Эфиопия суретшісі Афеверк Текле өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Эфиопия суретшісі

Афеверк Текле (22 қазан 1932 – 10 сәуір 2012) – эфиопиялық суретші, ең көп африкалық және христиандық тақырыптардағы суреттерімен, сондай-ақ витраждық әйнектерімен танымал.

Ерте өмір және мансап

Шева провинциясындағы Анкоберде туған, Фелекеч Яматаворк пен Текле Мамоның ұлдары, амхара тайпасынан шыққан Афеверк Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық оккупация астында өсті. 1947 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Афеверк Эфиопияны қайта құруға көмектескім деген ниетпен Англияға тау-кен инженерлігін оқуға баруды жөн көрді. Кету алдында Афеверк пен шетелге оқуға бара жатқан басқа студенттерге император Хайле Селассие үн қатты. Афеверк есінде сақталған сөзіне сүйенсек, оған: «Сен тыңғырықтап жұмыс істеуің керек, ал келгенде Еуропадағы биік ғимараттарды немесе кең көшелерді көргендеріңді айтпа, керісінше Эфиопияны қайта құруға қажетті білім мен ой-өріспен оралып келгеніңді қадағала» деді. Афеверк бала кезінде туған қаласындағы бірнеше қабырғаларды безендіріп, суретшілік талантын көрсеткен. Англиядағы Лейтон Парк интернат мектебінде оқығанда оның бұл қабілеті мұғалімдері тарапынан мойындалып, қолдау көрсетілді. Осының нәтижесінде Афеверк инженерлік мамандығынан бас тартып, Лондонның Орталық өнер және қолөнер мектебіне түсті. Содан кейін ол Слэйд өнер мектебінде сурет салу, мүсін жасау және сәулет өнерін оқыды. Университетті бітіріп Эфиопияға оралған Афеверк тағайындалған министрлік лауазымды қабылдауға болатын еді, бірақ оның орнына туған елі мен мәдениеті туралы көбірек білу үшін Эфиопияның провинцияларын аралап саяхаттауды жөн көрді, бұл оның суреттерінде көрініс тапты. 1954 жылы ол Аддис-Абебадағы муниципалитет залында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді, ол оған екі жыл бойы Еуропаны аралап, боялған шыны терезелерді қалай жобалау және жасауды үйренуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар ол Британ кітапханасында, Париждегі Ұлттық кітапханада және Ватикан кітапханасында эфиопиялық суретті қолжазбаларды зерттеді. Эфиопияға оралғаннан кейін Афеверк Эфиопияның Ұлттық кітапханасында студия ашты. Оның танымалдылығының артуы Аддис-Абебадағы Киелі Георгий соборындағы қабырға суреттері мен мозаикаларға үкіметтік тапсырыстар алуға әкелді, ал оның бірнеше дизайндары ұлттық маркаларда пайдаланылды. Оған белгілі эфиопиялықтардың мүсіндерін жасау тапсырылды, бірақ Харрардағы Рас Маконненнің монументалды мүсіні ғана аяқталды. Ең бастысы, 1958 жылы ол Аддис-Абебадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Африка экономикалық комиссиясының Африка залында орналасқан «Африканың толық азаттығы» атты витражын жасады. Үш терезе 150 шаршы метр аумақты алып жатыр, Африканың өткенінің қайғысын, қазіргі күресін және Африканың болашағына деген үмітін бейнелейді. 1961 жылы Афеверк Аддис-Абебада ірі ретроспективалық көрме өткізді, бұл оның «Маскаль гүлі» картинасын Ресей, АҚШ және Сенегалдағы халықаралық көрмелерге қоюға мүмкіндік берді. Афеверкке Африка құрлығын аралап шығу үшін қаржының көбеюі көмектесті. Африканың көп бөлігі әлі де отаршылдықтан босап келе жатқан кезде, Афеверк қаралардың бостандық алуы мен тәуелсіздік үшін күреске белсенді түрде қатысты. Бұл оның осы кезеңде салған суреттерінде көрініс тапты, мысалы, «Африка өркениетінің арқа сүйегі» және «Африка бірлігі» сияқты аталымдармен. 1964 жылы ол Хайле Селассие I көркемөнер сыйлығының тұңғыш лауреаты атанды. Оның беделі шетелге тараған сайын, Афеверк Мәскеуде көрме өткізуге шақырылды, содан кейін ол Кеңес Одағында лекция оқыды. Америка үкіметі Вашингтон мен Нью-Йорктегі жеке көрмелерге шақырумен және Америка университеттеріндегі лекциялық турмен жауап берді. Бұдан кейін Сенегал, Түркия, Заир, Біріккен Араб Республикасы, Болгария, Мюнхен, Кения және Алжирде халықаралық көрмелер өтті. 1970 жылдардың көп бөлігінде Афеверк Эфиопияның көптеген қоғамдық және діни ғимараттарына фрескалар мен мозаикалар жасаумен айналысты, соның ішінде Тигрэйдің Адиграттағы Адиград сотындағы «Соңғы сот» фрескасы бар. 1977 жылы «Бірлік триптихі» картинасы Алжир халықаралық фестивалінде алтын медальді жеңіп алды. 1980 жылдардың басында Мәскеуде екінші ірі көрме және Боннда көрме өтті. 1981 жылы оның «Өзін-өзі суреттеуі» картинасы Италияның Флоренция қаласындағы Уффици галереясының тұрақты коллекциясына енген алғашқы африкалық суретшінің туындысы болды. 1997 жылы Франциядағы Аквитания биенналесіне қатысып, халықаралық байқауда бірінші орынды иеленді. Ол сондай-ақ Биеннале лауреаты болып тағайындалды, бұл оған Француз Халықаралық Өнер академиясының мүшесі болуға мүмкіндік берді. Афеверк Текле 1983 жылы Ресей өнер академиясының мүшесі болды, ол осы академияға қабылданған алғашқы африкалық мүше атанды. Ол Аддис-Абебада тұрды, бірақ Хавасса көлінің жанында Сидама аймағындағы Хавассада екінші резиденциясы болды.

