Кулгарди шкафы: Буыршық суды пайдаланатын тағам сақтағыш құрылғы
Coolgardie safe
Салқын қойма: тағамды сақтаудың төмен технологиялық әдісі. Судың булануы арқылы салқындатып, өнімдердің сақталу мерзімін ұзартады. Батыс Аустралияда пайда болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Coolgardie сейфі – азық-түлік сақтауға арналған қарапайым құрылғы, онда сақталатын тағамдардың сақталу мерзімін ұзарту үшін булану салқындату принципі қолданылады. Ол судың булануы кезінде жүретін жылу алмасудың негізгі қағидасын пайдаланады (жасырын жылу және булану жылуына қараңыз). Бұл құрылғы Батыс Австралиядағы, Калгурли-Боулдер қалаларының жанындағы Куолгарди тау-кен кентінде ойлап табылды және сол кенттің атымен аталады.
The Coolgardie safe is a low tech food storage unit, using evaporative cooling to prolong the life of whatever edibles are kept in it. It applies the basic principle of heat transfer which occurs during evaporation of water (see latent heat and heat of evaporation). It was named after the place where it was invented – the small mining town of Coolgardie, Western Australia, near Kalgoorlie Boulder.
Тарих
Колгарди 1890 жылдардың басында, Калгурли-Боулдер алтын ағынынан бұрын алтын іздеу орталығы болды. Мұнда байлық табуға асыққан алтын іздеушілер үшін маңызды мәселе – тез бұзылатын тағамдардың сақталу мерзімін ұзарту болатын. Сондықтан "Кулгарди" шкафы ойлап табылды. Шкафты 1890 жылдардың соңында Артур Патрик Маккормик жасады, ол аутбэкті зерттеушілер мен саяхатшылардың сулы қаптарды салқындату үшін қолданған қағиданы пайдаланды: мата қап суланғанда талшықтары кеңейіп, суды ұстап тұрады. Біраз су сіңіп, буланып кетеді. Бұл технология көлік қозғалғанда немесе жел тигенде, яғни ауа үздіксіз ағылып тұрғанда ең тиімді. Бұл технологияны зерттеуші және ғалым Томас Митчелл де қолданған деген пікір бар, ол кейбір аборигендердің су тасымалдау үшін кенгуру терісін пайдалануын байқаған.
Coolgardie was the site of a gold rush in the early 1890s, before the Kalgoorlie Boulder gold rush. For the prospectors who had rushed here to find their fortune, one challenge was to extend the life of their perishable foods – hence the invention of the Coolgardie safe. The safe was invented in the late 1890s by Arthur Patrick McCormick, who used the same principle as explorers and travellers in the Outback used to cool their canvas water bags: when the canvas bag is wet the fibres expand and it holds water. Some water seeps out and evaporates. It is most effective when air continually moves past it, such as when in a moving vehicle or when exposed to a breeze. This technology is commonly thought to have been adopted by explorer and scientist Thomas Mitchell, who had observed the way some Indigenous Australians used kangaroo skins to carry water.
Жұмыс істеу қағидаттары
Coolgardie сейфі сым тор, жұта мата, ағаштан жасалған және үстінде ыстықтан мырышталған темір табақшасы болған. Мырышталған темір табақ сумен толтырылған. Жұта матадан жасалған қаптың бір шеті суға малып, табаққа ілінген. Бірте-бірте, жұта мата капиллярлық әрекет арқылы табақтан суды тартып алатын. Жел соққанда, ол ылғалды қаптан өтіп, суды буландыратын. Бұл сейфтің ішіндегі ауаны салқындатып, сейфте сақталған тағамды да салқындататын. Мұндай салқындатудың себебі – жұта матадағы судың күйін өзгерту және булану үшін энергия қажеттігінде. Бұл энергия сейфтің ішкі бөлігінен (металл тордан) алынып, ішкі кеңістікті салқындатады. Қаптан тамған артық суды жинау үшін сейфтің астында металл табақ орналасқан. Оны көбінесе жел соғатын верандаға қоятын. Coolgardie сейфі Австралияда XX ғасырдың ортасына дейін көп үйлерде қолданылып келді. Сейфтер дайын күйде сатылатын немесе үйде оңай жасалатын. Кейбір металл панельдері әшекейлі безендірілген.
The Coolgardie safe was made of wire mesh, hessian, a wooden frame and had a hot dip galvanised iron tray on top. The galvanised iron tray was filled with water. The hessian bag was hung over the side with one of the ends in the tray to soak up the water. Gradually the hessian bag, acting as a wick, would draw water from the tray by the process of capillary action. When a breeze came it would pass through the wet bag and evaporate the water. This would cool the air inside the safe, and in turn cool the food stored in the safe. This cooling is due to the water in the hessian needing energy to change state and evaporate. This energy is taken from the interior of the safe (metal mesh), thus making the interior cooler. There is a metal tray below the safe to catch excess water from the hessian. It was usually placed on a veranda where there was a breeze. The Coolgardie safe was a common household item in Australia until the mid twentieth century. Safes could be purchased ready made or easily constructed at home. Some of the metal panel safes are highly decorated.