініне айналдыруды шешкенде, өнердің қолданылуын атап өту маңызды, себебі оқырман Униканың ер дін қызметкерінің денесін әйел миссионер ретіндегі қабілетін көрсету үшін қалай пайдаланатынын көре алады – бұл рөл әдетте ерлерге беріледі. Униканың өнерінен бұрын, ол күн құдайының бейнесін былай сипаттайды: «Алтыннан жасалған мүсін адам өлшемінен әлдеқайда үлкен болды: ол ұзын халат немесе киім киген адамға ұқсады» (Уинкфилд 86). Кристианна Ваккаро осы бөлім туралы дұрыс айтқанда: «мәтіндегі және, әсіресе, Униканың осы діни «ақиқаттарды» орындауындағы ең маңызды нәрсе – ол өзінің ер дін қызметкерінің рөлін ойнамайынша оларға қол жеткізе алмайды» (Ваккаро 136). Уника діни ақиқаттарды сіңдіру үшін күн құдайының бейнесін пайдаланады, өйткені ол өзі әйел болғандықтан мұны істей алмайды. Өнер басталғаннан кейін, оқырман Униканың әйел миссионер ретіндегі міндетін орындау үшін күн құдайының бейнесін қалай қолданғанын анық көреді. Ол былай деп баяндайды: «Бас діни қызметкер. Құдай сені бізге үйрету үшін жіберді ме? Жауап бер. Ол мені осы жерге әкелді, және мен сізге үйретемін» (Уинкфилд 104). Уника үндістерді өзінің діни шындықтарына көндірді және күн құдайының көмегімен үндістерге ғана емес, оқырманға да өзінің билігін орнатуға қол жеткізді. Уника енді өзін Уника деп емес, «Жауап» деп атайды, бұл оқырман оның айтқандарын шындық деп қабылдауы мүмкін екенін көрсетеді, өйткені ол әйел миссионер рөлін сәтті орындады. Бұл өнердің қажеттілігі болды, өйткені Уника физикалық жағынан емес, рөл арқылы билігін көрсете алмады; ер дін қызметкерінің рөлі. Униканың өнері оған гендерлер арасында еркін қозғалуға және үндістер мен оқырманға әйел миссионер ретінде өзінің билігін нығайтуға мүмкіндік береді. Бұл өнер Уникаға билікті орнатуға көмектессе де, оның баяндамасының соңында дауысының жоғалуы оның әйел билік тұлғасы және миссионер ретіндегі позициясын қиындатады. «Америкалық әйел» енді Униканың дауысында емес, «біз» деп айтады, ол ақ еуропалық туысына үйленген кезде: «Еуропамен енді айналыспау ниетімен, капитан Шор және менің күйеуім кемеге бұйрық берді, олар арқылы мен ата-анамның қанағаттануы үшін осы оқиғаларды жібердім» (Уинкфилд 162). Уника бұрынғы «Жауап» позициясынан мүлдем өзгеше «біз» болып кетті, бұл оның туысы келгеннен кейін әлеуметтік гендерлік рөлдер қайтадан ойнатылғанын және Униканың өзін көрсетуге тырысқанның бәрінің маңызы болмайтындығын көрсетеді. Ол тіпті өзінің «тарихын» «оқиғаларға» айналдырады, өйткені бұл енді оның өмірі туралы емес, осы жаңа әлемде миссионер, оның күйеуіне көмектесуі туралы. Уника баяндамасының басында жол салушы болып көрінуі мүмкін, бірақ ол тек «оның пайда болған әлеуметтік иерархияны сақтап қалу» үшін пайдаланылатын құрал екенін көрсетеді (Ваккаро 150).

When Unca decides to convert the Indians to Christianity the use of performance is important to note because the reader can visually see how Unca uses the body of a male cleric to promote her ability as a female missionary, a role usually designated to men. Before Unca’s performance, she describes the sun idol saying that, “The image itself, of gold, greatly exceeded human size: it resembled a man clad in a long rob or vest” (Winkfield 86). Kristianne Vaccaro is surely right in reference to this part when she says “what is most significant about the text’s—and, ultimately, about Unca’s—performance of these religious “truths” is that she herself cannot access them without first playing the role of male cleric” (Vaccaro 136). Unca uses the body of the sun idol to instill religious truths because she herself would not be able to do so as a female. Once the performance begins, the reader can clearly see how Unca has used the body of the sun idol to perform her duty as a female missionary. She narrates that “High Priest. Did God send you to teach us? Answer. He brought me hear, and I will teach you.” (Winkfield 104). Unca has successfully convinced the Indians of her religious truths and has used the sun idol to her aid in establishing her authority not only over the Indians but the reader as well. Unca no longer refers to herself as Unca but “Answer” signaling that the reader can now take all that she says for truth because she has successfully transformed into her role as a female missionary. This performance was necessary because Unca could not assert her authority without first performing a role she was not physically in reality; the role of a male cleric. Unca’s performance allows her to move through genders fluidly and assert her authority as a female missionary to both the Indians and the reader. While this performance does help Unca to establish authority in this instance, the loss of Unca's voice towards the end of her narrative complicates her position as both a female authority figure and missionary. The Female American is no longer in the voice of Unca but “we” as she succumbs to marrying her white European cousin, they narrate “ As we never intended to have any more to do with Europe, captain Shore and my husband ordered the ship, by whom, for my father and mother’s satisfaction, I sent over these adventures” (Winkfield 162). Unca has become a “we”, much different from her previous position as the “Answer” showing that once her cousin came back, societal gender roles were put back into play and it did not matter what Unca did to try and assert herself. She even changes her “history” into “adventures” because it is no longer a history about her life but her helping her husband, the missionary, in this new world. Unca may seem to be a trailblazer at the beginning of her narrative but only exposes herself to be a pawn used to “keep intact the social hierarchies from which [she] arises” (Vaccaro 150).

Тарихи маңызы

Элиза Винкфилдтің әкесінің әкесі Вирджиния колониясының тұңғыш президенті Эдвард Винкфилд болған деп есептеледі. Вирджиния колониясы ауыр азық-түлік тапшылығына ұшырағанда Винкфилд президенттік лауазымынан алынды, бұл Вирджинияны сәтті басқару қабілетіне байланысты көптеген ішкі саяси дау-дамайға әкеп соқты. Оның тікелей ілгерідегілері Джон Ратклиф, содан кейін танымал Джон Смит болды. Президенттік міндеттерінен шеттетілгеннен кейін Эдвард Винкфилд "Вирджиния туралы әңгіме" деген атақты мәтін жазды. Бұл мәтінде ол өзінің шын ниеттері, кетіп қалуын сұрағандарына наразылығы, Вирджиния үшін болашақ жоспарлары, жалпы вирджиниялық қоғамға деген көзқарасы және Вирджинияның құлауына әкелуі мүмкін кемшіліктері туралы айтады.