Born in Ankober, in Shewa Province, to ethnic Amhara parents Feleketch Yamatawork and Tekle Mamo, Afework grew up under the Italian occupation during the Second World War. Following the war in 1947, Afewerk decided that he wanted to help rebuild Ethiopia and elected to travel to England to study mining engineering. Before departing, Afewerk, together with other students leaving to study overseas, was addressed by Emperor Haile Selassie. Afewerk recalls being told "you must work hard, and when you come back do not tell us what tall buildings you saw in Europe, or what wide streets they have, but make sure you return equipped with the skills and the mindset to rebuild Ethiopia". Afewerk had already shown talent as an artist as a child, decorating several walls in his home town. Whilst at Leighton Park School, a boarding school in England, this talent was recognised and encouraged by his teachers. As a result, Afewerk was persuaded to switch from engineering and enroll in Central School of Arts and Crafts in London. He then went on to the Slade School of Art where he studied painting, sculpture and architecture. Returning to Ethiopia as a university graduate, Afewerk could have accepted an assigned ministerial post, but instead decided to spend time travelling around the provinces of Ethiopia to get more experience of his native country and culture, which he reflected in his paintings. In 1954, he held his first one man show in Addis Ababa, at Municipality Hall, that gave him the funds to travel around Europe for two years where he learnt how to design and construct stained glass windows. He also made a special study on Ethiopian illustrated manuscripts in the British Library, the Bibliothèque Nationale in Paris and the Vatican Library. Back in Ethiopia, Afewerk opened a studio in the National Library of Ethiopia. His growing recognition lead to government commissions for murals and mosaics in St George's Cathedral, Addis Ababa, and several of his designs were used on the national stamps. He was also commissioned to produce sculptures of famous Ethiopians, although only the monumental statue of Ras Makonnen in Harrar was completed. Most notably, in 1958 he designed Total Liberation of Africa, a stained glass piece in the Africa Hall of the United Nations Economic Commission for Africa in Addis Ababa. The three windows cover an area of 150 square meters, and represent the sorrow of Africa's past, the struggle of the present, and hope for Africa's future. In 1961, Afewerk held a major retrospective in Addis Ababa, which led to his painting Maskal Flower being shown at international exhibitions in Russia, the United States and Senegal. Increasing funds allowed Afewerk to travel around the continent of Africa. With much of Africa still emerging from colonialism, Afewerk became fired with black emancipation and the struggles for independence. This is reflected in his paintings of this time, with titles like Backbones of African Civilization and African Unity. In 1964, he became the first laureate of the Haile Selassie I Prize for Fine Arts. As his reputation spread abroad, Afewerk was invited to put on an exhibition in Moscow following which he toured the Soviet Union giving lectures. The American government responded with an invitation for one man exhibitions in Washington, D. C., and New York and a similar lecture tour of American universities. Additional international exhibitions followed in Senegal, Turkey, Zaire, the United Arab Republic, Bulgaria, Munich, Kenya and Algeria. Through much of the 1970s, Afewerk was engaged in producing murals and mosaics for many public and religious buildings around Ethiopia, including the mural Last Judgement in the Adigrat Cathedral in Adigrat, Tigray. In 1977, his painting Unity Triptych won the gold medal in the Algiers International Festival. The early 1980s saw a second major exhibition in Moscow and an exhibition in Bonn. In 1981, his painting Self portrait was the first work by an African artist to enter the permanent collection of the Uffizi Gallery, Florence, Italy. In 1997, he exhibited at the Biennale of Aquitaine, France, winning first prize in the international competition. He was also nominated as the Laureate of the Biennale which gave him membership of the French International Academy of Arts. Afewerk Tekle had membership of the Russian Academy of Arts, so he became the first African member in 1983. He lived in Addis Ababa but had a second residence in Hawassa in the Sidama Region close to Lake Hawassa.

Өлім

Afewerk Tekle 2012 жылғы 10 сәуірде Адис-Абебадағы жеке клиникада емделгеннен кейін асқазан жарасының күрделі салдарынан қайтыс болды және Адис-Абебадағы Киелі Үштік соборының зиратына жерленді. Оның қазасы елдегі бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, сондай-ақ ұлттық комитет арнайы жобамен жерлеу рәсімін ұйымдастырды.